Rogo ni Daliga (Tinnitus): Na Cava, Na Vuna ni Yaco Kina kei na Cava me Cakava?
Na Cava na Cila ni Daliga?
Na cila ni daliga se na yacana vakavuniwai na tinnitus, e dua na ivakatakilakila e dau yaco ena gauna kece se ena gauna veisiga ena daliga se uluna e dua na tamata, e sega ni dua na ivurevure ni rogo mai tuba. Na rogo oqo e rawa ni vakamacalataki me vaka na cila, na rogo ni cagi, na rogo ni manumanu, na rogo ni waqawaqa, Na Batabata ni Loma, se na rogo ni veisau ni cagi. Na rogo oqo e sega ni rogo rawa mai tuba vei ira eso tale, ia e rawa ni vakaleqa vakalevu na itovo ni bula ni tamata.
Na tinnitus e dau laurai vakalevu ena nodra uasivi cake na yabaki 40, ka vakabibi vei ira na qase; ia e rawa ni yaco vei ira kece na yabaki kecega ka rawa ni laurai talega vei ira na gone. E veigauna eso, e dau yaco vakawawa vei ira kece na tamata, ia kevaka e yaco me dau vakadedei, e dodonu me vakaraici vakabibi.
E Rawa Ni Rogo Vakacava Na Cila Ni Daliga?
Na tinnitus e dau rogo ena dua ga na daliga (toqa se mawi) se ena rua na daliga vata. Eso na gauna, e rawa ni rogo talega ena loma ni uluna. E rawa ni vakamacalataka na tamata na rogo oqo me vaka na cila, na rogo ni sitoa, na rogo ni misini se na rogo e vaka na batabata ni loma. Na kaukauwa kei na mataqali rogo e duidui vei ira na tamata; eso e malua ka lako yani, eso tale e dau vakadedei ka vakaleqai.
Na cila kaukauwa e rawa ni vakaleqa na bula wasoma kei na cakacaka, ka ena veika bibi e rawa ni vakavuna na lomaocaoca, leqa ni vakasama kei na leqa ni moce. Vakabibi ena bogi kei na gauna ni galugalu, e rawa ni kaukauwa cake na cila.
Na Vuna Levu ni Cila Ni Daliga?
Na tinnitus e rawa ni vakavuna mai na vuqa na vuna duidui. Na vuna e dau laurai vakalevu duadua:
Leqa ni rogo: Vakabibi ena kena tubu cake na yabaki se na vakaleqai ni rogo ena rogo kaukauwa, e dau laurai vakalevu kina na leqa ni rogo.
Vakaleqai ena rogo kaukauwa ena gauna dede: Na rogo ni tabana ni cakacaka, soqo, misini ni cakacaka, rogo ni iyaragi, e rawa ni vakaleqa na sela ni loma ni daliga.
Mate ni daliga: Na matedede ni loma ni daliga, kumuni wai ena daliga se vakaleqai ni membrani ni daliga e rawa ni vakavuna na cila.
Vakasosoniyaki ni duka ni daliga (busoni): Na kumuni levu ni duka ni daliga e rawa ni tarova na daliga ka vakavuna na tinnitus ena gauna lekaleka.
Mate ni veitosoyaki ni dra: Vakabibi na cila e veirauti kei na batabata ni loma (‘pulsatil tinnitus’), e rawa ni laurai ena leqa ni dra, anevrisima se levu ni dra (hypertension).
Vakaleqai ni uluna, domo kei na soqo ni kaukauwa ni gusu: Vakabibi e rawa ni veisemati kei na mate ni soqo ni kaukauwa ni gusu (temporomandibular joint).
Vakayagataki ni vica na wainimate (ototoksik wainimate): Na aspirin levu, so na wainimate ni veivakabulai, diuretics, wainimate ni kemoterapi e rawa ni vakaleqa na drau ni rogo ka vakavuna na cila.
Leqa ni metabolismu kei na vakasama: Diabetes, mate ni thyroid, anemia, meniere syndrome, so na mate ni drau kei na mate ni vakasama e wili talega me ivakaraitaki ni vakaleqa.
Lomaocaoca kei na veinanumi: E sega ni vuna duadua, ia e rawa ni vakalevutaka na cila ka vakalailaitaka na vosota.
E so na gauna, e rawa ni vakavuna na tinnitus na mate bibi e vuni tu, me vaka na mate ni buca se veisau ni dra.
Na Mataqali Tinnitus?
Na cila ni daliga e wasei me vaka na vuna e vuni tu ka na rogo e rogo vua na tauvimate:
Tinnitus Subjektif: Oqo na mataqali e dau laurai vakalevu duadua. E rogo ga vua na tauvimate. E dau semati vata kei na leqa ni rogo.
Tinnitus Objektif: E rawa ni rogo vua na tauvimate kei na vuniwai ena iyaya vakatabakidua. E sega ni dau laurai vakalevu ka dau vakavuna mai na leqa ni dra se na sela (me vaka na veisau ni ariteri voleka ni daliga).
Me vaka na itovo ni leqa, e rawa ni cila ena gauna veisiga se vakadedei, ena dua se rua na daliga, ka na mataqali kei na frekensi ni rogo e duidui vei ira na tamata.
Na Ivakaraitaki ni Cila Ni Daliga?
Na ivakaraitaki levu duadua, oya na rogo e rogo ena daliga se uluna e sega ni dua na ivurevure mai tuba. E rawa ni so na ivakaraitaki oqo:
Leqa ni rogo
Leqa ni vakasamataka
Leqa ni toso
Eso na tamata e dau rairai vakalevu na rogo mai tuba (hiperakuzi)
Leqa ni moce kei na galili
E so na gauna, e rawa ni tomani na cila ena vakasama, rogo ni mamaca ena daliga kei na lomaocaoca.
Na Cava na Iwalewale ni Kila na Cila Ni Daliga?
Na iwalewale taumada ni kila na tinnitus oya na kumuni ni italanoa matailalai kei na dikevi ni daliga, tebenigusudra kei na tebenigusu. Na vuniwai ena taroga na dede ni cila, na mataqali, ke dua na leqa ni rogo se so tale na ivakaraitaki. Oti oya;
Vakasalataki ni rogo (test ni rogo)
Kevaka e gadrevi, na vakadikevi ni iyaya (MRI, BT kei na so tale)
Test ni dra kei na vakadikevi ni toso kevaka e gadrevi.
Na iwalewale oqo e vakayagataki me raica na vuna ni cila ka kevaka e gadrevi, e rawa ni vakau ki na tabana eso tale.
Na Iwalewale Vou ni Veitaqomaki kei na Cila Ni Daliga
E sega ni rawa ni vakawabokotaki taucoko na tinnitus ena gauna kecega, ia e vuqa na gauna e rawa ni vakalailaitaki na leqa kei na vakavinakataki ni itovo ni bula. Na veiqaravi e wili kina:
Vakasavi ni Vuna e Vuni Tu: Vakasavasavataki ni duka ni daliga, veiqaravi ni mate ni daliga, lewai ni batabata ni dra se mate ni thyroid me vaka na veiqaravi vakatabakidua.
Vakarautaki ni Wainimate: Na wainimate e rawa ni vakavuna na leqa e dikevi vakavuniwai.
Iyaya ni Rogorogo vei ira na Leqa ni Rogorogo: Ena cila e semati vata kei na leqa ni rogo, na iyaya ni rogoci e rawa ni vakavinakataka na rogoci kei na cila.
Masikeli ni Tinnitus (Iyaya ni rogo ni waqawaqa): E vukea me vakalailaitaka na cila; vakabibi ena bogi kei na vanua galugalu e rawa ni vakaceguya.
Veivakavulici ni Rogo kei na Veika ni Itovo: Cognitive behavioral therapy, iwalewale ni vakacegu, meditasyon kei na iwalewale ni vakalailaitaka na lomaocaoca e wili me veivuke levu ena leqa ni cila.
Veisau ni Itovo ni Bula: Taqomaki mai na rogo kaukauwa, moce vinaka, vuli ni vakaukauwa wasoma kei na kanavata e rawa ni vukea na lewai ni cila.
Veivuke ni Veiqaravi: E so na gauna e rawa ni gadrevi na wainimate se veiqaravi vakavuniwai levu cake.
Veika ni Vuniwai: E sega ni dau laurai vakalevu, ia kevaka e dua na leqa ni dra se na veisau ni ituvaki, e rawa ni vakasamataki na veiqaravi vakavuniwai.
Me nanumi tiko ni tinnitus e rawa ni ivakaraitaki taumada ni dua na mate bibi. Kevaka e dede tiko se vakalevu tiko na cila, e dodonu me sikova vakavuniwai e dua na vuniwai matau.
Na Cava e Rawa ni Cakava me Qarauni Kina na Cila Ni Daliga?
Vakayagataki ni iyaya ni taqomaki ni daliga ena vanua rogo kaukauwa
Qaravi ni kakua ni rogoca na rogo kaukauwa ena gauna dede
Qaravi ni savasava ni daliga, kakua ni vakayagataka na iyaya ni daliga
Qaravi wasoma ni mate dede
Kakua ni vakayagataka na wainimate sega ni gadrevi se sega ni kila vinaka
Lewa vinaka na lomaocaoca
Taro Dau Tarogi Wasoma
1. Na cava e vakavuna na cila ni daliga?
Na cila ni daliga e dau vakavuna vakalevu mai na leqa ni rogo, vakaleqai ena rogo kaukauwa, mate ni daliga, kumuni duka ni daliga, leqa ni veitosoyaki ni dra se na so na wainimate. Eso na gauna e sega ni laurai na vuna.
2. E rawa ni vakalevutaki na cila ni daliga ena lomaocaoca?
Io, na lomaocaoca e rawa ni vakalevutaka na rogo kei na kaukauwa ni tinnitus. Na lewa vinaka ni lomaocaoca e bibi ena lewai ni cila.
3. E bibi beka na cila ena dua ga na daliga?
Na cila e tekivu vakasauri se vakadedei ena dua ga na daliga, e rawa ni ivakaraitaki ni leqa bibi me vaka na mate ni drau ni rogo se veisau ni dra. Ena ituvaki va oqo, e bibi me sikova na vuniwai.
4. E rawa ni yali taucoko na cila ni daliga?
E so na gauna, e rawa ni vakabulai na vuna ni cila ka rawa ni yali na leqa. Ia ena levu ni ituvaki, e sega ni yali taucoko ia e rawa ni lewai vinaka ena iwalewale dodonu.
5. Na wainimate cava e rawa ni vakavuna na cila ni daliga?
Eso na wainimate ni veivakabulai (me vaka na aminoglikosidi), wainimate ni kemoterapi, aspirin levu kei na so na diuretics e rawa ni vakavuna na cila ena kena vakaleqa na drau ni rogo.
6. E dau yaco vata tiko na tinnitus kei na leqa ni rogo?
Sega, na tinnitus e sega ni dau yaco vata tiko kei na leqa ni rogo. Ia kevaka e tiko na leqa ni rogo, e rawa ni tubu cake na cila.
7. O ira era cila na daliga, era dodonu me sikova na tabana cava?
E tekivu ena kena vakadikevi na vuniwai dau vakadidike ena daliga, tebenigusu kei na tebenimatana (KBB). Kevaka e gadrevi, e rawa ni vakau ki na odyoloji kei na so tale na tabana ni vuniwai.
8. Na cava e rawa ni caka me vakamalumalumutaka na rogo e daliga ena vale?
Na buli rogo balavu vakalailai ena vanua galugalu (me vaka na radiao, fan, rogo ni wai) e rawa ni vukea, vakatalega kina na lewa ni veika e vakavuna na lomaocaoca, mo vakacegu vinaka, ka mo qarauna mo kua ni voleka ena rogo levu.
9. E yaga na misini ni rogo balavu?
Na misini ni rogo balavu se na misini e vakatakila na rogo ni vanua e rawa ni vakalailaitaka na kila ni rogo e daliga ka vukea na moce vinaka.
10. E gadrevi na veivuke vakapsikoloji se na veivakacegui?
Kevaka na rogo e daliga e vakavuna na sega ni vakacegu, lomaocaoca kei na rarawa, e rawa ni vukei ena veivuke vakapsikoloji me vaka na cognitive behavioural therapy.
11. E rawa ni yaco vei ira na gone na rogo e daliga?
E rawa ni yaco talega vei ira na gone na rogo e daliga ia e lailai sara vei ira vakatauvatana kei ira na qase. E lailai ni vuna e rawa ni okati kina na leqa ni rogo, mate ni mate se dua na ka tani e curuma na daliga.
12. Ena gauna cava au na sikova kina na vuniwai?
Kevaka na rogo e daliga e tekivu vakasauri, ena dua ga na daliga ka kaukaua, se so tale na leqa ni rogo, vakasauri ni uludina se so tale na ivakatakilakila ni mona, e dodonu mo sikova vakatotolo e dua na vuniwai.
13. E rawa ni ivakatakilakila ni kenisa na rogo e daliga?
E lailai ga, eso na mate ni buca ni rogo se na brain stem e rawa ni vakavuna na rogo e daliga. Kevaka e dede, ena dua ga na yasana ka vakatotolo na kena vakalevutaki, e dodonu me vakadikevi vakavuniwai.
14. E rawa ni tubu na tinnitus ni oti na mavoa ni uluna se domona?
Io, ni oti na mavoa e rawa ni yaco na rogo e daliga se uluna; ena ituvaki oqo e dodonu me vakadikevi vakavinaka ka vakadidikei vakavuniwai.
15. Na cava na iwalewale ni veivakabulai e yaga ena gauna oqo me baleta na tinnitus?
Na iwalewale vou duadua e okati kina na veivakabulai ni mate e vakavuna, misini ni rogo, veivakacegui ni rogo, cognitive behavioural therapy, misini ni rogo balavu kei na veisau ni bula wasoma.
Ivakadinadina
Tabana ni Bula e Vuravura (World Health Organization) Deafness and hearing loss
National Institutes of Health (NIH) e Amerika Tinnitus: Causes, Diagnosis and Treatment
American Academy of OtolaryngologyHead and Neck Surgery
Mayo Clinic Tinnitus overview
British Tinnitus Association Tinnitus factsheets