Rinri ch’uyanchay (Tinnitus): Imataq, Imarayku ruwasqa, imarayku ruwananpaq
Rinri Ch'inkaykunata Imataq?
Rinri ch'inkaykuna utaq hampiyuq sutinwan tinnitus, huk hawka simi mana kanchu ch'inkaykuna runapa rinrinpi utaq umaqpi qhipa utaq kutichiykuywan rikuykuna, achka runakunapi rikusqa huk sintumum kan. Kay ch'inkaykuna aswan ch'inkay, waylluy, ch'illchiy, phukuy, Sonqon takiy, ch'ullchiy hina rimasqakunata churasqa kachkan. Hawka llaqtamanta mana yachaykuchkan runakuna kay ch'inkaykunata, runapa kawsay sumaqninpi hatun ch'usaqnin churasqakunata apamun.
Tinnitus, achka kutin 40 watapi chaymanta qhepamanta runakunapi, ichaqa llapan p'unchaykunapi rikhuykuchkan, wawa runakunapi chaymi rikhuykuchkan. Sapa kuti llapan runakuna huk pisi ch'inkaykuna kutichiykuchkan, ichaqa qhipa kutichiykuykuchkan chaymi yuyaykuykuchkan.
Rinri Ch'inkaykuna Imayna Qhawasqanchik?
Tinnitus, huk rinripi (lluq'i utaq paña) utaq iskay rinripi qhawasqachu. Wakinqa umaqpi ch'inkaykuna qhawasqachu. Runakuna kay ch'inkaykuna ch'inkay, kampana takiy, makina waylluy utaq sonqon takiy hina rimasqachu. Ch'inkaykunapa sinchiynin, sutin, runamanta runamanqa hukchasqachu; wakinqa pisi, kutichiykuy, wakinqa qhipa, ch'inkaykuna ch'inkaykuchkan.
Sinchi ch'inkaykuna, sapa p'unchay kawsayta, llamk'ayta ch'usaqnin churasqachu, sinchi kasqaqa phiñasqa, manchakuy, puñuy mana atiykuyta apamun. Chaymi ch'inkaykuna ch'inkaykuchkan ch'isi utaq ama rimaykuchkan p'unchaykunapi aswan sinchi ch'inkaykuchkan.
Rinri Ch'inkaykunapa Hatun Imaynintaq?
Tinnitus achka sapa imaymanmi rikhuykuchkan. Aswan rikhuykuchkan imaykuna kaykuna:
Uyariy chinkay: Sumaq watakunapi rikhuykuchkan utaq waylluywan chinkaymanta rikhuykuchkan.
Sapa p'unchay sinchi waylluywan kawsay: Llamk'aykunapi waylluy, takiy, makina waylluy, q'ipi takiy hina sinchi waylluywan kawsay rinri ukupi nanachiyta apamun.
Rinri unquykuna: Chawpi rinri unquy, rinripi yaku muyuy utaq rinri qara nanay ch'inkaykuna apamun.
Rinri q'illa (buson): Aswan rinri q'illa rinri ukuta wichqaykuchkan, kutichiykuy tinnitus apamun.
Yuyay muyuy unquykuna: Aswan sonqon takiywan tinkuy (pulsatil tinnitus) ch'inkaykuna, wayra ñan t'ikray, anevrizma utaq sinchi yuyay muyuy unquykunapi rikhuykuchkan.
Uma, kunka nanaykuna, k'aki ch'uru nanaykuna: Aswan temporomandibular ch'uru unquykunawan tinkuykuchkan.
Huk hampikuna (ototoksiko hampikuna): Sinchi dosis aspirin, huk antibiotikokuna, diuretiko, kemoterapiya hampikuna uyariy ñanman nanachiyta apamun.
Metaboliko, neurologiko nanaykuna: Diabetes, tiroide unquykuna, anemiya, meniere sindromu, huk ñan unquykuna, psiqiatriya unquykuna risku fakturkuna.
Phiñasqa, manchakuy: Sapa sapa ch'inkaykuna mana apamunchu, ichaqa ch'inkaykuna sinchiynin apamun, ch'inkaykuna mana atiykuyta churasqachu.
Aswan pisi, tumor utaq yawar ñan anomaliakuna hina ch'inkaykuna tinnituspa imaynintaq rikhuykuchkan.
Tinnituspa Sutinakuna Imataq?
Rinri ch'inkaykuna, ukupi kanqa imayna, hampiyuq runapa uyariyninpi rikhuykuchkan:
Subjektivo Tinnitus: Aswan rikhuykuchkan sutin. Sapa hampiyuq runam uyari. Llapan uyariy ñanpi huk nanaywan tinkuykuchkan.
Objektivo Tinnitus: Hampiyuq runa, hampiq runa, huk ruwanakunawan uyariy ch'inkaykuna. Pisi rikhuykuchkan, aswan yawar ñan utaq ch'uru imaykunawan tinkuykuchkan (rinriman qaylla yawar ñan anomaliakuna hina).
Ch'inkaykunapa sutinman hina ch'inkaykuna kutichiykuy utaq qhipa kan, huk utaq iskay rinripi qhawasqachu, ch'inkaykunapa sutin, sinchiynin runamanta runamanqa hukchasqachu.
Rinri Ch'inkaykunapa Rikuykuna Imataq?
Aswan rikuykuchkan rikuy, runa mana hawka simiwan rinri utaq umaqpi ch'inkaykuna uyariynin. Kaykunataqmi chaykunawan tinkuykuchkan:
Uyariy chinkay
Yuyay ch'ikiy
Sayachiy nanaykuna
Huk runakuna hawka simiwan ch'inkaykunaman sinchi uyariy (hiperakuzi)
Puñuy mana atiy, phiñasqa
Pisi rikhuykuchkan ch'inkaykunaman uma muyuy, rinripi phullu uyariy, manchakuy hina huk rikuykuna churasqachu.
Rinri Ch'inkaykunapa Rikuykuna Imayna Qhawasqanchik?
Tinnituspa rikuykuchkan ñawpaqta yachay, rinri-sinqa-k'aki hampiyuq qhaway. Hampiq runa, ch'inkaykunapa p'unchaynin, sutin, uyariy chinkay utaq huk rikuykuna chaykuchkan mana chaykuchkanmi tapukuchkan. Chaymanta:
Odyolojiko yachay (uyariy ruwanakuna)
Munasqapi radiolojiko qhawaykuna (MRI, BT hina)
Yawar ruwanakuna, munasqapi sayachiy yachaykuna ruwasqachu.
Kay ruwanakunawan ch'inkaykunapa imaynintaq yachaykuchkan, munasqapi huk hampiq runaman apaykuchkan.
Rinri Ch'inkaykunawan Kawsayta Qhawaykuna
Tinnituspa ch'inkaykuna tukuy chinkachiy mana atiykuchkan, ichaqa aswan kutin ch'inkaykunapa pisiynin, kawsay sumaqnin aswan alli churasqachu. Hampiy kaykunapi ruwasqa:
Ukupi kanqanta hampiy: Rinri q'illata ch'uyay, rinri unquykunata hampiy, sinchi yuyay utaq tiroide unquykunata qhaway hina ruwanakuna.
Hampikuna ch'iqichiy: Mana munasqa hampikuna hampiq runawan qhawaykuchkan.
Uyariy chinkaykunawan uyariy ruwanakuna: Uyariy chinkaywan ch'inkaykuna uyariy ruwanakuna uyariyta, ch'inkaykuna allinta churasqachu.
Tinnitus maskaykuna (yuraq waylluy ruwanakuna): Ch'inkaykuna ch'inkaykuchkan ch'ullchiyta yanapachkan; aswan ch'isi, ama rimaykuchkan p'unchaykunapi allin kachkan.
Simi terapiyakuna, ruwanakuna: Yuyay simi terapiya, qhawaykuna, hamuq yuyaykuna, phiñasqaman ch'inkaykunapa ch'usaqnin churasqachu.
Kawsay k'anchaykuna: Sinchi waylluywan ama kawsay, allin puñuy, sapa p'unchay llamk'ay, allin mikhuy ch'inkaykunapa qhawaykuna yanapachkan.
Yanapay hampiy: Pisi rikhuykuchkan hampiy utaq aswan sinchi ruwanakuna munasqachu.
Qhapaq ruwanakuna: Pisi rikhuykuchkan, yawar ñan utaq imaymana nanaykuna kasqaqa qhapaq ruwanakuna yuyaykuchkan.
Yuyaykuykuchkan tinnitus, pisi rikhuykuchkan sinchi unquy rikuykuchkanmi. Aswan pisi, sinchi ch'inkaykuna, ch'inkaykuna sinchiynin aswan hatun kasqaqa, hampiq runaman riqkuy munayniyuq.
Rinri Ch'inkaykunata Ama Kawsaypaq Imaykuna Ruwasqachu?
Sinchi waylluywan kawsaypi rinri waqaychiy ruwanakuna apaykuy
Sapa p'unchay sinchi waylluywan takiyta ama uyariy
Rinri ch'uyayta yuyaykuy, rinri ch'uru ama ruway
Kruniku unquykunata sapa p'unchay qhaway
Mana munasqa hampikuna ama ruway
Phiñasqata qhaway
Aswan Tapukuykuna
1. Imayna rinri ch'inkaykuna rikhuykuchkan?
Rinri ch'inkaykuna, aswan uyariy chinkay, sinchi waylluywan kawsay, rinri unquy, rinri q'illa wichqay, yuyay muyuy nanaykuna utaq huk hampikunapa mana allin ruwayninmanta rikhuykuchkan. Pisi rikhuykuchkan mana rikuykuchkan imayna.
2. Rinri ch'inkaykuna phiñasqawan aswan sinchi kachkanchu?
Arí, phiñasqa tinnituspa rikuykuna uyariyta, sinchiyninta aswan hatun churasqachu. Phiñasqa qhaway, ch'inkaykunapa qhawaykuna aswan hatun churasqachu.
3. Huk rinripi ch'inkaykuna manchakuyta churasqanchu?
Huk rinripi ch'inkaykuna huk p'unchay qallarirqam utaq qhipa kutichiykuykuchkan, pisi rikhuykuchkan uyariy ñan tumor utaq yawar ñan anomaliakuna hina sinchi nanay rikuykuchkan. Kay hina kasqaqa hampiq runaman riqkuy munayniyuq.
4. Rinri ch'inkaykuna tukuy chinkaykuchkanchu?
Huk imayninpi ch'inkaykunapa imaynintaq hampiykuchkan, ch'inkaykuna chinkaykuchkan. Ichapas aswan kutin tukuy chinkaykuchkanchu, allin ruwanakunawan qhawaykuchkan.
5. Imayna hampikuna rinri ch'inkaykunata apamun?
Huk antibiotikokuna (kaypi aminoglikozidokuna), kemoterapiya hampikuna, sinchi dosis aspirin, huk diuretikokuna ototoksiko ruwayninwan ch'inkaykunata apamun.
6. Tinnitus uyariy chinkaywan sapa kuti tinkuykuchkanchu?
Mana, tinnitus sapa kuti uyariy chinkaywan tinkuykuchkanchu. Ichapas uyariy chinkay kasqaqa, ch'inkaykuna risku aswan hatun kachkan.
7. Rinri ch'inkaykunawan runakuna imayna hampiq runaman riqkuy?
Ñawpaqta rinri, sinqa, kunka (KBB) yachaqpa qhawayninmi suyayku. Mana chaykuchu, odyolojía wan huk yachaqkunaman chayachiyta atiykuchkan.
8. Wasiypi ch'inllayta suwaq kayta ima ruwasqayku?
Amuyaq llaqtapi aswan ch'ulla yuraq ruyru (radio, ventilador, yaku ruyru hina) ruwachiy, llakiyta qhaway, allin puñuyta chaskiy, sutin ruyruwan karqayta saqiy ch'inllayta suwaq kayta atiykuchkan.
9. Yuraq ruyru makina kasqankuna munaychasqachu?
Yuraq ruyru makina kasqankuna utaq natura ruyru qhawaykuna ch'inllayta mana chaykuyta atiykuchkan, allin puñuyta yanapayta atiykuchkan.
10. Psicológico yanapay utaq terapia mikhuykunachu?
Ch'inllay mana k'uchuy, llakiy wan llakisqa kasqaykuchu, yuyay ruwasqay terapiamanta yanapayta atiykuchkan.
11. Wawa runakunapi rinri ch'inllay kasqanchu?
Wawa runakunapi rinri ch'inllay rikuyta atiykuchkan, ichaqa hatun runakunaman qhaway aswan mana kasqachu. Sapa kuti uyariy chinkay, infección utaq huk imaymana chaymanta kasqachu.
12. Hayk'aq kutiy doctorman riqsaq?
Ch'inllay sutiykama, sapa rinripi, wan sinchi qallarirqachu, uyariy chinkay, uma muyuy utaq huk neurología unaykuna kasqaykuchu, pisi pachapi yachaqman riqsaqta suyayku.
13. Rinri ch'inllay kanserpa unaykuchu?
Sapa kuti, uyariy sinrinpi utaq uma sapinpi rikuykuna huk tumor ch'inllaywan rikuyta atiykuchkan. Sumaq pacha, sapa rinripi, wan wiñay ch'inllay kasqaykuchu, qhawayta munayku.
14. Uma wan kunka nanaymanta ch'inllay paqarinchu?
Arí, nanaymanta rinripi wan umapi ch'inllay paqarin atiykuchkan; chaymanta allin qhaway wan qhawayta munayku.
15. Tinnituspaq ima hampiy ruwanakuna kunan punchawpi munaychasqachu?
Kunan punchawpi munaychasqa ruwanakuna huk unay nanaypa hampiy, uyariy ruwana, ruyru terapiakuna, yuyay ruwasqay terapia, yuraq ruyru makina kasqankuna wan kawsaypa ruwanakuna chaykuna.
Qillqakuna
Llapa Pacha Kawsay Kamachiq (World Health Organization) – Uyariy chinkay wan uyariy chinkay
Amirika Hatun Kawsay Yachay Wasi (NIH) – Tinnitus: Imayna, Qhaway wan Hampiy
Amirika Rinri, Sinqa, Kunka wan Uma Kamachiq Akademia (American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery)
Mayo Clinic – Tinnitus qhaway
British Tinnitus Association – Tinnitus yachaykuna