Vertigo: Na Vuna, Na iVakadinadina kei na iTuvatuva ni Veiliutaki

Na cava na Vertigo Hissi ka e vakamacalataki vakacava?

Na vertigo e dua na leqa ni vakacegu e basika ena gauna e nanuma kina e dua ni sa vuki tiko se vuki tiko na vanua e tu kina. Na imatai ni iwalewale vei ira era vakabauta ni ra sotava na vertigo, oya me vakamacalataka vakamatailalai na nona vakila na vuki ni ulu kei na sega ni vakacegu. Ni oti na vakamacala oqo, e vakayacori eso na veitarogi me raica na vuna ni leqa, vakabibi ena veiqaravi ni loma ni daliga kei na veika e baleti na central nervous system. Kevaka e nanumi ni rawa ni dua na leqa ena drodro ni dra ki na mona e vuna na vertigo, e rawa ni vakayagataki na doppler ultrasonography, computerized tomography (CT) angiography, magnetic resonance (MR) angiography se so tale na iwalewale ni raica vakamatailalai. Ni sa matata na kena kilai, na veiqaravi e vakarautaki me salavata kei na vuna e vakavuna.

Na cava na vuna bibi ni Vertigo?

Na vertigo e dau vakavuna vakalevu mai na mate ni loma ni daliga kei na central nervous system. E levu duadua vei ira oqo na benign paroxysmal positional vertigo (BPPV). Ena BPPV, na vuki ni ulu e vakavuna na kena tekivu vakasauri na vuki ni ulu ka dau balavu vakalailai ga. Na veika oqo e dau yaco ena vica na sekodi ki na vica na miniti ka dau vakavuna vakalevu ena gauna ni vuki ena moce se na vuki vakasauri ni ulu. E dau laurai vakalevu ena qase ka sega ni leqa levu. E sega ni gadrevi kina na veiqaravi bibi ka dau lako ga vakataki koya ena gauna.

Na vertigo e rawa ni vakayalolailaitaki vata kei na leqa vakayalo (me vaka na depression se anxiety). Ia, na veika vakayalo e sega ni vuna vakadodonu ni vertigo; vei ira era vakila na vuki ni ulu, e dau vakadikevi vakalevu na vuna vakayago.

Eso tale na vuna ni vertigo:

• Labyrinthitis kei na vestibular neuritis: Na loma ni daliga e vakaleqa vakalevu ena mate ni viral. E rawa ni vakavuna na flu, measles, mumps, herpes kei EBV. Ena veigauna oqo, e dau so talega na yali ni rogo vata kei na vuki ni ulu.

• Meniere's disease: E dau laurai vata kei na vertigo na rogo ni daliga kei na yali ni rogo e vakatotolo. Na mate oqo e dau yaco ena gauna eso ka dau vakavinakataki tale ena so na gauna. E sega ni matata na vuna, ia e rawa ni semati kei na veika vakatamata, mate ni viral, mavoa ni ulu kei na allergy.

• Acoustic neuroma: E dua na mate vinaka ni veivakaleqai ena draunikau ni loma ni daliga. E rawa ni yaco vata kei na rogo ni daliga kei na yali ni rogo.

• Cerebrovascular problems: Na lokuca ni dra ena mona (stroke) se na vakadave dra ena mona e rawa ni vakavuna na vertigo.

• Multiple sclerosis (MS): E dua na mate e vakaleqa na central nervous system ka rawa ni vakavuna na levu ni ivakatakilakila.

• Eso tale na vuna: Mavoa ni ulu, mavoa ni domo, mate ni suka, lutu ni sukwa ni dra, veika e vakavuna na so na wainimate, ka vakavo ga ena so na gauna na anxiety, e rawa ni vakavuna na vertigo.

Na cava na ivakatakilakila e dau yaco vata kei na Vertigo?

O koya e sotava na vertigo, ena nanuma ni sa vuki tiko vakavolivolita se vuki tiko na vuravura. Na vuki ni ulu e dau yaco vata kei na; malua ni kete, suka, suwa, sega ni vakacegu, veika vakavoleka ni mata, so na gauna yali ni rogo kei na rogo ni daliga. Veika vakalailai ni raica, leqa ni lako se veisau ni vakasama e rawa ni laurai ena so na gauna. Na ivakatakilakila oqo e veisau me vaka na mate e tu e ruku ni vertigo kei na veika e vakaleqai kina.

Na cava na gauna e dau yaco kina na Vertigo?

Na vertigo e rawa ni yaco me vuna ni leqa ni veiqaravi ni vakacegu. Na mate ni loma ni daliga e dua na vuna levu. Me kena ivakaraitaki:

• Ena BPPV, na veisau ni vanua ni kristali e lewa na vakacegu ena loma ni daliga e vakavuna na vuki ni ulu.

• Meniere's disease kei na vestibular neuritis e dua tale na vuna levu ni vertigo.

Na mate ni dra ni mona, vuki ni ulu e vakavuna na migraine, veika e vakavuna na wainimate kei na leqa ni vakasama e dua tale na vuna ni vertigo.

Na cava na iwalewale ni veivakabulai kei na veitaqomaki ni Vertigo?

Na veivakabulai ni vertigo e vakatau ena kena kilai vinaka na vuna. Na iwalewale e dau vakayacori me vaka oqo:

• Ena vertigo e vakavuna na loma ni daliga me vaka na BPPV, e dau vakayacori vei ira na tauvimate na veisau ni vanua ni ulu (me vaka na Epley maneuver se Brandt-Daroff exercises).

• Ena Meniere's disease, e gadrevi me vakalailaitaki na kana masima, wainimate ni vakasavasavataki ni mimi, kei na so na gauna na veitaqomaki vakavuniwai.

• Ena vertigo e vakavuna na mate (me vaka na labyrinthitis), e soli na wainimate e dodonu (antibiotic se antiviral) me vaka na mate e tu e ruku.

• Ena vertigo e semati kei na migraine, e vakayagataki na wainimate ni migraine kei na veisau ni bula.

Na veivakabulai vakayago kei na vakatovotovo ni vakacegu e rawa ni vukea na kena lewai vinaka na vertigo. E dodonu talega me qarauni na kofi, alikolo kei na veika e vakavuna na tibi ena gauna ni vertigo, ka me gunu wai vakalevu.

Na balavu ni Vertigo e vakaevei?

Na balavu ni vertigo e vakatau ena vuna kei na veivakabulai e vakayacori. Ena BPPV, na vuki ni ulu e dau balavu vakalailai ga ka rawa ni vakavinakataki vakatotolo ena iwalewale dodonu. Ena mate ni mate se Meniere's disease, na ivakatakilakila e rawa ni balavu cake ka so na gauna e dau lesu tale. Ena vertigo e dau balavu, e bibi me vakayagataki na veivuke vakavuniwai.

Na veika me qarauni ena Neurological Vertigo

Ena vertigo e vakavuna na mona se na draunikau ni vakasama, e rawa ni laurai vata kei na sega ni vakacegu, suka, leqa ni vosa se leqa ni raica. Ena ituvaki oqo, na kilai totolo kei na veivakabulai e bibi me taqomaki kina na leqa tudei.

Na gauna cava me vakatotolo kina na veitaratara kei na Vuniwai?

O ira era sotava na vertigo, kevaka era raica e dua vei ira na ivakatakilakila oqo, me ra gole vakatotolo ki na valenibula:

• Vuki ni ulu vakasauri se kaukauwa

• Raica rua, yali ni raica

• Leqa ni vosa

• Malumalumu se sega ni vakila na liga se yava

• Veisau ni vakasama

• Vuki vakasauri ni vakacegu kei na lutu

Na ivakasala ni bula ena gauna ni veivakabulai ni Vertigo

Me lewai vinaka na vertigo;

• Qarauna me kua ni vuki vakasauri na ulu kei na cakacaka ena vanua cecere,

• Qarauna ni draiva se vakayagataka na misini bibi,

• Gunu wai vakalevu ka vakacegu,

• Kua ni vakayagataka na kofi, tibi kei na alikolo,

• Cakava vakamalua na veitosoyaki.

Ena so na tamata, e rawa ni vakatutu na vakatovotovo kei na polokaramu ni veivakabulai vakayago me salavata kei na toso ni mate.

Taro Dau Tarogi Wasoma

E rawa ni vakayalolailaitaki na vertigo kei na so tale na mate?

Io, na migraine, anxiety, eso na mate ni yalo kei na dra e rawa ni vakavuna na vuki ni ulu. E bibi me vakadikevi na vertigo ena nona ivakatakilakila ni vuki ni ulu kei na so tale na ivakatakilakila e yaco vata.

E rawa ni lako ga vakataki koya na vertigo?

E vakatau ena vuna, eso na mataqali me vaka na BPPV e rawa ni lako ga vakataki koya. Ia, kevaka e balavu, dau lesu lesu se kaukauwa na vertigo, e dodonu me sikova na vuniwai.

E rawa ni vakavinakataki taucoko na vertigo?

Kevaka e vakabulai se lewai vinaka na vuna e ruku, e rawa ni yali taucoko na ivakatakilakila ni vertigo. Ia, ena so na mate tudei, e rawa ni dau lesu ena so na gauna.

Na cava me caka ena mate ni loma ni daliga?

E tekivu ena wainimate e dodonu me vaka na kena vakasalataki mai na vuniwai ka qarauni na vakacegu. Kevaka e kaukauwa na ivakatakilakila, e rawa ni gadrevi me sikova na valenibula.

E rawa ni vakavuna na vertigo na veika vakayalo?

Na veika me vaka na stress kei na lomaocaoca e rawa ni vakavuna na vuki ni ulu ena so na tamata. Ia, na "vertigo dina" e dau vakavuna vakalevu mai na leqa ni veiqaravi ni vakacegu se na draunikau ni vakasama.

E rawa ni laurai na vertigo vei ira na gone?

Io, na mate ni loma ni daliga kei na so na mataqali migraine e rawa ni vakavuna na vertigo vei ira na gone.

Na cava me caka kevaka e yaco vata na vertigo kei na yali ni rogo?

Oqo e rawa ni ivakatakilakila ni leqa ena loma ni daliga se na draunikau ni rogo ka dodonu me vakadikevi vakavinaka. Me sikova vakatotolo na vuniwai ni daliga, gusu, daligana se vuniwai ni vakasama.

Na balavu ni vertigo e vakaevei?

Na balavu ni leqa e vakatau ena vuna; e rawa ni vica na sekodi se balavu me vica na macawa.

E rawa ni'u cakava eso na vuli ni yago e vale?

Na ivakatakilakila ni leqa e dodonu me qarauni vakalevu?

Na mosi levu vakasauri ni ulunivanua, na leqa ni vosa se rai, se na yali ni vakasama e gadrevi kina na vakadikevi totolo.

E na gauna cava e vakayagataki kina na veiqaravi vakavuniwai ena veivakabulai ni vertigo?

Raraba ni sega ni dau yaco, ia ena so na mataqali vertigo e sega ni saumi ena wainimate kei na vuli ni yago, ka vakaleqai vakalevu na itovo ni bula, e rawa ni vakayagataki kina na veiqaravi vakavuniwai.

Na cava me qarauni kina e dua e tauvi BPPV?

E dodonu me qarauna na toso vakasauri ni ulunivanua kei na cakacaka e vakaleqa, me vakabibitaka na vakacegu, ka me kua ni guilecava na toso e vakarautaka na vuniwai.

Ivakatekivu

• World Health Organization (WHO) – Vestibular Disorders and Dizziness

• American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS) – Vertigo Management Guidelines

• American Academy of Neurology (AAN) – Diagnosis and Treatment of Dizziness

• Mayo Clinic – Vertigo: Symptoms and Causes

• The Lancet Neurology – The differential diagnosis of dizziness and vertigo

Na itukutuku oqo me vakadikevi ena veidusimaki ni dauveiqaravi ni bula. Ena gauna ni leqa se dede ni vakasama ni ulunivanua, e dodonu mo veitaratara vakavuniwai.