Sonqon Ñawpaq Chinkay: Riqsichiy, Rikuykuna, Hukchasqaykuna

Sonqon Qullqi Imataqmi Kayku, Imaynaqa Ruraykuchkan?

Sonqon qullqi, hampiy simipi "miyokard enfarktüsü" nisqawan sutichasqa, sonqonta uywaykuq koroner arternin chaylla wichq'ayman utaq ch'uyanchasqamanmi sonqon aycha lamar qanchisqa oksigenwan yawar mana chayamuyta atiywanmi kachkan, kaymi kawsayta chinkachiq hampiy ch'iqninmi. Oksigenwan mikhuyta chinkay, sonqon aychapiqa pisi pacha chaymanta kutichispa mana atiykuchkan cellulan chinkayta. Kaymi, sapa kuti, wayq'u paqarinpi q'ayachisqa "plak" nisqawan grasa, kolesterol hinallataqmi wayq'u paqarinpi mirachispa wayq'uta ch'uyanchay utaq wayq'u paqarinpi ch'iqnin ruwaspa qanchisqa ruraykuchkan. Qayna pacha hamuqmi, sonqon wichq'ay k'uchuykuchkan, hamuq pacha sonqon mana atiykuchkan.

Sonqon qullqi, llaqtapi ñawpaq chinkaypa ch'iqninmi, utqay hampiy yanapayninmi munan. Yachaykunaqa, sonqon qullqi pisi pacha hampiyta mana ruwaspa, ch'iqninmi sonqon chinkayta ruwachkan.

Sonqon Qullqipa Rikuykuna Imataq?

Sonqon qullqipa rikuykuna runa runamanqa sapa kutiqa huk hinam kachkan. Ichraq kay laya rikuykunaqa sapa kuti rikusqakuna:

• Q'uchupi ch'uyanchay utaq wichq'ay, kay mana allin q'uchupi wichq'ay utaq q'uchupi q'ipi hina.

• Ch'uyanchay utaq mana allin kay q'uchupi, lluq'i makipi, kunapi, wiksa q'uchupi, qhipa utaq k'aki ch'aki ch'uchupi yaykuy.

• Sunkhay, samayta mana atiy, samayta chinkay.

• Chiri ch'irichiy, utqay ch'irichiy.

• Sonqon wichq'ay utaq sonqon takaynin mana allin.

• Uma muyuy, mana allin kay utaq chinkayta munay.

• Wiksapi mana allin kay, wiksapi q'anchay, mana allin mikhuyta mikuy utaq q'ichiy hina hampikuna.

• Utqay ch'inkay, mana kallpachay, ichraq mana rurayta ruwaspa ch'inkay.

• Chaki utaq chaqru ch'uyanchay.

• Utqay, mana allin, kallpawan sonqon takaynin.

• Q'uchupi utaq kurku patapi mana yachaykuchkan mana allin kay.

Warmikunapi Sonqon Qullqipa Rikuykuna

Warmikunapi sonqon qullqipa rikuykuna, sapa kutiqa mana q'uchupi ch'uyanchaywanmi rikuyta atiy. Warmikunapi rikhurqusqakuna kay laya rikuykuna:

• Sapa pacha, mana yachaykuchkan mana kallpachay,

• Tuta puñuyta mana atiy utaq manchakuy (manchakuy) utqaykuna,

• Kurku qhipa, wiksa q'uchupi utaq qhipa q'uchupi ch'uyanchay,

• Mana allin mikhuy, mana allin mikhuyta mikuy, sunkhay.

Warmikuna sonqon qullqipa atipik rikuykuna, ichraq mana sapa kuti rikhurqusqakuna, rikuyta atiyta yuyarichisqa kachkan.

Puñuykuna Sonqon Qullqipa Rikuykuna

Sonqon qullqi sapa kuti puñuykuna ruwaspaqa rikhurqusqam, mana yachaykuchkanmi hamuq. Puñuykuna sonqon qullqipi kay rikuykuna rikhurqusqam:

• Q'uchupi mana allin kaywan rikuyta puñuykuna qichuy,

• Mana yachaykuchkan wichq'ay,

• Chiri ch'irichiy utaq ch'irichiy utqaykuna,

• Kuna utaq q'uchupi ch'uyanchay yaykuy,

• Uma muyuy utaq utqay mana kallpachay.

Sonqon Qullqita Ruwachiq Hatun Imaykuna?

Sonqon qullqi sapa kuti koroner arternin huk utaq aswanpa wichq'aywanmi rikhurqusqam. Kay wichq'aypa hatun imaykuna kaykuna:

• Aterosklerozis (wayq'u sinchiy): Pisi pacha wayq'u paqarinpi grasa, kolesterol plakwanmi wayq'u wichq'ayta ruwachkan.

• Sayri utaq sayri laya ruwanakuna: Sayri mikuykuna runakunapi sonqon qullqipa ch'iqninmi mirachiy.

• Hatun kolesterol lamar, ichraq LDL (“mana allin” kolesterol) mirachiy.

• Diyabetis (k'achiy onqoy): Wayq'u paqarinpa sinchiyta chinkachiy, wayq'u ch'iqnin ruwachiy.

• Hatun kallpachay (hipertansiyon).

• Sinchiyta mirachiy, mana allin rurayta ruray.

• Ayllu mana allin kay: Ayllupi sonqon onqoy utaq sonqon qullqi tariy.

• Wata: Hatun wata, wayq'u allin kayta chinkachiy.

• Menopausis qhipa warmikunapi estrojen hormonpa chinkay.

• Yawarpi inflamasiyon rikuykuna (chaymanta C-reaktif protein, homosistein) hatun kay.

Kaykunawan, utqay manchakuy, sinchi ruray, wayq'u paqarinpi ch'iqnin utaq qanchisqa ruraykuna chaymi ruwachiyta atiy.

Sonqon Qullqipa Laya Imaykuna?

Hampiy simipi sonqon qullqikuna laya laya laya imaykunaman t'aqachisqa:

• STEMI (ST Segment Elevasyonlu Miyokard Enfarktüsü): Koroner arterpa wichq'aywanmi sonqon aychapi hatun ch'iqninmi ruwachkan, EKGpi rikuykuna rikhurqusqam.

• NSTEMI (ST Segment Elevasyonsuz Miyokard Enfarktüsü): Koroner wayq'upi wichq'aypa rikhuykuchkan, ichraq EKGpi mana ST hatun kayta rikhuyta atiy.

• Koroner spazm (Unstabil anjina): Koroner arternin pisi pacha sinchiywanmi ruwachkan. Sapa kutiqa pisi pacha, kutichiyta atiy, ichraq yachaywanmi ruwachiyta munan.

Sonqon Qullqipa Yachay Imayna Ruwasqa?

Sonqon qullqi yuyaykuchkan hampikuna, yachay ruraykuna utqay, allin ruraywanmi ruwasqa. Rikuykuna kaykuna:

• Elektrokardiyografi (EKG): Sonqon elektrika rurayta qhaway, sonqon qullqipa rikuykuna rikhuyta atiy.

• Yawar yachaykuna: Troponin hina sonqon ch'iqnin rikhuykuna yachayta atiy.

• Qhaway ruraykuna: Ekokardiyografi (EKO), q'uchu rontgen, sapa kuti tomografi (BT) utaq manyetik rezonans qhaway hina ruraykuna.

• Koroner anjiyografi: Wichq'aypa chawpin, sinchiyta allin rikhuyta atiy. Hampiypaqmi ruwasqa.

Sonqon Qullqipi Imayna Ruwayta Munan?

Sonqon qullqipa rikuykuna qallarispa, pisi pacha rurayta munan, kawsaypaqmi. Kay laya ruraykuna rikhuykuna:

• Q'uchupi ch'uyanchay, sunkhay, utqay ch'inkay, wiksapi mana allin kay utaq lluq'i makipi ch'uyanchay rikhurqusqam, utqay hampiy yanapaynin llamk'ay.

• Runa mana sinchi rurayta ruraychu, tiyaspa, qasilla kayta munan.

• Sapa kuti sapa runa, aylluwan yanapayta mañay utaq hampikuna utqay chayamuyta atiypaq punku kichayta munan.

• Qayna hampiy yachaykuna ruwaspa, hampikuna yachachiyta suyayta munan.

• Mana sapa runa hampiyta mikuyta, sinchi rurayta ruray utaq "chaypas chinkay" nispa rikuyta mana yachaykuchkan rurayta mana ruraychu.

Sonqon Qullqipa Hampiy: Imayna Ruraykuna Ruwasqa?

Sonqon qullqi, utqay yachayta munan, pisi pacha hampiyta munan. Qayna pacha ruraykuna, sonqon ch'iqninpa sinchiyta rikhuy. Hampiypi kay laya ruraykuna rikhuykuna:

• Pisi pacha wayq'u kichay hampiykuna, yawar ch'uyanchay hampiykuna ruwasqa.

• Koroner anjiyografiwan wayq'u wichq'ay rikhurqusqam, "anjiyoplasti" (globo ruray) utaq "stent" churaywan wayq'u kichay.

• Huk runakunapi "bypass sirujiyawan" huk ch'aki wayq'u churaywan, wichq'aypa qhipanman wayq'u apachiy.

• Kay laya ruraykuna, kardiologo utaq sonqon wayq'u sirujiyawan planifikasqa.

Kawsay chinkayta apachiq sonqon qullqipa qhipan, runaqa pisi pacha hampiyta, kawsay rurayta tukuyta munan. Sayrinta saqiy, allin mikhuy, rurayta ruray, diyabeti utaq kallpachayta qhaway, manchakuywan llamk'ayta mana ruray, ch'iqninmi chinkayta qhaway.

Sonqon Qullqita Qhawaypaq Imayna Ruraykuna?

• Sayri utaq sayri laya ruwanakunamanta karay.

• Allin, tupuy mikhuyta munay; ruwan mikhuykuna, grasa utaq kachi mirachiyta mana ruray.

• Sapa kuti rurayta ruray (simanaqa 150 minutos chaylla rurayta munan).

• Runa aycha qhawayta ruray.

• Yawar kallpachay, yawar mikhuy, kolesterol qhawayta ruray.

• Munasqa check-up utaq hampikuna qhawayta ruray.

• Krunik onqoykuna (kallpachay, diyabeti, kolesterol hatun kay) hampiyta suyay.

Sapa kuti Tapukuna

Sonqon qullqi tariq runa tukuy q'uchupi ch'uyanchayta rikhuyta atiychu?

Mana, sonqon nanayqa achka rikurqanmi, ichaqa mana sapaq runa kayta waqaychkanichu. Sapa warmikuna, diabeteswan runakuna utaq machula runakunaqa chaylla samay ch'usuq, ch'uyanchay utaq wiksaywan ch'usaykuy hina atipiku rikch'akunata rikuykuwan.

Sonqon nanay waqtapi aspirin apaykuy allinchu?

Aspirinqa sapa sonqon nanayta chinkaykuchkan runakunapaq allinmi kanan. Ichraqaspas, aspirin apaykuyqa mana chaylla hampiqwan rimanakuywan, yachaq hampiqpa willakuywanmi kanan, mana sapaq kutiyuq apaykuyqa mana allinchu.

Sonqon nanaypa rikch'akunankuna hayk'aq p'unchayta rikhuy?

Rikch'akunankuna sapa kutiqa pisqa minutumanta, pisqa horasqamanta rikhuykuchkan. Manaraq ch'usaykuy chinkachkaptin, sonqon nanaypa ch'usaykuy mana tukuy chinkachkanichu. Chaymi rikch'akunankuna qallarikuspa hampiyuq runakunam llamkaykuyta qallariy.

Sonqon nanaywan sonqon sayay tukuykuy huknintaqchu?

Mana, sonqon nanay (miyokard infarktus), sonqon aycha huk ch'ullunkunapaq mana oksigeniyuq kayninmi; sonqon sayay tukuykuyqa (kardiyak arrest) sonqon tukuyta sayaykuyninmi. Sonqon nanayqa sonqon sayay tukuykuyta churasqachu.

Sonqon nanay waqtapi sapa siki kaykaptin imata ruray?

Uyarinmi chaskiy hampiyuq runakunata, mana chaykaptin, qhipa runamanta yanapay mañakuy, hampiyuq runakuna hamuqkama qasilla, mana kuyuchispa suyay.

Warmikuna sonqon nanaypa rikch'akunankuna imaynaqmi hukninmantaqa?

Warmikuna sonqon nanayqa, hormonelwan, biolojikwan ch'iqninakuna rayku atipiku (mana sapaq) rikch'akunawanmi rikhuy. Ch'uyanchay, ch'usaykuy utaq wiksapa nanay hina rikch'akunam sapaq rikch'akunankuna mana rikuykuchkan.

Wayna runakunapi sonqon nanaypa ch'usaykuy kanchu?

Arí, pisilla kashinaqa, generik ch'usaykuy, ch'usaykuypa rikhuykunata utaq sapa hampiyuq kayninakuna rayku wayna runakunapi sonqon nanay rikhuykuchkan.

Sonqon nanay qhipaq hayk'aq kutiyta atiy kawsayman?

Kay pacha, sonqon nanaypa sinchikuywan, ruraykuna hampiyuqwanmi hampiqpa willakuykuna rurasqanmantaqa. Sapa kutiqa, pisipisalla kutiy kawsayman, hampiqpa qillqaykuna rurasqanmantaqa.

Ch'usaykuyta chinkachiypaq imayna kawsaypa hukninakuna allinmi?

Kaspa upyayta saqiy, allin mikhuyta ruray, sapa kuti llamk'ayta ruray, wiñaypa kallpachayta, yawar kallpachayta qatiy, llakikuyta yachay, sonqon nanaypa ch'usaykuyta aswan chinkachiyta atiy.

Ayllupi sonqon nanaypa willakuy kachkanqa imata ruray?

Ayllupi sonqon nanaypa willakuy kachkanqa, ch'usaykuyta chinkachiypaq kawsaykita aswan yuyaykuy, hampiqpa qillqaykuna sapa kuti ruray.

Sonqon nanaypa rikch'akunankunapi wiksapa ch'usaykuy kachkanchu?

Arí, sapa runakunapi wiksapa ch'usaykuy, ch'uyanchay, wiksapa nanay utaq q'aymaqa sonqon nanaypa huk rikch'akunam kachkan.

Kawsaypa tukuykuy sonqon nanaypa ch'usaykuyta rikhuykuchkanchu?

Utkuy, mana yachaykuchkan tukuykuy utaq chinkay, sapa kutiqa sonqon nanaypa ch'usaykuyta wiñachiyta atiy. Allin kawsaypa tukuykuyta waqaychaymi.

Check-upwan sonqon nanaypa ch'usaykuyta riqsichiyta atiychu?

Sapa kuti hampiyuq qillqaykuna, check-up rikhuykuna sonqon nanaypa ch'usaykuy riskunata qhipa riqsichiyta atiy, chaywan ch'usaykuyta chinkachiypaq yanapay.

Qillqakuna

• Llapa Pacha Kawsaypa Qhapaq Kamachiq (WHO) - Sonqon Unquykuna

• Amerikanu Sonqon Kamachiq (AHA) – Sonqon Nanaypa Rikch'akunankuna, Riqsichiy

• Europa Sonqon Yachaqkuna Ayllu (ESC) – Ch'usaq Sonqon Nanaypa Kamachikuykuna

• Unquykuna Qhapaq Kamachiq (CDC) – Sonqon Unquykuna Qhawarikuy

• The Lancet wan Journal of the American College of Cardiology qillqakunapi qillqasqa qhapaq kamachikuna wan yachaqkuna