Vatu ni Yago kei na Vakasama ni Bel: iTukutuku Bibi, iRogo ni Mate kei na iWalewale ni Veivakabulai

Cola kei na iTuvaki ni Cola

Na cola, e dua na iwiliwili ni 24 na cola (vertebra) ka e dua na iwiliwili levu ni veivakabula ni yago. E loma e tiko kina na cola ni mona ka vakavuna na veitaratara ni mona kei na yago. Na veika e wavoliti na cola, oya na veika kaukauwa, e vukea na toso kei na kaukauwa ni daku kei na qavokavoka.

Vakamatata vakavuniwai, e wasei na cola me va na iwasewase: na iwasewase ni domo e kilai me cervical, na iwasewase ni su ni siga e torasik, na iwasewase ni qavokavoka e lumbar, kei na iwasewase ni muana e sakral. Na iwasewase ni qavokavoka e vakatokai me L1 ki L5, ka lima na cola e tiko kina. Na intervertebral disk e tu e wa ni veicolacola e vukea na toso ka vakalailaitaka na veiqaqacotaki, me vaka na ivola ni moce.

Na Cava na Fita ni Qavokavoka?

Na fita ni qavokavoka e yaco ni sa cavuka na disk e wa ni veicolacola ka sa vakasaurarataka na veika malumu e loma ki na mona. Na veitosoyaki se na lutu ni disk e dau vakavuna na mosi levu ni qavokavoka kei na yava. Na vakaleqa ni disk e dau vakavuna vakalevu na kena sa qase na yago kei na malumalumu ni veika e wavoliti, ia na vakasauri ni kaukauwa se na colacola bibi e rawa ni vakavavulica na kena totolo.

Na iVakatakilakila Bibi ni Fita ni Qavokavoka?

Na ivakatakilakila e dau laurai vakalevu ni fita ni qavokavoka e wili kina:

• Mosi e qavokavoka kei na yava

• Rarawa se na titobu e yava

• Rarawa se katakata e yavana

• Leqa ni taubale

Ni sa vakasaurarataki na mona na disk sa fita, na mosi e dau toso mai na qavokavoka ki na yava. Eso na gauna, e dau mosi ga e qavokavoka, eso na gauna e dau laurai na malumalumu se leqa ni veitaqomaki e yava kei na yavana. Ena so na gauna, e rawa ni yaco na leqa ni taqomaka na mimi se na veivakacegui, kei na leqa ni veiwekani vakawati, ka vakaraitaka na cauda equina syndrome. Ena ituvaki oqo, e bibi me vakayacori vakatotolo na veiqaravi vakavuniwai.

Na iVakarau ni Veika e Vakarautaka na Fita ni Qavokavoka

Levu na tamata era na sotava e dua na gauna ni nodra bula na mosi ni qavokavoka. Ia, na fita ni qavokavoka e dau veisemati vakalevu kei na so na veika e vakaleqa:

• Colacola bibi se na toso kaukauwa

• Dede ni dabe (me vaka na cakacaka e teveli, se na draiva balavu)

• Levu ni yago (obesity), e vakavuna na colacola bibi e cola

• Gunu sigaret, e vakaleqa na vakani ni disk

• iTovo ni vuvale; eso na gauna e laurai vakalevu ena dua na vuvale

• Bula sega ni toso; malumalumu ni veika kaukauwa ni qavokavoka kei na kete e vakaleqa na vakatubura ni fita

• Levu ni colacola ena gauna ni bukete, e vakaleqa na colacola e cola

Na iVakarau ni Kilai ni Fita ni Qavokavoka

Na imatai ni iwalewale ni kilai ni fita ni qavokavoka oya na taro vakamatailalai kei na dikeva vakavuniwai. E dikevi na vanua e mosi kina, na vanua e toso kina na mosi, se laurai na malumalumu se na leqa ni veitaqomaki. Eso na gauna, na cegu levu se na mosi ni cegu e rawa ni vakalevutaka na mosi.

Na iwalewale ni raica e bibi ena vukei ni kilai ni mate:

• X-ray: E vakaraitaka na itukutuku ni veika kaukauwa ni cola, e vakayagataki me raica na mavoa se na veisau ni ivakarau.

• CT: E vukea na dikeva ni disk sa vakaukauwataki se sa fita.

• MRI: E vakarautaka na itukutuku matailalai me baleta na veika malumu, mona kei na disk, ka oya na iwalewale e dau digitaki vakalevu ena kilai ni fita ni qavokavoka.

• EMG: E rawa ni raica se sa leqa na veitaratara ni mona.

Ena so na gauna, ke sa nanumi ni tiko na mate ni mate, mate ni mate levu se na mate ni yago taucoko, e rawa ni gadrevi na veitarogi ni dra me ikuri.

Na iVakarau ni Veivuke ena Fita ni Qavokavoka

Na veiqaravi ni fita ni qavokavoka e vakarautaki me vaka na leqa ni tauvimate, na levu ni fita kei na leqa ni mona. Ena imatai ni gauna ni mate, e dau vakatutu na veika oqo:

• Moce lekaleka

• Veivakabulabulataki ni yago kei na veivuke ni toso

• Wai ni mosi kei na veivakabulabulataki ni mosi (vakalevu na nonsteroid antiinflamatuvar)

Ena mosi levu se na ivakatakilakila ni mona, e rawa ni vakayagataki na wai ni mosi kaukauwa se na veivakacegui ni veika kaukauwa. Ia, ke sega ni yaga na veiqaravi ni wai, se na leqa vakatotolo me vaka na leqa ni taqomaka na mimi se na veivakacegui, e rawa ni vakayagataki na veiqaravi vakavuniwai.

Na iWasewase ni Veiqaravi Vakavuniwai

Na veiqaravi vakavuniwai e dau nanumi ga ena gauna e laurai kina na malumalumu levu, leqa ni taqomaka na mimi se na veivakacegui, leqa ni veiwekani vakawati, se na mosi levu ka sega ni oti. Na veiqaravi vakavuniwai levu e wili kina:

• Mikrodiskektomi: Kauta tani na veika sa fita ena disk ena veivuke ni microscope

• Laminektomi: Kauta tani e dua na iwasewase ni cola (lamina) me vakalailaitaka na colacola e mona

• Veiqaravi ni disk vakavuniwai: Kauta tani na disk sa mavoa ka sosomitaki ena disk vakavuniwai; e vakayagataki ga ena so na tauvimate

• Spinal fusion: Vakasokotaki vata na levu ni cola; e digitaki ena leqa ni sega ni toso vinaka

E rawa ni yaco na mate ni mate, na dra se na mavoa ni mona ni oti na veiqaravi vakavuniwai, ia ena vukei ni veiqaravi vakavuniwai vou, e vakalailaitaki vakalevu na leqa oqo.

Na Veisau ni Bula ni Oti na Fita ni Qavokavoka

Ena ituvaki e sega ni gadrevi kina na veiqaravi vakavuniwai se ni oti na veiqaravi vakavuniwai, na veivakabulabulataki ni yago, vakaukauwataki ni veika kaukauwa kei na porokaramu ni toso e rawa ni maroroya na bula vinaka ni cola. Na veivakaturi ni katakata-se-mamaca, moce lekaleka kei na vuli ni duru (posture) e vukea na kena vakavinakataki.

Na Veika me Qarauni me Maroroi Kina mai na Fita ni Qavokavoka

E bibi na veisau ni bula me maroroi kina mai na fita ni qavokavoka:

• Maroroya na levu ni yago kei na qarauna mo kua ni levu vakasivia

• Cakava wasoma na toso ni vakaukauwataki ni veika kaukauwa (vakabibi na kete kei na daku)

• Ni laveta e dua na ka mai ruku, vunitaka na duru, maroroya na daku me donu

• Ena cakacaka e gadrevi kina na dede ni tu, cakava wasoma na toso kei na veivakasavasavataki

• Kua ni vakayagataka na ivava cecere kei na tibi

• Vuli na ivakarau ni duru e veiganiti kei na cola ena bula wasoma

Na iTuvaki Dede ni Fita ni Qavokavoka

Ke sega ni vakayagataki vakavinaka na veiqaravi, na fita ni qavokavoka e rawa ni vakavuna na mosi dede ni daku, mavoa ni mona e sega ni rawa ni vakalesui tale, kei na leqa ni bula vinaka. O koya gona, ke laurai na ivakatakilakila, e bibi me sikova e dua na vuniwai ka muria na kena ivakasala.

Taro Dau Tarogi Wasoma

1. Na cava na fita ni qavokavoka, vakacava e yaco?

Na fita ni qavokavoka e yaco ni sa cavuka na disk e wa ni veicolacola ka sa vakasaurarataka na veika malumu e loma ki na mona. Vakalevu ni sa qase na yago, toso kaukauwa se na colacola bibi e rawa ni vakavuna.

2. Na ivakatakilakila ni fita ni qavokavoka?

Na ivakatakilakila e dau laurai vakalevu oya na mosi ni qavokavoka kei na yava, rarawa se titobu e yava, leqa ni taubale, malumalumu e yavana, ka sega ni dau laurai vakalevu na leqa ni taqomaka na mimi se na veivakacegui.

3. E kena ibalebale ni mosi kece ni qavokavoka e fita ni qavokavoka?

Sega. E levu na vuna e rawa ni vakavuna na mosi ni qavokavoka. Ke toso na mosi ki na yava se laurai na leqa ni veitaqomaki, e levu na rawa ni fita ni qavokavoka. Me kilai vakadodonu, e dodonu me sikovi na vuniwai.

4. E rawa ni vakavinakataki vakataki koya ga na fita ni qavokavoka?

Levu ni mate, ena loma ni 6 na macawa, na moce, wai kei na veivakabulabulataki ni yago e rawa ni vakavinakataka vakataki koya ga. Ia, ke laurai na kena ca se na leqa ni taqomaka na mimi se na veivakacegui, e dodonu me sikovi vakatotolo na valenibula.

5. E dodonu me vakayagataki ga na veiqaravi vakavuniwai ena fita ni qavokavoka?

Levu ni tauvimate e sega ni gadreva na veiqaravi vakavuniwai. Ke rawa ni lewai na mosi, sega ni malumalumu na veika kaukauwa, sega ni mavoa na mona, e dau rauta na wai kei na veivakabulabulataki ni yago. Na veiqaravi vakavuniwai e nanumi ga ena malumalumu, leqa ni taqomaka na mimi se na mosi levu ka sega ni oti.

6. Ena cava na ituvaki e gadrevi kina na veiqaravi vakavuniwai vakatotolo?

Ke yaco vakasauri na leqa ni taqomaka na mimi se na veivakacegui, malumalumu levu e yava se na leqa ni veiwekani vakawati, oqo e dua na ituvaki vakatotolo ka dodonu me sikovi vakatotolo na valenibula.

7. Na cava e rawa ni caka e vale me vakalailaitaka na mosi ni fita ni qavokavoka?

Moce lekaleka, veivakaturi ni katakata-se-mamaca me vaka na ivakasala ni vuniwai, toso malua ni veivakasavasavataki kei na duru vinaka e rawa ni vukea na vakacegu. Ia, ke laurai na kena ca se na malumalumu, e dodonu me tarogi na vuniwai.

8. Na cava na toso e yaga ena fita ni qavokavoka?

E dau vakatutu me vakaukauwataki vakamalua na veiwere ni beli kei na veiwere ni yago. Ia, e duidui na ivakarau ni vuli vei ira yadua, e dodonu me tarogi e dua na fisaioitapisiti se vuniwai.

9. Na kena iwalewale na levu ni yago kei na kubou ena beli fiti?

Na levu ni yago e vakavuna me levu na bibi e laki vakabibitaki kina na veiwere ni beli kei na disiki, ia na kubou e rawa ni vakaleqa na kena vakani na disiki. Oqo na rua na ka e vakalevutaka na rerevaki ni beli fiti; e bibi na bula bulabula ena kena taqomaki.

10. Na cava me vakabibitaki me taqomaki kina mai na beli fiti?

Me dau vakayacori na vuli ni yago, me maroroi na bibi ni yago ena kena dodonu, me vakayagataki na ivakarau donu ni tokitaki bibi, ka me qarauni na kubou me kua ni vakayagataki. Oqo e vukea na bula ni veiwere ni beli.

11. E rawa ni lesu tale mai na beli fiti?

Io, vakabibi ke sega ni vakayacori na veisau dodonu ni bula se vakuri tiko ga na veika e vakalevutaka na rerevaki. Na qarauni ni vuli ni yago kei na ivakarau ni tuva ni yago e rawa ni tarova na kena lesu tale mai.

12. Na ivakarau cava ni sarasara e vakayagataki ena beli fiti?

Na MRI e dau vakayagataki vakalevu; e rawa talega ni gadrevi na rorogo ni yago kei na tomografi ni kompiuta. Na vakatulewa e vakatau ena lewa ni vuniwai.

13. Na yaga ni veiqaravi ni yago ena beli fiti?

Na veiqaravi ni yago e vakaukauwataka na veiwere, e tokona na veiwere ni beli, e vakalailaitaka na mosi ka vukea na vakavinakataki. Na ituvatuva ni veiqaravi e dodonu me vakarautaki me salavata kei na gadrevi ni tamata yadua.

14. Na cava na rerevaki ni veisele ni vuniwai?

Me vaka ga na veisele kece, e tiko na rerevaki ni mate, luvu ni dra, se vakaleqai ni drauniwai. Ia, ena ivakarau ni veisele lalai, e lailai sara na rerevaki oqo.

15. E rawa ni vakayacori na qito ena gauna ni beli fiti?

E rawa ni yaga na vuli ni yago e vakarautaka na vuniwai. Ia, me digia na vuli ni yago e veiganiti kei na yago, ka me kua ni vakayacori na qito bibi se dredre.

Ivakatekivu

• Matabose ni Bula Raraba (WHO) – Bula ni veiwere ni yago

• Akademi ni Vuniwai ni Veiwere ni Yago mai Amerika (AAOS) – Disiki Fiti (Disiki Lutu)

• National Institutes of Health (NIH) – Low Back Pain Fact Sheet

• European Association of Neurosurgical Societies (EANS) – Lumbar Disc Herniation Guidelines

• American Association of Neurological Surgeons (AANS) – Herniated Disc