Sukuna ni Drau ni Yago: Na Nona iTuvatuva ni Kaukauwa kei na Nona iTuvaki ki na Bula Vinaka

Na Cava na Sukasuka ena Leka kei na Nona I Tavi ena Yago?

Na glukosi e dua na mataqali suka bibi ena yago ni tamata me vakarautaka na kaukauwa. Na glukosi e rawa mai na kakana eda kania, e dau kauta yani ena dra ki na sela kece me vakayagataki ena bulia na kaukauwa. Na sukasuka ena dra (sukasuka ena dra) e kena ibalebale na levu ni glukosi ena dra. Kevaka e tubu vakalevu na kena iwiliwili, e rawa ni vakaleqa na vuqa na tiki ni yago. Ena vuku ni ka oqo, e tu vei keda na ivakarau lelevu ni veidusimaki me vakatauca na iwiliwili ni sukasuka ena dra. Na hormone insulini e vakarautaki mai na sela beta ena pankiriasi, e tekivu cakacaka ni sa tubu na sukasuka ena dra; e vukea na kena curu na glukosi ki na sela ka vakalesuya na sukasuka ena dra ki na kena ivakatagedegede dodonu.

Na Veika Dodonu Me Baleta na Sukasuka ena Dra ni Tamata Bulabula

Ena tamata bulabula, na sukasuka ena dra e dau tiko ena 70-120 mg/dl. Ia, e dodonu me nanumi ni rawa ni veisau na iwiliwili oqo ena so na gauna ena vuku ni so na vuna. Ena mate ni diyabete, e tubu na sukasuka ena dra ena vuku ni lailai se sega ni cakacaka vinaka na insulini. Na kena vakadikevi na iwiliwili ni sukasuka ena dra ena dua ga na gauna e rawa ni sega ni dina. Ena vuku ni ka oqo, e dau vakayagataki talega na vakadidike ni HbA1c me vakaraitaka na iwiliwili ni sukasuka ena dra ena loma ni tolu na vula sa oti. Kevaka e tiko na HbA1c ena 6% ki na 6.5%, e kena ibalebale ni "prediyabete" (suka vuni), kevaka e sivia na 6.5% e ivakatakilakila bibi ni diyabete.

Na Cava na Sukasuka ena Dra ni Lailai kei na Kanavata, E Vakacava na Nona Vakadidike?

Na iwiliwili ni glukosi ena dra e veisau me vaka na kena lailai se kanavata na tamata. Na sukasuka ena dra ni lailai e kena ibalebale na iwiliwili e vakadidike oti e 8-12 na aua ni sega ni kana. Na sukasuka ena dra ni kanavata e kena ibalebale na iwiliwili ni glukosi e vakadidike oti e 2 na aua ni oti na kana. Na rua na vakadidike oqo e vakarautaka na itukutuku bibi me baleta na sukasuka lailai (hipoglisemi) kei na sukasuka levu (hiperglisemi).

Na Iwasewase ni Sukasuka ena Dra ni Lailai

Ena tamata bulabula, na sukasuka ena dra ni lailai e dau tiko ena 70-100 mg/dl. Kevaka e lailai mai na 60 mg/dl, e kena ibalebale ni hipoglisemi (suka lailai) ka rawa ni gadrevi kina na veivuke vakavuniwai. Kevaka e sivia na 125 mg/dl na sukasuka ena dra ni lailai, e rawa ni vakavuna na vakabauta ni tiko na diyabete.

Na Iwasewase ni Sukasuka ena Dra ni Kanavata

Na sukasuka ena dra ni kanavata e dau vakadidike oti e 2 na aua ni oti na kana ka dodonu me lailai mai na 140 mg/dl. Kevaka e tiko ena 140-200 mg/dl, e kena ibalebale ni prediyabete, kevaka e sivia na 200 mg/dl, e kena ibalebale ni diyabete.

E Vakacava na Nona Vakadidike na Sukasuka ena Dra?

Na sukasuka ena dra e rawa ni vakadidike vakavoleka ena vale ena dua na kedra ivakaraitaki lailai ni dra. Ena vakayagataki na glukometre, e dau biu e dua na dro ni dra mai na iqaqa ni liga ki na strip ni vakadidike ka rawa ni raica na kena isau ena vica na sekodi. Na iyaya oqo e bibi vei ira na tauvimate diyabete me ra vakaraica wasoma na nodra sukasuka. Vei ira era vakayagataka na insulini, e dau vakaturi me vakadidike e va na gauna ena dua na siga.

Ena valenibula, e dau tauri na dra me vakadidike ena labotorivata. E rawa talega ni vakayagataki na "oral glukoz tolerans testi" (OGTT) me baleta na kena kilai. Ena vakadidike oqo, e vakadidike taumada na sukasuka ena dra ni lailai ni oti e dua na bogi sega ni kana, oti e gunuva e dua na wai e tu kina na glukosi ka vakadidike tale na sukasuka ena dra ni oti e 2 na aua. Ena tamata bulabula, e rawa ni vakalesuya na sukasuka ena dra ki na kena ivakatagedegede ena vukei ni insulini, ia vei ira na tauvimate diyabete, e dau tiko ga ena iwiliwili levu.

Na Veika Me Qarauni Ena Nona Vakadidike na Sukasuka ena Dra ni Lailai kei na Kanavata

Me vakadidike na sukasuka ena dra ni lailai, e dodonu me sega ni kana me laurai e 8-12 na aua. Ena vuku ni ka oqo, e dau vakadidike ena mataka ni oti na bogi sega ni kana. Na sukasuka ena dra ni kanavata e dodonu me vakadidike e 2 na aua ni oti na kena tekivu na kana. Na gauna e 2-3 na aua e vinaka duadua me vakadidike kina; kevaka e sivia na 4 na aua, e rawa ni sega ni dina na isau ni vakadidike.

Na Cava na Vuna Levu ni Tubu ni Sukasuka ena Dra?

Na tubu ni sukasuka ena dra ni lailai se kanavata e rawa ni vakavuna na vuqa na ka. Na kanavata sega ni vinaka (vakabibi na kena levu na karobonite kei na waiwai), bula sega ni yaga, lailai na cakacaka vakayago, veika dau vakavuna na lomaocaoca tudei kei na so na veika vakatamata. E dua na vuna bibi duadua oya na mate ni diyabete. Kevaka era sega ni gunuva na nodra wainimate se insulini na tauvimate diyabete, e rawa ni tubu na sukasuka ena dra.

Ena Cava na Iwalewale Me Maroroi Kina na Sukasuka ena Dra?

E bibi na maroroi ni sukasuka ena dra ena kena kania na kakana vinaka, kana vakalailai ka wasoma, cakava wasoma na vuli kaukauwa ena veisiga. E dau vakaturi me la'ki taubale e lima na siga ena dua na macawa. Ena mate ni diyabete vaka 1, ni sega ni bulia na pankiriasi na insulini, e dodonu me vakayagataki na wainimate kei na insulini.

Na Iwasewase ni Sukasuka ena Dra kei na Nona Vakaraica ena Gone

Na iwiliwili ni sukasuka ena dra ni gone e duidui mai na kena ni qase ka veisau me vaka na yabaki. Ena gone vou kei na gone lalai, na sukasuka ena dra ni lailai e 90-170 mg/dl, na sukasuka ena dra ni kanavata e 120-200 mg/dl. Ena gone e 2-8 na yabaki, na sukasuka ena dra ni lailai e 80-160 mg/dl, na kanavata e 110-190 mg/dl; ena gone e sivia na 8 na yabaki, na lailai e 80-130 mg/dl, na kanavata e 110-170 mg/dl. Vei ira na gone era sucu ena sega ni tu na insulini, e bibi me tekivu vakayagataki na insulini ena gauna totolo ka vakadidike wasoma ena veisiga.

Na Iwasewase ni Sukasuka ena Dra ena Qase

Ena qase, na sukasuka ena dra ni lailai e 70-100 mg/dl, na kanavata e 70-140 mg/dl e vakabauta me dodonu. Kevaka e lailai mai na 60 mg/dl, e kena ibalebale ni hipoglisemi ka rawa ni gadrevi kina na veivuke vakavuniwai. E tiko e dua na duidui e 20-30 mg/dl ena iwiliwili dodonu ni sukasuka ena dra ena maliwa ni gone kei na qase.

Na Iwasewase ni Sukasuka ena Dra kei na Nona Veidusimaki ena Tauvimate Diyabete

Veira na tauvimate diyabete, se lailai se kanavata, e dau tubu na sukasuka ena dra mai na kena dodonu. Ena diyabete vaka 1, e sega ni bulia na yago na insulini ka gadrevi me vakayagataki na insulini ena veigauna. Ena diyabete vaka 2, e dau lailai na kaukauwa ni insulini ena vuku ni yabaki, levu na yago, itukutuku ni matavuvale kei na lomaocaoca. Ena diyabete vaka 2, e rawa ni veidusimaki na sukasuka ena dra ena kena kania na kakana vinaka, cakava na vuli kaukauwa wasoma kei na vakayagataki ni wainimate/insulini ena rairai ni vuniwai. Vei ira na tauvimate levu, e rawa ni vukea na veisele ni vuniwai (me vaka na veisele ni levu ni yago) ena veivakabulai. E bibi vei ira era sa vakadinadinataki ni tauvimate diyabete me ra vakadidike wasoma na nodra dra ka ra lewa vakavuniwai me vakalailaitaka na vakaleqai ni tikina ni yago.

Na Sukasuka ena Dra kei na Mate Tudei

Na diyabete kei na so tale na mate tudei, e rawa ni vakaleqa na bula taucoko ni yago kei na veivakabulai ni vuqa na mate. Vakabibi na diyabete, e rawa ni vakavuna na leqa ena veivakabulai se cicivaki ni so na mate ni kenisa, o koya gona e bibi na veidusimaki wasoma ni mate tudei.

Na Tarogi Wasoma

1. Na cava na sukasuka ena dra?

Na sukasuka ena dra e kena ibalebale na iwiliwili ni glukosi e curu tu ena noda dra. E vakarautaka na kaukauwa ki na yago ka bibi me tiko ena ivakatagedegede dodonu me maroroi kina na bula vinaka.

2. Na sukasuka ena dra ni lailai e dodonu me vakadidike oti e vica na aua ni sega ni kana?

Na sukasuka ena dra ni lailai e dau vakadidike oti e 8-12 na aua ni sega ni kana. Ena gauna oqo, e vinaka me gunu wai ga.

3. Na duidui ni sukasuka ena dra ni lailai kei na kanavata?

Na sukasuka ena dra ni lailai e vakadidike oti e dua na gauna balavu ni sega ni kana, na sukasuka ena dra ni kanavata e vakadidike oti e 2 na aua ni oti na kana. Na duidui e vakaraitaka na kaukauwa ni yago me vakayagataka vinaka na glukosi ni oti na kana.

4. Na ivakatakilakila ni tubu ni sukasuka ena dra?

Na lako wasoma ki na vale lailai, marau ni gunu wai, oca kei na lutu ni lewena ni yago e sega ni kilai rawa e rawa ni ivakatakilakila ni tubu ni sukasuka ena dra. Kevaka e tiko na ivakatakilakila, e bibi me sikova na vuniwai.

5. Na cava e vakaleqai kina na sukasuka lailai (hipoglisemi)?

Kevaka e lailai vakalevu na sukasuka ena dra, e sega ni yaco vinaka na kaukauwa ki na mona; e rawa ni vakavuna na lutu, mate ni mona, se moce vakadua. Ena ituvaki oqo, e gadrevi na veivuke totolo.

6. E vakacava na kena vakadidike na sukasuka ena vale?

E vakayagataki na iyaya glukometre, e tauri e dua na dro ni dra mai na iqaqa ni liga me vakadidike. E rawa ni raica na isau ena vica na miniti.

7. Na vakadidike cava e bibi me vakadeitaka na diyabete?

E sega ni rauta na dua ga na vakadidike ni sukasuka ena dra. E vakadidike na sukasuka ena dra ni lailai kei na kanavata, vakakina na HbA1c kei na OGTT kevaka e gadrevi.

8. Na cava me qarauni me maroroi kina na sukasuka ena dra vinaka?

Me kania na kakana dodonu, cakava wasoma na vuli kaukauwa, lewa na lomaocaoca ka sikova wasoma na vuniwai.

9. Na cava na iwiliwili dodonu ni sukasuka ena dra vei ira na gone?

Na sukasuka ena dra ni gone e veisau me vaka na yabaki. Me raica na iwiliwili dodonu, e bibi me tarogi na vuniwai me vaka na yabaki kei na bula ni gone.

10. Era na vakayacora vakacava na veitarogi ni sukari ni dra ena veisiga o ira na tauvimate ni diyabeti?

Vakarairai me vakayacori e va na gauna ena dua na siga, ia e rawa ni veisau na iwiliwili oqo me vaka na ituvaki ni bula ni tamata yadua. Na ituvatuva ni veiqaravi me vakarautaki ga mai vua na vuniwai.

11. Na cala cava e rawa ni yaco ena gauna ni vakadidike ni sukari ni dra?

E rawa ni yaco na kena cala ena gauna cala ni vakadidike, vakayagataki cala na strip/kadi se na vakacacani ni iyaya, ka rawa ni vakavuna na kena rawati na ivakarau cala. Kevaka e tu na leqa, dodonu me tarogi e dua na dautukutuku ni bula.

12. E vakacava na lewa ni toso ni diyabeti me tu ena ruku ni lewa?

Na veitarogi wasoma ni vuniwai, itovo ni bula bulabula kei na muria vakavinaka na ituvatuva ni veiqaravi e bibi me tarova na tubu ni leqa e rawa ni vakavuna na diyabeti.

13. E rawa ni vakaleqa na sukari ni dra e cake na mate tale eso?

Io, na sukari ni dra e cake ka sega ni lewai rawa e rawa ni vakaleqa na bula ni yalo, dra, veivakatorocaketaki ni vo ni yago, mata kei na iwasewase ni vakasama.

14. Kevaka au sa vakayagataka oti na wainimate se insulini ia e se cecere tiko na sukarimu, au na cakava vakacava?

Dodonu mo veitaratara vakatotolo kei na vuniwai. E rawa ni gadrevi me veisautaki na dose se na ituvatuva ni veiqaravi.

15. E tiko beka na sala me tarovi kina na mate ni sukari ni dra?

Na kanavata dodonu, vakaukauwa ena vakaukauwa, lewa vinaka na kaukauwa ni yago kei na veitarogi wasoma ni vuniwai vei ira era tu ena leqa e rawa ni tarova se vakadredretaka na tubu ni diyabeti.

Ivakadinadina

• Tabana ni Bula e Vuravura (WHO): Diabetes facts

• Matabose ni Leqa ni Bula kei na Tarova ni Mate e Amerika (CDC): Diabetes Basics

• Soqosoqo ni Diyabeti e Amerika (ADA): Standards of Medical Care in Diabetes

• Soqosoqo ni Diyabeti e Vuravura (IDF): Diabetes Atlas

• The New England Journal of Medicine, Diabetes Reviews