Ukuzizwa Ujikeleza: Izimbangela, Izindlela Zokubhekana Nakho Nezinto Okufanele Uzinake

Ukujikeleza ikhanda; isimo lapho umuntu ezwa sengathi indawo ezungezile iyanyakaza noma yena uqobo uyazungeza, okuholela ekulahlekelweni ibhalansi, ukudideka kanye nobunzima bokusukuma. Lokhu kuwukukhononda okuvame kakhulu. Njengoba lesi simo singavela ngezizathu eziningi, ukuze kutholakale ukwelashwa okuphumelelayo, kubalulekile ukuqala ngokuthola imbangela esemqoka ngokucacile. Ngoba ukwelapha izimpawu kuphela akuvimbeli inkinga ukuthi iphinde yenzeke.
Yiziphi Izinto Ezibangela Ukujikeleza Ikhanda?
Ukujikeleza ikhanda okukhulu noma okuvame ukuphindaphinda kungathinta kakhulu impilo yansuku zonke nokuphepha komuntu. Ukujikeleza ikhanda kuvame ukwenzeka lapho umuntu enza ukunyakaza okusheshayo, eshintsha isikhundla ngokuzumayo noma ngemuva kokuzivocavoca okunzima. Ezimweni eziningi abantu bayakwazi ukuqonda ukuthi yiziphi izimo ezibangela ukujikeleza ikhanda; kodwa kwezinye izimo imbangela yangempela ingatholakala kuphela ngokuhlolwa kwezokwelapha.
Izimbangela eziyinhloko zokuqaqanjelwa ikhanda yilezi:
I-Vertigo
I-Vertigo ibangela ukuthi umuntu ezwe sengathi indawo ezungezile iyanyakaza noma izinto ziyagoba noma ziyaphenduka. Lokhu kuvame ukubangelwa ukuphazamiseka kwezitho ezisemaphakathi endlebeni ezilawula ibhalansi.
I-Benign Paroxysmal Positional Vertigo (BPPV): Ivela ngenxa yokuba khona kwezinhlayiya ze-calcium carbonate ezinqeni zebhalansi ezisemaphakathi endlebeni. Lezi zinqe zidlulisela ulwazi ebuchosheni mayelana nesikhundla somzimba, futhi uma zivinjelwe izimpawu ziyaphazamiseka. Ekugcineni ubuchopho benza umbono ongafanele wesikhundla.
Isifo sika-Meniere: Lesi sifo sivame ukuhlotshaniswa nokuqukethwe kolwelo olungaphakathi endlebeni, futhi sivezwa ukuhlaselwa okuzumayo kwe-vertigo, ukulila kwendlebe kanye nokulahlekelwa ukuzwa.
I-Labyrinthitis: Lesi simo sivame ukuvela ngemuva kokutheleleka ngegciwane futhi sihlotshaniswa nokuvuvukala kwengaphakathi lendlebe, okuholela ekujikelezeni ikhanda futhi kwesinye isikhathi ekulimaleni okungapheli kokuzwa.
I-Vestibular Neuritis: Ukuvuvukala kwethambo le-vestibulocochlear elithwala ulwazi oluvela endlebeni luye ebuchosheni. Izimpawu zingavela ngokuzumayo njenge-vertigo enamandla, ukulahlekelwa ibhalansi kanye nokuhlanza.
Isifo Sokunyakaza (Ukugula Kwemoto)
Ukuphindaphinda kokunyakaza okuvela ezimotweni ezifana nendiza, ibhasi noma umkhumbi kungathinta izikhungo zebhalansi, kubangele ukujikeleza ikhanda, isicanucanu nokuhlanza. Ikakhulukazi Ukukhulelwa kanye nokusetshenziswa kwemithi ethile kungakhulisa ukusabela kokunyakaza. Kubantu abaningi izimpawu ziyancipha ngokushesha ngemva kokuphuma emotweni.
Umigraine
Ukuhlaselwa komigraine kuyisimo sezinzwa esingahambisana nobuhlungu bekhanda kanye nokuqaqanjelwa ikhanda. Ikakhulukazi ngesikhathi se-migraine aura, kungavela ukujikeleza ikhanda, izinguquko ekuboneni nasekukhulumeni. Abantu abane-migraine bavame ukubona izimpawu ezixwayisayo ngaphambi kokuqala kwezehlakalo.
Ukwehla Kwegazi (Hypotension)
Ushintsho oluzumayo lwesikhundla noma ukungaphuzi amanzi anele kungabangela ukwehla okusheshayo kwengcindezi yegazi, okuholela ekujikelezeni ikhanda. Eminye imithi efana nama-diuretic, ama-beta blocker, nama-antidepressant inganciphisa kakhulu ingcindezi yegazi. Futhi, ukukhulelwa, ukulahlekelwa igazi okuningi, ukulahlekelwa uketshezi noma ukusabela okukhulu kwe-allergy kungabangela ukwehla kwengcindezi yegazi.
Izinkinga Zenhliziyo Nezomgudu Wegazi
Ukungahleleki kwesigqi senhliziyo, ukwehluleka kwenhliziyo noma ukuvinjelwa kwemithambo kunganciphisa ukugeleza kwegazi ebuchosheni, kubangele ukujikeleza ikhanda. Kulezi zimo kungavela nezinye izimpawu ezifana nobuhlungu besifuba, ukuphelelwa umoya, ukushaya kwenhliziyo okungajwayelekile, noma ukuvuvukala.
Ukuntuleka Kwe-Iron Egazini (Anemia)
Ukwehla kwezinga le-iron egazini kunciphisa ukukhiqizwa kwe-hemoglobin, okuholela ekuphazamisekeni kokuthuthwa komoya-mpilo. Ukukhathala, ukuphelelwa umoya, ukushaya kwenhliziyo okungajwayelekile, ukushwabana kanye nokuqaqanjelwa ikhanda kungavela. Ukwelashwa kwenziwa ngokudla okunomsoco, imithi noma uma kudingeka, ukufakwa kwegazi.
Ukwehla Koshukela Egazini (Hypoglycemia)
Ukweqa ukudla, ukuphuza utshwala ngokweqile, insulini noma eminye imithi kungabangela ukwehla koshukela egazini. Ukujikeleza ikhanda okubangelwa i-hypoglycemia kuvame ukuvela ngokuzumayo; izimpawu ezifana nendlala, buthakathaka, nokujuluka nazo zingavela.
Izifo Zangaphakathi Endlebeni Ezibangelwa Uhlelo Lokuzivikela Komzimba
Lapho uhlelo lokuzivikela komzimba luhlasela izicubu zangaphakathi endlebeni ngokungafanele. Ukulila kwendlebe, ukulahlekelwa ukuzwa kanye nokuqaqanjelwa ikhanda kuyizimpawu ezivamile.
Uxinzelelo Nokukhathazeka
Ezikhathini zoxinzelelo olukhulu noma ngesikhathi sokuhlaselwa ukukhathazeka, amahomoni akhiqizwa umzimba anganciphisa imithambo yegazi, andise ijubane lenhliziyo futhi lokhu kungabangela ukujikeleza ikhanda. Futhi, ukuphazamiseka kokulala, ukujuluka, ukuqina kwemisipha, nezinkinga zesisu kungavela.
Izimpawu Eziphuthumayo Ekuqaqanjelweni Ikhanda
Kwezinye izimo ukujikeleza ikhanda kungaba uphawu lwesifo esinzima esingaphansi. Uma noma yiziphi zalezi zimpawu ezilandelayo zihambisana nokuqaqanjelwa ikhanda, kufanele uthole usizo lwezokwelapha ngokushesha:
Ukulahlekelwa ukubona ngokuzumayo noma ukubona kabili,
Ubuhlungu bekhanda obukhulu,
Ubuthakathaka noma ukuluma ezingalweni noma ezinyaweni,
Ubuhlungu besifuba,
Ukudideka noma ukulahlekelwa ukuqonda,
Izinga lokushisa eliphezulu,
Ukuhlanza okungaphatheki kahle.
Ukuqonda Izimbangela Zokuqaqanjelwa Ikhanda: Kuphuma Ngezimo Zinjani?
Ngaphansi kokuqaqanjelwa ikhanda kungatholakala izimbangela ezilula noma ezinzima kwezokwelapha. Izifo zangaphakathi endlebeni, i-migraine, uxinzelelo, i-anemia, ukwehla kwengcindezi yegazi, ukuguquguquka kwezinga likashukela egazini, nezinye izinkinga zezinzwa noma zenhliziyo nezigudu zegazi zingaba izimbangela ezivamile. Futhi, imiphumela engemihle yemithi ehlukahlukene ingabangela ukujikeleza ikhanda.
Yini Engenziwa Ukunciphisa Ukujikeleza Ikhanda?
Indlela eyinhloko yokuphatha ukujikeleza ikhanda wukuthola imbangela esemqoka bese kusetshenziswa ukwelashwa okufanele. Ikakhulukazi uma izimpawu zinzima noma ziphindaphinda, ukuhlolwa udokotela kubalulekile. Ezinye izinyathelo ongazithatha ekhaya yilezi:
Phuza amanzi amaningi ukuze ungashodi uketshezi emzimbeni.
Nyakaza kancane uma ushintsha isikhundla.
Bheka endaweni eyodwa ugcine ikhanda lakho lizinzile, futhi uma kudingeka vala amehlo akho.
Yidla ukudla okunempilo futhi ugweme ukweqa ukudla.
Gwema ukudla usawoti ngokweqile.
Zama ukunciphisa uxinzelelo.
Uma kudingeka, sebenzisa imithi ngokwelulekwa uchwepheshe wezempilo.
Yini Okufanele Yenziwe Uma Ukujikeleza Ikhanda Kungapheli Futhi Kuvame Ukuphindaphinda?
Ukujikeleza ikhanda okuqhubekayo noma okuvame ukuphindaphinda kungaba uphawu lwesifo esinzima esingaphansi. Izifo zangaphakathi endlebeni, izifo zohlelo lwezinzwa, i-migraine noma izinkinga zokuguquguquka kokusebenza komzimba kufanele zihlolwe kulezi zimo ezithatha isikhathi eside. Ukuze kutholakale isizathu nokwelashwa, usizo lwezokwelapha luyadingeka.
Ukujikeleza Ikhanda Okuvela Uma Ulele Noma Ushintshe Isikhundla
Imbangela evame kakhulu yokuqaqanjelwa ikhanda uma ulele ibizwa nge-Benign Paroxysmal Positional Vertigo (BPPV), ehambisana nokunyakaza kwamakristalu ebhalansi ngaphakathi endlebeni. Lolu hlobo lokujikeleza ikhanda luvame ukuvulwa ukunyakaza kwekhanda. Kodwa, izifo ezifana ne-labyrinthitis noma i-vestibular neuritis, ukwehla kwengcindezi yegazi, i-anemia, ukushoda uketshezi noma uxinzelelo nokukhathazeka nakho kungabangela izimpawu ezifanayo. Ngokuvamile, i-migraine noma izifo ezinzima zezinzwa noma zenhliziyo nezigudu zegazi zingabangela ukujikeleza ikhanda uma ulele.
Ukujikeleza Ikhanda Ezinganeni: Yini Okufanele Iqaphelwe?
Ukujikeleza ikhanda ezinganeni kungabangelwa izifo zangaphakathi endlebeni, i-migraine, izikhathi zokukhula okusheshayo, ukuphazamiseka kwebhalansi noma kwesinye isikhathi izinkinga ezifana ne-sinusitis. Nakuba kungavamile, ezinye izimo zezinzwa zingabangela lesi sifo. Ngakho-ke ukuhlolwa kwezokwelapha kubalulekile ukuze kutholakale imbangela eqondile yokuqaqanjelwa ikhanda ezinganeni.
Kungani Ukujikeleza Ikhanda Kuvame Ukubakhona Ekukhulelweni Futhi Kwenziwa Kanjani?
Izinguquko zamahomoni ezenzeka emzimbeni ngesikhathi sokukhulelwa, ukwanda kwegazi noma ukwehla koshukela egazini kungabangela ukujikeleza ikhanda. Ikakhulukazi ukwanda kwehomoni i-progesterone nakho kunegalelo. Uma owesifazane okhulelwe ezwa ukujikeleza ikhanda, ukuphumula, ukwandisa ukuphuza uketshezi nokusukuma kancane kungasiza. Kodwa uma izimpawu zihlala isikhathi eside noma zihambisana nezinye izikhalo, kufanele uthintane nodokotela.
Yiziphi Izazi Okufanele Zibuzwe?
Uma ukujikeleza ikhanda kungapheli, kunzima noma imbangela ingaqondakali, kufanele uqale uthintane nodokotela weZindlebe, Ikhala Nomphimbo (ENT), wezohlelo lwezinzwa noma wezifo zangaphakathi. Kwezinye izimo ukuhlolwa okujulile kwenziwa ngamaqembu ahlukahlukene ochwepheshe.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
1. Yiziphi izimpawu ezidinga ukuya esibhedlela ngokushesha uma zihambisana nokuqaqanjelwa ikhanda?
Uma ukujikeleza ikhanda kuhambisana nokulahlekelwa ukubona ngokuzumayo, ubuhlungu bekhanda obukhulu, ukuphazamiseka kokukhuluma noma ukuqonda, ukuluma ezingalweni noma ezinyaweni, ubuhlungu besifuba, izinga lokushisa eliphezulu noma ukuhlanza, kufanele uye esikhungweni sezempilo ngokushesha.
2. Yiziphi izimbangela ezivame kakhulu zokuzizwa ikhanda lijikajika?
Izimbangela ezivame kakhulu zihlanganisa izifo zendlala yangaphakathi yendlebe (vertigo), ukuguquguquka kwengcindezi yegazi, imigrini, ukuntuleka kwegazi, ingcindezi yengqondo kanye nemiphumela emibi yamanye amakhambi.
3. Yini engenziwa ekhaya ukuze kuphele ngokushesha ukuzizwa ikhanda lijikajika?
Ukuhlala endaweni ephephile ugcine ikhanda lakho linganyakazi, uma kungenzeka uvale amehlo futhi uphefumule ngokujulile kungasiza. Kodwa uma izimpawu ziba zimbi noma ziphindaphinda, kufanele uthintane nodokotela.
4. Yiziphi izifo ezingaholela ekuzizweni ikhanda lijikajika?
Izifo zendlala yangaphakathi yendlebe, izifo zenhliziyo nemithambo yegazi, izifo zengqondo, isifo sikashukela, ukuntuleka kwegazi (anemiya), imigrini, ukuphazamiseka kwethyroid kanye nezinkinga zengqondo kungaba yimbangela yokuzizwa ikhanda lijikajika.
5. Ukwelashwa kokuzizwa ikhanda lijikajika kuhlelwa kanjani?
Ukwelashwa kusekelwe ekutholeni imbangela esemqoka bese kwenziwa uhlelo oluqondene nayo. Uma kudingeka, kungasetshenziswa imithi, ukwelashwa ngokomzimba, izinguquko ekudleni noma izinguquko empilweni yansuku zonke.
6. Ingabe ukuzizwa ikhanda lijikajika ezinganeni kuyingozi?
Izimbangela eziningi zokuzizwa ikhanda lijikajika ezinganeni zilula futhi zishesha ukuphela, kodwa uma izimpawu ziphindaphinda noma zihambisana nezinye izimpawu, kufanele kuboniswane nodokotela.
7. Yiziphi izindlela ezilungele ukukhulelwa uma umuntu ezwa ikhanda lijikajikayo?
Kuyelulekwa ukuthi uphuze amanzi amaningi, udle ukudla okuncane kodwa kaningi, uhambise umzimba kancane futhi uphumule ngokwanele. Uma ukuzizwa ikhanda lijikajika kuqhubeka isikhathi eside noma kuba nzima, kudingeka ukubonwa udokotela.
8. Yimaphi amakhambi angaholela ekuzizweni ikhanda lijikajika?
Amanye amakhambi okwehlisa ingcindezi yegazi, ama-antidepressant, ama-diuretic kanye namanye ama-antibiotic angaholela ekuzizweni ikhanda lijikajika. Uma unokungabaza ngemithi oyisebenzisayo, xhumana nodokotela wakho.
9. Ingabe ukuzizwa ikhanda lijikajika kufana nokulahlekelwa umqondo?
Ukuzizwa ikhanda lijikajika akuhlali kuholela ekulahlekelweni umqondo. Kodwa uma kuhambisana nokukhathala okukhulu, ukulahlekelwa umqondo noma ukuwa, kungase kube khona imbangela enkulu, ngakho kunconywa ukuhlolwa ngokushesha kwezempilo.
10. Ingabe kunomehluko phakathi kokuzizwa ikhanda lijikajika kanye ne-vertigo?
Yebo. Ukuzizwa ikhanda lijikajika kuchaza umuzwa wokudideka nokungalingani. I-vertigo iwuhlobo olukhethekile lokuzizwa ikhanda lijikajika lapho umuntu ezwa sengathi yena noma indawo ezungezile iyajika.
11. Ingabe ukuzizwa ikhanda lijikajika kungaba ngenxa yezengqondo?
Yebo, ingcindezi yengqondo eqhubekayo noma ukukhathazeka okukhulu kungaholela ekuzizweni ikhanda lijikajika ngenxa yezimbangela zengqondo.
12. Yini okufanele inakwe ukuvimbela ukuzizwa ikhanda lijikajika?
Ukuphuza amanzi anele, ukudla ngendlela ejwayelekile nenempilo, ukugwema ukuhambisa ikhanda masinyane, ukunaka ukuphathwa kwengcindezi yengqondo nokugcina izifo ezingamahlalakhona zilawulwa kungasiza.
Imithombo
Inhlangano Yezempilo Yomhlaba (WHO), Izifo zeVestibular: https://www.who.int/
Izikhungo Zokulawula Nokuvimbela Izifo eMelika (CDC), Ukuzizwa ikhanda lijikajika kanye ne-Vertigo: https://www.cdc.gov/
I-American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS), Umhlahlandlela Wokwelapha i-Benign Paroxysmal Positional Vertigo.
I-American Heart Association (AHA), Ukuzizwa ikhanda lijikajika, i-Vertigo, nokungalingani.
I-Mayo Clinic, Ukuzizwa ikhanda lijikajika: Izimbangela Nokuvimbela.
Neurology (Ijenali ehlolwe ngontanga), I-Vertigo nokuzizwa ikhanda lijikajika: ukubuyekezwa komhlahlandlela wokwelapha.