Pneumoníamanta Yachaykuykita Munaykikuqkunapaq

Zatürre (Pnömoni) Rikch'aykuna imakunataq?

Pnömoni lliw akchiqkunata llamk'achiy, chaymi ch'usaykuykuna mana hamp'uyta ruwaspa k'uchusqayuqmi, kawsayta chinkachiyta atiyuqmi. Aswan rikch'aykunaqa, huk kutilla q'ayma ch'usaykuy, chiriwan ch'uyanchay, aswan chiriwan kawsay, q'ichikuy, aswan sinchi q'ichikuywan (q'illu, q'umir utaq ch'umpi) q'ichikuyta ruray. Chaymanta, huk pnömoni kastakunapi, qallarikuykuna pisi punchawkunapi mikhuy munaynin chinkay, ch'usay, tutaykuywan, tulluwan chukchuywan qallarikuy, chaymanta q'ichikuy, ch'usaykuy, wiksay chinkay, uma nanay, hinallataq pisiyuqta rurayta atiy. Sumaqmi samayta apaykuy, ch'unchuywan, ch'iriwan ch'usaykuywan, lliw kawsay ch'usaywanmi rikch'aykuna kanman.

Kay rikch'aykuna huk kutilla chiri unquykuna hina qhawasqachu, chaymanta mana allin kawsaykuna ch'usaykuywanmi t'inkiyta atiy. Ichapas ch'usaykuykuna sinchi ch'usaykuchkan utaq pisi punchawkunapi mana allin kachkan, aswan ch'usaykuykuna risku grupo qhapaqkunapi, pnömoni kanman chayta yachaypaq, hamp'uy yachachiqman riqsiypaqmi.

Pnömoni Kamachiykuna Imaynataq Ruwasqa?

Hamp'uy yachachiqman riqsichkankiqa, allin kawsay qhaway ruwasqa, chaymanta tipik rikch'aykuna qhawaspa, akchiq röntgenwanmi kamachiy ruwasqa. Hina kaykunapi, yawar hamut'aykuna, q'ichikuy hamut'aykuna churasqapasmi. Qallarikuyta yachay, hamp'uypa allin ruwasqanpaqmi aswan ch'usaykuykuna.

Zatürre (Pnömoni) Yanqaqa?

Pnömonipa churasqanqa aswan bacteria, virus utaq pisi punchawkunapi hongoqmi. Unquykuna qallarichiykuna, chaymi chiri unquykuna (hinataq grip) aswan yanqaqmi, q'ichikuywan, nishqaywanmi aswan yaykuyta atiy. Chaymanta unquq runakunapa ruwasqankuna, vaso, cuchara, toalla hina, hukkunaman churaspa, yanqay aswanmi.

Zatürreqa aswan wawapa, machula, mana allin kawsayuq runakunapi utaq kronik unquykuna runakunapi sinchi ch'usaykuchkanmi, chaymanta komplikasyon risku aswanmi. Lliw pacha pnömoniqa, aswan rikch'aykuna, aswan wañuyta churasqanku unquykunamanta.

Pnömoni Kamachiykuna Imakunataq Rikch'ay?

Hukkunapi pnömoni kamachiykuna aswanmi. Kaykunam:

• Wata Jaykuy: 65 wata chaymanta risku aswanmi.

• Kronik Kawsay Unquykuna: Asma, KOAH, bronşektazi, akchiq utaq sunqu unquykuna, rinri utaq qanchis unquykuna, diabetes, inmunidad ch'usay (AIDS, yawar unquykuna, órgano churasqa).

• Pukuna, Aguardiente Ruray: Akchiq amawt'aykuna ch'usay.

• Mikuy Ch'usay: Sumaqmi chinkay, neurologik unquykuna, tullu utaq nirkuna ch'usaykuna.

• Pisi punchawkunapi pisiyuq utaq wiksay chinkay respirasyon qhapaqman yaykuy (aspirasyon)

• Qayna punchawkunapi hatun qirurgiyakunata ruwasqa

• Grip hina virus unquykuna aswan rikch'ay punchawkunapi

Kay kamachiykuna yachay, chaykunata kontrolay, pnömoni kamachiy risku chinkachiyta yanapay.

Pnömonimanta Qochqaypaq Imakunataq Ruwasqa?

Zatürremanta qochqay kamachiykuna aswanmi:

• Kronik unquykunapa allin hamp'uy, hamp'uy yachachiqwan ruwasqa

• Allin, aswan mikhuy, mana ch'usaykuyta ruray

• Higiyena kamachiykuna qhaway (maki wask'ay, llapa runakunawan mana ch'usaykuyta ruray)

• Pukuna, aguardiente, mana allin ruraykunawan ch'usaykuywan ch'usay

• Mikuy ch'usaykuna churasqapi kamachiykuna ruwasqa

• Grip punchawkunapi llapa runakunawan mana ch'usaykuyta ruray, maska churaspa

• Mana allin inmunidadniyuq runakunapa, risku grupo runakunapa, qhaway higiyena kamachiykuna

Grip, pnömonipa huk kastakunapaq vacuna rurayta atiy. Sumaqmi grip virusqa, sapa sapa pnömonita rurayta atiy, chaymanta runata ch'usaykuywan bacteria pnömonita churaspa. Chaymanta sapa wata (sapa septiembre-noviembre) grip vacuna ruray, inmunidad ch'usay utaq risku grupo runakunapaqmi.

Pnömokok Vacuna Imakunapi Munasqa?

Streptococcus pneumoniae, llapa pacha zatürrepa aswan churasqanmi. Pnömokok vacuna, kay bacteria ch'usaykuywan, aswan 65 wata chaymanta, kronik sunqu-akchiq unquykuna, diabetesniyuq, bazo chinkay, yawar unquykuna, kronik rinri unquykuna utaq inmunidad ch'usay runakunapaqmi. Inmunidad ch'usay runakunapaq, AIDSniyuq runakunapaqpas vacuna rurayta atiy. Vacuna tullu ukupi ruray, sapa 5 wata kutiy rurayta atiy.

Vacuna ruwasqa, grip unquykunapi utaq sinchi ch'usaykuy unquykunapi mana rurayta atiy. Grip vacuna, runtu alergianiwan runakunapaq mana rurayta atiy. Grip, pnömokok vacunapa yanqaykuna aswan pisi, kutilla chinkay; vacuna ruwasqanpi nanay utaq puka, pisi ch'usay, pisi ch'usaykuymi rikch'ay.

Zatürre (Pnömoni) Imaynataq Hamp'uy?

Aswan pnömoni kastakuna wasi hamp'uywan allin kachkan, sinchi ch'usaykuy utaq risku grupo runakunapaq hospitalpi qhawayta munan. Hamp'uy, zatürrepa churasqanman, runapa kawsayman, rikch'aykunaman hamp'uy yachachiqwan kamachisqa. Kamachisqa hamp'uykuna aswan antibiotico (bacteria pnömonipa), ch'usay chinkaykuna, aswan yaku upyay. Sinchi ch'usaykuy, samay yanapay utaq sinchi qhaway munasqa hospitalpi qhawayta munan.

Hamp'uyta qallarichiy, allin kawsayta aswanmi churasqa. Mana hamp'uyta qallarichispa utaq sinchi ch'usaykuywan, komplikasyon, wañuy risku aswanmi. Chaymanta unquq runakuna, allin kawsayta kutiykuykuna hamp'uy yachachiqpa kamachiykuna qatiy.

Rikch'aykuna Tapukuna

1. Zatürre (pnömoni) yanqaqa?

Huk virus, bacteria churasqan zatürre kastakuna runamanta runaman yanqayta atiy. Aswan ch'usaykuykuna (grip hina) aswan yanqaqmi, ichapas llapa pnömoni churasqakuna yanqay mana kachkan.

2. Zatürre imayna watayuqkunapi sinchi?

Aswan wawapa, pisi wawapa, 65 wata chaymanta runakunapa, kronik unquykuna runakunapa, inmunidad ch'usay runakunapa zatürre sinchi ch'usaykuchkanmi.

3. Zatürrepa qallarikuykuna imakunataq?

Qallarikuykuna ch'usay, chiriwan ch'uyanchay, chiriwan kawsay, q'ichikuy, q'ichikuywanmi rikch'ay. Ch'usay, mikhuy munaynin chinkay, uma nanaypasmi churasqa.

4. Pnömoni imayna kamachisqa?

Hamp'uy yachachiqpa qhaway, akchiq röntgen, yawar utaq q'ichikuy hamut'aywanmi kamachisqa.

5. Imayna punchawkunapi hamp'uy yachachiqman riqsiyni?

Q'ayma ch'usay, sinchi q'ichikuy, q'ichikuywan puka, samay ch'usay utaq aswan ch'usaykuywanmi hamp'uy yachachiqman riqsiyta munanki.

6. Wasi zatürre hamp'uy atiychu?

Pisi ch'usaykuykunapi hamp'uy yachachiqpa kamachisqan hamp'uywan allin kachkan. Ichapas sinchi ch'usaykuywan, risku grupopi kachkanki utaq ch'usaykuy aswanmi, hospitalman riqsiyta munanki.

7. Grip, pnömokok vacunakuna pipaq kamachisqa?

65 wata chaymanta runakunapa, kronik unquykuna runakunapa, inmunidad ch'usay runakunapa, risku grupo runakunapa kamachisqa. Hamp'uy yachachiqmanta risku yachayta atinki.

8. Pnömoni qochqaykuna imayna?

Aswan runakuna pisi punchawkunapi kutilla allin kachkan. Ichapas wata, unquykuna utaq sinchi ch'usaykuywan qochqay pisi punchawkunata aswanmi. Allin samay, hamp'uy yachachiqpa qhaway kamachisqa.

9. Zatürre kutiyta atiychu?

Arí, huk runakunapi zatürre aswan kutiyta atiy. Kamachiy risku churasqakuna kayta aswanmi.

10. Vacunapa yanqaykuna sinchi kachkanchu?

Aswan pisi, kutilla chinkaymi; vacuna ruwasqanpi nanay, pisi ch'usay, ch'usaykuymi rikch'ay. Pisi punchawkunapi sinchi yanqaykuna rikch'aykuchkan, hamp'uy yanapayta munanki.

11. Pukuna, aguardiente pnömoni risku aswanmi?

Arí, pukuna, aswan aguardiente akchiq amawt'aykuna ch'usaywan pnömoni risku aswanmi.

12. Zatürre unquykunapi kani, imayna qochqayta atini?

Samay, aswan yaku upyay, hamp'uy yachachiqpa hamp'uykuna qatiy, mana ch'usaykuyta ruray, hukkunawan ch'uyanchayta mana ruray.

13. Zatürre qochqaypa aswan allin kamachiy imayna?

Kichkakunapaq hampiy, llamp'u kawsay ruwanakuyta qatiy, chinkaykunata mana chinkachiyta, hamuq hampiy qhawaykuna ruwaspa mana chinkachiyta, pneumoniaqa mana chinkaykama allin ruwanakuykunam kan.

Qillqakuna

• Dunia Salud Qhapaq Kamachiq (WHO), Pneumonia unquykunapaq qhawaykuna, llaqtanchikpi pneumonia unquykunapaq willakuykuna

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Pneumonia — Ñawpaq kawsay, Unanchaykuna, Hampiykuna

• European Respiratory Society (ERS), Pneumonia: Kamachikuykuna, Rimanakuykuna

• American Thoracic Society (ATS), Llaqta-manta apamuyuq pneumonia kamachikuykuna

• The Lancet Respiratory Medicine, Llaqtanchikpi, suyuypi hamuq wasipi pneumonia unquykunapaq chinkay