iVakasala ni Bula

Vakadavei ni Ulunivanua: Na Vuna, na iTuvatuva kei na ka Me Qarauni

Dr. Ulas TepeDr. Ulas Tepe•May 14, 2026
Vakadavei ni Ulunivanua: Na Vuna, na iTuvatuva kei na ka Me Qarauni

Ucuqawa ni uluna; na kena vakila na tamata ni toso tiko na vanua e wavoliti koya se sa vuki tiko ga o koya, na yali ni vakacegu, na malumalumu kei na dredre ni tucake, e dua na leqa e dau laurai vakalevu. Ni rawa ni yaco ena vuna levu, me rawa ni vakayacori vakavinaka na veiqaravi, e dodonu me kilai vinaka na vuna e vakavuna tiko. Ni vakabulabulataki ga na kena ivakatakilakila, e sega ni rawa ni tarova na kena lesu tale na leqa.

Na cava e rawa ni vakavuna na ucuqawa ni uluna?

Na ucuqawa ni uluna e kaukauwa se dau lesu lesu, e rawa ni vakaleqa vakalevu na bula ni veisiga kei na vakacegu ni tamata. E dau yaco na ucuqawa ni uluna ena gauna ni toso totolo, veisau totolo ni itutu se oti na vakaukauwa levu ni vakaukauwa. E levu na gauna, e rawa ni kila ga na tamata ena cava na ituvaki e vakavuna na ucuqawa ni uluna; ia, ena so na gauna, na vuna dina e rawa ni kilai ga ena vakadidike vakavuniwai.

Na vuna levu ni ucuqawa ni uluna oqo:

Vertigo

Na vertigo e vakavuna na vakila ni toso tiko na vanua e wavoliti koya, se na veisau ni itutu ni veika e wavoliti koya. E dau yaco vakalevu ena vuna ni vakaleqa ni veika e loma ni daligana e qarava na vakacegu.

  • Benign Paroxysmal Positional Vertigo (BPPV): E vakavuna na kumuni ni veitikotiko ni kalisiu kabonaiti ena veitikotiko ni vakacegu e loma ni daliga. Na veitikotiko oqo e vakauta na itukutuku vua na mona me baleta na itutu ni yago, ia ke sa tu na veivakararawataki, e vakacalai na itukutuku. Ena tini kina, e vakawati cala na mona ena kena kila na itutu ni yago.

  • Meniere Disease: E dau sema vakalevu kei na kumuni ni wai e loma ni daliga, e vakaraitaki talega ena kena yaco vakasauri na vertigo, na rogo ni cagi e daliga kei na yali ni rogo.

  • Labyrinthitis: E dau yaco ni oti na mate ni virusi, e vakavuna na matedewa ni loma ni daliga, e rawa ni vakavuna na ucuqawa ni uluna kei na so na gauna na vakaleqai tudei ni rogo.

  • Vestibular Neuritis: Na matedewa ni na sinucodo vestibulocochlear e vakauta na itukutuku vua na mona mai na loma ni daliga. E rawa ni laurai vakasauri na vertigo kaukauwa, yali ni vakacegu kei na malumalumu ni kete.

Mate ni Toso (Motion Sickness)

Na toso veitaravi e vakila na yago ena waqavuka, basi se waqa; e rawa ni vakaleqa na vakacegu, vakavuna na ucuqawa ni uluna, malumalumu ni kete kei na lua. E bibi na bukete kei na so na wainimate e rawa ni vakalevutaka na kena dau vakila na toso. Ena levu na tamata, ni sa cava na vodo, e lailai totolo na leqa.

Migraine

Na migraine e dua na leqa ni mona e rawa ni vakavuna na ucuqawa ni uluna vata kei na mosi ni uluna. E rawa ni laurai vakalevu ena gauna ni migraine aura na ucuqawa ni uluna, veisau ni raici kei na vosa. O ira era dau vakila na migraine e dau kila na ivakatakilakila ni bera ni tekivu na leqa.

Lailai ni Tiko ni Tiko ni Wainimate (Hypotension)

Na veisau totolo ni itutu se sega ni gunu wai vinaka e rawa ni vakavuna na lutu totolo ni wainimate, ka yaco kina na ucuqawa ni uluna. Na wainimate me vaka na diuretics, beta blockers, antidepressants e rawa ni vakalailaitaka vakalevu na wainimate. E rawa talega ni vakavuna na bukete, lutu levu ni dra, yali ni wai se matedewa kaukauwa ni allergy.

Leqa ni Loma ni Yalo kei na Drau ni Dra

Na veisau ni droini ni yalo, sega ni rawata vinaka na yalo, se na tarova ni dra, e rawa ni vakalailaitaka na curu ni dra vua na mona ka vakavuna na ucuqawa ni uluna. Ena rawa ni laurai vata kei na mosi ni kete, dredre ni cegu, droini ni yalo, kei na vakaleqa ni wai e yago.

Anemia ni Lailai ni Aisi

Na lutu ni aisi e dra, e vakalailaitaka na kena buli na hemoglobin ka vakaleqa na kena vakau na oksijini. E rawa ni laurai na oca, dredre ni cegu, droini ni yalo, matasiga kei na ucuqawa ni uluna. E vakavinakataki ena veiqaravi ni kakana, wainimate se na vakau dra ke gadrevi.

Lailai ni Suka e Dra (Hypoglycemia)

Na sega ni kana, gunu levu ni alikolo, insulini se so na wainimate e rawa ni vakalailaitaka na suka e dra. Na ucuqawa ni uluna e vakavuna na hypoglycemia e dau yaco vakasauri; e dau laurai vata kei na viakana, malumalumu, suidra.

Mate ni Loma ni Daliga ni Otoimuni

Na kena vakilai cala na immune system na loma ni daliga e vakavuna na leqa. Na rogo ni cagi e daliga, yali ni rogo kei na ucuqawa ni uluna e dau laurai vakalevu.

Veivakararawataki kei na Lomaocaoca

Ni dede tiko na gauna ni veivakararawataki se na gauna ni lomaocaoca, na hormone e vakavuna na yago e rawa ni vakalailaitaka na drauni dra, vakalevutaka na droini ni yalo ka vakavuna na ucuqawa ni uluna. E rawa talega ni laurai na sega ni moce vinaka, suidra, kaukauwa ni lewena, leqa ni kete.

Qarauna na Ivakatakilakila ni Ucuqawa ni Uluna e Dodonu me Vakadodonutaki Totolo

Ena so na gauna, na ucuqawa ni uluna e rawa ni ivakaraitaki ni mate bibi e loma. Ke dua se levu na ivakatakilakila e ra e yaco vata kei na ucuqawa ni uluna, e dodonu me vakatotolo na kere veivuke vakavuniwai:

  • Lutu vakasauri ni raica se raica vakarua,

  • Mosi levu ni uluna,

  • Malumalumu se sega ni vakila vinaka na liga se yavana,

  • Mosi ni kete,

  • Yali ni kila vinaka se vakaleqai na vakasama,

  • Katakata levu,

  • Lua sega ni lewai rawa.

Kena kilai na Vuna ni Ucuqawa ni Uluna: Ena Cava na Ituvaki e Yaco Kina?

Ena so na gauna, e rawa ni vuna rawarawa ga se vuna vakavuniwai dredre e tu e muri ni ucuqawa ni uluna. Na mate ni loma ni daliga, migraine, veivakararawataki, anemia, lailai ni wainimate, veisau ni suka e dra, so na leqa ni mona se loma ni yalo e dau vuna. E rawa talega ni vakavuna na so na wainimate.

Na Cava me Cakava me Wawa na Ucuqawa ni Uluna?

Na ivakarau bibi ni lewai ni ucuqawa ni uluna oya me kilai na vuna e vakavuna ka vakayacori na veiqaravi e dodonu. Ke kaukauwa se dau lesu lesu na leqa, e dodonu me raici vakavuniwai. Eso na ka e rawa ni caka e vale oqo:

  • Vakalevutaka na gunu wai mo kua ni mamaca na yago.

  • Mo toso vakamalua ni veisau na itutu.

  • Taura vinaka na ulumu mo vakatotokoya e dua na vanua, mo sogota na matamu ke gadrevi.

  • Kakana vakavinaka ka kua ni biuta na kana.

  • Kua ni vakayagataka vakalevu na tuitui.

  • Via vakalailaitaka na veivakararawataki.

  • Gunu wainimate ke vakaroti mai vei vuniwai.

Na Cava me Cakava ke Dau Lesu Lesu se Sega ni Wawa na Ucuqawa ni Uluna?

Na ucuqawa ni uluna e dau yaco wasoma se sega ni wawa, e rawa ni ivakaraitaki ni leqa bibi e loma. Na mate ni loma ni daliga, mate ni mona, migraine se leqa ni metabolism e dodonu me vakadikevi ena ituvaki va oqo. Me rawa ni kilai na vuna kei na veiqaravi, e dodonu me kere veivuke vakavuniwai.

Ucuqawa ni Uluna ni Moce se Veisau ni Itutu

Na vuna levu duadua ni ucuqawa ni uluna ni moce oya na Benign Paroxysmal Positional Vertigo (BPPV), na veisau ni kristali ni vakacegu e loma ni daliga. E dau vakavuna na veitosoyaki ni uluna. Ia, na mate ni labirintitis se vestibular neuritis, lailai ni wainimate, anemia, mamaca ni yago se veivakararawataki kei na lomaocaoca e rawa ni vakavuna talega na leqa va oqo. Ena so na gauna, migraine se mate bibi ni mona kei na loma ni yalo e rawa ni vakavuna na ucuqawa ni uluna ni moce.

Ucuqawa ni Uluna ena Gone: Na Cava me Qarauni?

Na ucuqawa ni uluna ena gone; mate ni loma ni daliga, migraine, tubu totolo, leqa ni vakacegu kei na so na gauna mate ni sinus e rawa ni vuna. E se lailai ga na gauna, so na leqa ni mona e rawa ni vakavuna na leqa. O koya gona, me rawa ni kilai vinaka na vuna ni ucuqawa ni uluna ena gone, e dodonu me raici vakavuniwai.

Ucuqawa ni Uluna ena Bukete: Na Cava e Vuna Kina, Na Cava me Cakava?

Ena gauna ni bukete, na veisau ni hormone, vakalevutaki ni dra se lailai ni suka e dra e rawa ni vakavuna na ucuqawa ni uluna. Na tubu ni hormone progesterone e rawa talega ni vakalevutaka. Ke yaco na ucuqawa ni uluna ena bukete, mo moce vinaka, gunu wai levu ka tucake vakamalua. Ia, ke dede na leqa se so tale na ivakatakilakila e yaco vata, e dodonu me raici vuniwai.

Na Cava na Vuniwai me Qarauni?

Ke sega ni wawa, kaukauwa se sega ni kilai na vuna ni ucuqawa ni uluna, e dodonu me raici vuniwai ni Daliga, Ivi ni Daliga kei na Gusu (ENT), mona se vuniwai ni lewena. Ena so na gauna, e gadrevi na vakadidike levu mai na timi ni vuniwai.

Tarogi Wasoma

1. Na cava na ivakatakilakila e gadrevi mo lai vakatotolo kina ena valenibula ke yaco vata kei na ucuqawa ni uluna?

Ke yaco vata kei na ucuqawa ni uluna na lutu vakasauri ni raica, mosi levu ni uluna, veisau ni vosa se vakasama, malumalumu ni liga se yavana, mosi ni kete, katakata levu se lua, e dodonu mo lai raici vuniwai vakatotolo.

2. Na cava e dau vakavuna na vakasama vakalailai?

Na vuna e dau laurai vakalevu oya na mate ni daliga loma (vertigo), veisau ni vakaloloma ni dra, migreni, lailai ni dra, veivakararawataki kei na so na wainimate e dau vakavuna na kena e so na kedra i vakarau.

3. Na cava e rawa ni caka e vale me vukea na vakasama vakalailai me vakanadaku vakatotolo?

Dabe ena vanua e taqomaki, maroroya na ulumu me kua ni yavalati, mo sogota na matamu kevaka e rawa, ka mo cegu titobu. Ia kevaka e kaukauwa na leqa se dau vakasobu tale, mo raica vakatotolo e dua na vuniwai.

4. Na mate cava e rawa ni vakavuna na vakasama vakalailai?

Mate ni daliga loma, mate ni yalo kei na dra, mate ni mona, diyabeti, lailai ni dra (anemia), migreni, veisau ni tiroidi kei na leqa vakayalo e rawa ni vuni ni vakasama vakalailai.

5. E vakacava na kena vakarautaki na veiqaravi ni vakasama vakalailai?

Na yavu ni veiqaravi oya me kilai na vuna dina ka vakarautaki kina na ituvatuva me baleta. Kevaka e gadrevi, e rawa ni vakayagataki na wainimate, veiqaravi ni yago, veisau ni ituvatuva ni kana se veisau ni bula wasoma.

6. E vakaleqai na vakasama vakalailai vei ira na gone?

Na levu ni vuna ni vakasama vakalailai vei ira na gone e rawarawa ka gauna lekaleka ga, ia kevaka e dau vakasobu tale se so tale na ivakatakilakila, e dodonu me raici vuniwai vakatotolo.

7. Na cava e rawa ni vukea na vakasama vakalailai ena gauna ni bukete?

Mo gunuva vakalevu na wai, kana vakalevu ia lailai na kakana, yaco vakamalua na nomu yaco, ka mo vakacegu vinaka. Kevaka e kaukauwa se dede na vakasama vakalailai, e dodonu me raici vuniwai.

8. Na wainimate cava e rawa ni vakavuna na vakasama vakalailai?

Eso na wainimate ni vakaloloma ni dra, antidepresan, diyuretik kei na so na wainimate ni mate e rawa ni vakavuna na vakasama vakalailai. Kevaka o nanuma ni dua na wainimate o vakayagataka e vakavuna, mo tarogi vuniwai.

9. E tautauvata na vakasama vakalailai kei na vakalalai?

Na vakasama vakalailai e sega ni dau vakavuna tikoga na vakalalai. Ia kevaka e so na ivakatakilakila me vaka na malumalumu levu, yali ni vakasama se lutu, e rawa ni vuni ni leqa bibi, me raici vakatotolo na vuniwai.

10. E dua na duidui ena kedrau maliwa na vakasama vakalailai kei na vertigo?

Io. Na vakasama vakalailai e dusia na vakila ni sega ni vinaka kei na leqa ni dabe vinaka. Na vertigo e vakatakilai vakabibi ena vakila ni vuki tiko na vanua se na tamata, ka dua na mataqali vakasama vakalailai e duidui.

11. E rawa ni vakavuna na vakasama vakalailai na leqa vakayalo?

Io, na veika e dede ka kaukauwa me vaka na veivakararawataki se lomaocaoca, e rawa ni vuni ni vakasama vakalailai ena vuna vakayalo.

12. Na cava me qarauni me tarova na vakasama vakalailai?

Gunu wai vinaka, kana wasoma ka dodonu, qarauna mo kua ni yavalata vakasauri na ulumu, lewa vinaka na veivakararawataki, ka lewa vinaka na mate dede.

I Vurevure

  • World Health Organization (WHO), Vestibular Disorders: https://www.who.int/

  • Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Dizziness and Vertigo: https://www.cdc.gov/

  • American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS), Clinical Practice Guideline on Benign Paroxysmal Positional Vertigo.

  • American Heart Association (AHA), Dizziness, Vertigo, and Imbalance.

  • Mayo Clinic, Dizziness: Causes and Prevention.

  • Neurology (iVolataki ni Volatabu), Vertigo and dizziness: practice guideline update.

O vinakata na makalasi oqo?

Wasea vei ira na nomu itokani