iVakasala ni Bula

Na ka mo kila me baleta na Pneumonia (Zatürre)

Dr. Esref İlhan SanarDr. Esref İlhan Sanar•May 13, 2026
Na ka mo kila me baleta na Pneumonia (Zatürre)

Na cava na ivakatakilakila ni Zatürre (Pnömoni)?

Na pnömoni e dau vakaleqa vakalevu na yate, e dua na mate bibi ka kevaka e sega ni wainikotaki rawa ni vakavuna na leqa ni bula. Na ivakatakilakila e dau laurai vakalevu oya na katakata levu e tekivu vakasauri, na yavalati kei na rogo ni batabata, na mosi ni mumu, na vakasucuma ni mumu e levu ka veisau na kena roka (dromodromo, drokadroka, se roka damudamu). Kena ikuri, eso na mataqali pnömoni e tekivu ena dua na vica na siga ni yali ni loma ni kana, malumalumu, mosi ni sui kei na yago, ka na qai vakavuna na mumu mamaca, tubu ni katakata, mosi ni kete, mosi ni uluna, ka sega ni dau laurai vakalevu na suka. E bibi talega na tubu ni totolo ni cegu, rogo ni cegu ena loma ni sucu, suva, kei na malumalumu levu ni yago.

Eso na gauna, na ivakatakilakila oqo e rawa ni veisau kei na mate ni cegu vakataki na batabata. Ia kevaka e ca na leqa se sega ni vakavinakataki ena vica na siga, vakabibi vei ira era tu ena ituvaki ni leqa, e dodonu me ra sikova vakavuniwai me vakadeitaki ni sega ni pnömoni.

E vakacava na kena kilai na Pnömoni?

Ni o sikova na vuniwai, ena vakayacori e dua na dikevi vakavinaka ni yago, ka kevaka e laurai na ivakatakilakila, ena vakadeitaki vakalevu ena rorogo ni yate. Ena so na gauna, ena gadrevi talega na vakadidike ni dra kei na kena vakasaqari na mumu. Na kilai totolo ni mate e bibi vakalevu me rawati kina na veivakabulai vinaka.

E rawa ni tauvi na Zatürre (Pnömoni)?

Na vuna levu ni pnömoni oya na manumanu, virusi se o ira na manumanu lailai. Na mate ni cegu e cake (me vaka na virusi ni batabata) e dau vakatetei vakalevu ka rawarawa ni tauvi ena mumu se mosi. Kena ikuri, na vakayagataki vata ni iyaya me vaka na bilo, isele, isulu ni liga mai vei ira era tauvi, e vakalevutaka na vakatetei.

Na zatürre e rawa ni bibi vakalevu vei ira na gone lalai, qase, ira era malumalumu na ituvaki ni bula, se ira era tauvimate dede, ka levu na leqa ni veika e rawa ni yaco. E vuravura raraba, na pnömoni e dua vei ira na mate ni veivakabulai e dau laurai vakalevu ka vakavuna na levu ni mate.

Na cava na veika e vakavuna na tubu ni Pnömoni?

E so na ituvaki e rawa ni vakavuna na tubu ni pnömoni. O ira oqo:

  • Na tubu ni yabaki: E tubu na leqa vei ira era sivia na 65 na yabaki.

  • Na tauvimate dede: Asthma, KOAH, bronşektazi, mate ni yate se yalo, mate ni vo ni yago se ate, diyabeti kei na malumalumu ni ituvaki ni bula (me vaka na AIDS, mate ni dra, veisau ni tikina ni yago).

  • Na vakayagataki ni sigari kei na waini: E vakalailaitaka na kaukauwa ni yate.

  • Leqa ni tiloma: Vakabibi vei ira era tauvi paralisi, mate ni mona, se leqa ni sui kei na mona.

  • Vakalevu ni suka se na curu ni iyaya ni kete ki na sala ni cegu (aspirasyon)

  • So na veiqaravi levu e caka volekati

  • Na gauna e levu kina na virusi ni batabata kei na mate ni cegu

Na kila na veika oqo kei na lewa ni veika e rawa ni lewai, e vukea na vakalailaitaki ni leqa ni tubu ni pnömoni.

Na cava me caka me taqomaki kina mai na Pnömoni?

E rawa ni wasei na ivakarau ni taqomaki mai na zatürre ena vica na ulutaga:

  • Na wainikotaki vinaka ni mate dede kei na dikevi wasoma ni vuniwai

  • Kana dodonu ka rauta, taqomaki mai na veika e vakavuna na lomaocaoca

  • Muria vakavinaka na ivakarau ni savasava (savasava wasoma na liga, taqomaki mai na vanua levu na tamata)

  • Veivukei ena vakalailaitaki ni vakauitukutuku ni sigari, waini kei na veika dau vakaleqa

  • Na taqomaki ni leqa ni tiloma

  • Vakabibi ena gauna ni vakatetei ni batabata, taqomaki mai na vanua levu na tamata, vakayagataka na mateni

  • Murini vakamatau na ivakarau ni savasava ena vanua era tiko kina na malumalumu ni ituvaki ni bula kei ira era tu ena leqa

E rawa ni taqomaki e so na mataqali batabata kei na pnömoni ena wainimate ni veivakabulai. Vakabibi na virusi ni batabata, e rawa ni vakavuna duadua na pnömoni se vakalailaitaka na kaukauwa ni yago me vakavuna kina na pnömoni ni manumanu. O koya gona, e bibi me caka na wainimate ni batabata ena gauna e vakatokai (ena vuku ni vula ni Seputima ki na Noveba), vakabibi vei ira era malumalumu na ituvaki ni bula se tu ena leqa.

E cava na gauna e dodonu kina me caka na wainimate ni Pnömokok?

Na Streptococcus pneumoniae e dua vei ira na vuna levu ni zatürre e vuravura raraba. Na wainimate ni pnömokok e dodonu me caka vakabibi vei ira era sivia na 65 na yabaki, tauvimate dede ni yalo-yate, diyabeti, era sega ni vo ni yago, era tauvimate ni dra, tauvimate dede ni vo ni yago se malumalumu na ituvaki ni bula. E rawa talega ni caka vei ira na malumalumu na ituvaki ni bula kei ira na qase era tauvi AIDS. Na wainimate e caka ki loma ni sui ka rawa ni caka tale ena lima na yabaki.

Na wainimate e sega ni dodonu me caka ena gauna ni mate ni batabata se katakata levu. Kena ikuri, na wainimate ni batabata e sega ni dodonu vei ira era dau mavoa ena vuata. Na veika e vakavuna na wainimate ni batabata kei na pnömokok e dau malua ka sega ni dede; mosi se roka damudamu ena vanua e caka kina, malumalumu lekaleka kei na katakata malua e rawa ni laurai.

E vakacava na veivakabulai ni Zatürre (Pnömoni)?

Levu na mataqali pnömoni e rawa ni wainikotaki mai vale, ia na ituvaki bibi se ira na tu ena leqa e gadrevi me ra maroroi ena valenibula. Na veivakabulai e vakarautaki mai vei vuniwai me vaka na vuna ni zatürre, ituvaki ni bula ni tauvimate kei na kaukauwa ni ivakatakilakila. Na wainimate e dau vakatokai oya na wainimate ni manumanu (ena pnömoni ni manumanu), wainimate ni katakata kei na gunu wai levu. Ena ituvaki bibi, e gadrevi na veivuke ni cegu se maroroi ena ICU ena valenibula.

Na tekivu totolo ni veivakabulai e vakalevutaka vakalevu na galala ni bula. Ia kevaka e bera na veivakabulai se bibi na mate, e tubu na leqa ni veika ca kei na mate. O koya gona, e dodonu me muria vinaka na ivakasala ni vuniwai ena gauna ni vakavinakataki.

Taro Dau Tarogi Wasoma

1. E rawa ni tauvi na Zatürre (pnömoni)?

E so na mataqali zatürre e vakavuna na virusi kei na manumanu e rawa ni tauvi mai na dua ki na dua. Vakabibi na mate ni cegu e cake (me vaka na batabata) e dau vakatetei vakalevu, ia e sega ni vakatetei vakatautauvata na veika kece e vakavuna na pnömoni.

2. Ena cava na yabaki e bibi kina na Zatürre?

Vakabibi vei ira na gone, gone lalai, qase sivia na 65 na yabaki, era tauvimate dede kei ira na malumalumu na ituvaki ni bula, e rawa ni bibi ka vakalevu na leqa na zatürre.

3. Na cava na ivakatakilakila taumada ni Zatürre?

Na ivakatakilakila taumada oya na katakata, yavalati, rogo ni batabata, mumu kei na vakasucuma ni mumu. E rawa talega ni laurai na malumalumu, yali ni loma ni kana kei na mosi ni uluna.

4. E vakacava na kena kilai na Pnömoni?

Na dikevi ni vuniwai, rorogo ni yate (x-ray) kei na vakadidike ni dra se mumu ena gauna e dodonu kina e vakayacori me vakadeitaki kina na mate.

5. Ena cava na gauna me sikovi kina na vuniwai?

Kevaka e tubu na katakata, mumu bibi, veisau na roka ni mumu, dredre ni cegu se o nanuma ni o malumalumu vakalevu, mo sikova vakatotolo na vuniwai.

6. E rawa ni wainikotaki mai vale na zatürre?

E rawa ni vakavinakataki na mataqali malua ena wainimate kei na qaravi e vakarautaka na vuniwai. Ia kevaka e bibi na ivakatakilakila, o tu ena leqa se ca tiko na ituvaki, mo sikova na valenibula.

7. O cei e dodonu me caka vei ira na wainimate ni batabata kei na pnömokok?

Vakabibi vei ira era sivia na 65 na yabaki, tauvimate dede, malumalumu na ituvaki ni bula kei ira kece era tu ena leqa. E rawa ni o kerea na vuniwai me tukuna na leqa e tu vei iko.

8. E vakacava na gauna ni vakavinakataki ni pnömoni?

Levu na tamata e vakavinakataka taucoko ena vica na macawa. Ia kevaka e qase, tauvimate dede se bibi na mate, e rawa ni dede na gauna ni vakavinakataki. E dodonu me vakacegu vinaka ka muria na dikevi ni vuniwai.

9. E rawa ni lesu tale na zatürre?

Io, e rawa ni yaco vakalevu na zatürre vei ira eso na tamata. Na tu ni leqa e loma e rawa ni vakavuna na kena rawarawa ni lesu tale.

10. E bibi na veika ca ni wainimate?

Vakalevu e malua ka sega ni dede; mosi ena vanua e caka kina, katakata malua, malumalumu e rawa ni laurai. Kevaka e yaco na leqa bibi, mo kerea vakatotolo na veivuke vakavuniwai.

11. E vakalevutaka na leqa ni pnömoni na vakayagataki ni sigari kei na waini?

Io, na vakayagataki ni sigari kei na waini levu e vakalailaitaka na kaukauwa ni yate ka vakalevutaka na leqa ni pnömoni.

12. Au tauvi zatürre, au na taqomaki vakacava?

Mo vakacegu, gunu wai levu, muria vakavinaka na wainimate e solia na vuniwai; taqomaki mai na cakacaka bibi ka qarauna mo kua ni volekati ira eso tale ena gauna oqo.

13. Na cava na sala e vinaka duadua me taqomaki kina na zatürre?

Na kena caka na wainimate, muria na lawa ni savasava, lewa vinaka na veika e vakavuna na vakaleqai ni bula kei na vakayacora wasoma na veivaqaqai ni bula e dua vei ira na iwalewale e rawarawa duadua me taqomaki kina mai na pneumonia.

Ivakatekivu

  • Matabose ni Bula Raraba (WHO), Raivotu raraba ni mate ni pneumonia kei na ripote raraba ni pneumonia

  • Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Pneumonia — Taqomaki, iVakatakilakila, kei na Veivakabulai

  • European Respiratory Society (ERS), Pneumonia: iDusidusi kei na iTukutuku

  • American Thoracic Society (ATS), iDusidusi ni Pneumonia e kune ena veikoro

  • The Lancet Respiratory Medicine, Bibi ni veivakabula ena valenibula ena pneumonia ena vuravura kei na yasana

O vinakata na makalasi oqo?

Wasea vei ira na nomu itokani

Ivakatakilakila kei na Leqa ni Pnömoni ena Vei Ira Era Rawa… | Celsus Hub