Na iTuvatuva ni Droga ni Sigarate ena Bula ni Tamata kei na Veisau e yaco ena Yago

Na vakayagataki ni sigareti e dua vei ira na ka bibi duadua e vakaleqa vakalevu na bula ni tamata ena veivanua kece. E bibi cake ena nodra bula na tamata era dau vakayagataka na sigareti me vaka na mate ni kanesa, mate ni yalo kei na dra, ka vakalevutaka na kena rawa ni tauvi ira na mate bibi. E dodonu talega me kilai ni o ira era vakayagataka na sigareti me dua na gauna balavu, e rawa ni vakalailaitaki na nodra bula. Ena vuku ni vuna kece oqo, na biuta na sigareti e dua na ka bibi ena vuku ni bula. Ia, na dau vakararawataki ena nikotini kei na kena yaco mai na kena sega ni vakayagataki e rawa ni vakaleqa na kena biu laivi na sigareti. Na cudru, malumalumu, matedewa kei na gagadre levu ni nikotini e so na ivakatakilakila e dau sotavi ena gauna oqo. Dina ni dredre na gauna ni biuta, na biuta na sigareti e solia na veika vinaka e levu ena vuku ni bula vakayago kei na vakasama. Ni o sa biuta na sigareti, o na raica na veisau vinaka e yaco ena yagomu me vaka e ra.

Veisau Vinaka e Yaco ena Yago ni Biuta na Sigareti

Na yago e tekivu vakavinaka sara ga ni sa biu laivi na sigareti. Na kaukauwa ni ivakatakilakila ni sega ni vakayagataki e dau vakalailaitaki ena loma ni macawa vica taumada. Na veisau levu e raici ni sa biu laivi na sigareti e wili kina:

Na Lailaitaki ni Dau Gagadre kei na Veisau ni Loma ni Ulunivanua

Ni oti e vica na vula ni sa biu laivi na sigareti, na nodra vakasama na ulunivanua e dau ciqoma na nikotini e tekivu lesu tale ena kena ivakarau dodonu. Ena vuku ni ka oqo, na gagadre ni nikotini e oti vakamalua.

Na Vakavinakataki ni Veitosoyaki ni Dra

Ni oti e rua ki na tini rua na macawa ni sa biu laivi na sigareti, e raica na vakavinakataki levu ena veitosoyaki ni dra. Ena gauna oqo, e lailai na rawa ni tauvi mate ni yalo kei na dra. E vakalevutaki talega na kaukauwa ni vakaukauwa kei na bula ni yago e rawa ni vakila na kaukauwa. Na domo ni yate e tekivu vakasavasavataki mai na veika ca e vakavuna na sigareti.

Na Vakavinakataki ni Rogo ni Kana kei na Boivi

Na vakayagataki ni sigareti e rawa ni vakalailaitaka na rogo ni kana kei na boivi. Ia, ni oti e 48 na aua ni sa biu laivi, na mavoa ena dela ni kana kei na boivi e tekivu vakavinakataki totolo. Ena vuku ni ka oqo, na rogo ni kana kei na boivi e rawa ni vakilai vakalevu ena loma ni gauna lekaleka.

Na Rawa ni Vakila na Kaukauwa kei na Marau

Ni oti na biuta, na vakavinakataki ni kaukauwa ni cegu e vakalevutaka na kena levu ni oksijini ena dra. Oqo e vukea na tamata me ra vakila na kaukauwa kei na marau vakalevu.

Na Vakaukauwataki ni Veivakabulai ni Yago

Na tomani ni vakayagataki ni sigareti e rawa ni vakaleqa na veivakabulai ni yago. Na biuta na sigareti e vukea na vakalevutaki ni oksijini kei na vakalailaitaki ni matedewa, ka vakaukauwataka na veivakabulai ni yago me veivakadrukai vinaka kei na mate.

Na Vakavinakataki ni Bula ni Gusudra kei na Batidra

Ni oti na biuta na sigareti, na savasava ena gusudra e vakavinakataki totolo; na damudamu ena batidra kei na boi ca ena gusudra e vakalailaitaki. E lailai talega na rawa ni tauvi mate ena gusudra.

Veisau Vinaka ena Bula ni Veiyacovi

Na vakayagataki ni sigareti e rawa ni vakavuna na leqa ni veiyacovi vei ira na tagane kei na yalewa. E rawa ni vakalevutaka na leqa ni vakaduri ni tagane kei na sega ni gagadre ni veiyacovi vei ira na yalewa. Na biuta na sigareti e vukea na lesu tale ni bula ni veiyacovi ena ivakarau dodonu.

Na Lailaitaki ni Rawa ni Tauvi Kanesa

E dua na ca levu duadua ni sigareti oya na kena vakavuna na levu ni mate ni kanesa. Ni oti na biuta na sigareti, e lailai vakalevu na rawa ni tauvi na kanesa ni domo ni yate, domo ni kana, pancreas, domo ni yalewa, bladder, gusudra, domo ni cegu kei na vo ni yago ena loma ni gauna.

Ivakatakilakila ni Sega ni Vakayagataki ni Sigareti ni Sa Biuta

Na biuta na sigareti e rawa ni sega ni rawarawa vei ira e levu ena vuku ni vakasama kei na yago. E bibi cake ena macawa taumada na ivakatakilakila ni sega ni vakayagataki, ka rawa ni vakalevutaka na gagadre me lesu tale na vakayagataki. Ena gauna oqo, e rawa ni vakila na tamata na ivakatakilakila vaka na mate ni matedewa. Na vuna ni ivakatakilakila oqo oya na sasaga ni yago me vakasavasavataki mai na nikotini kei na veisau ni ivakarau ni yago. Ia, na ka bibi duadua oya me kila ni ivakatakilakila oqo e gauna lekaleka ga. Na ivakatakilakila ni sega ni vakayagataki e wili kina:

• Matedewa kei na malumalumu ni kete: Ni sa tekivu lailai na nikotini ena yago, e rawa ni vakila na matedewa kei na malumalumu ni kete.

• Na matedewa ena liga kei na yava: Na vakavinakataki ni veitosoyaki ni dra e rawa ni vakavuna na matedewa lekaleka ena liga kei na yava.

• Na matedewa ni domo kei na matedewa ni cegu: Ni saga na domo ni yate me vakasavasavataka na veika ca e vakavuna na sigareti, e rawa ni vakila na matedewa ni domo kei na matedewa ni cegu.

• Na vakalevutaki ni gagadre ni kana kei na levu ni yago: Na veika e vakavuna na nikotini e rawa ni vakalevutaka na gagadre ni kana ka vakavuna na levu ni yago vei ira eso.

• Na gagadre levu ni nikotini: Ena loma ni rua ki na va na macawa ni sa biu laivi na sigareti, e rawa ni levu na gagadre ni nikotini.

• Na cudru kei na veisau ni vakasama: Ni oti na biuta, e rawa ni vakila na sega ni vakacegu, cudru, lomaocaoca se veisau ni vakasama.

• Na vakabibitaki ni kete: Na nikotini e vakaleqa na veitosoyaki ni kete, ni sa biu laivi e rawa ni vakavuna na vakabibitaki ni kete ena gauna lekaleka.

• Lomaocaoca, rarawa kei na leqa ni moce: Ena gauna ni sega ni nikotini, e rawa ni vakila na lomaocaoca, rarawa kei na leqa ni moce. Ke laurai na ivakatakilakila ni rarawa, e dodonu me kere veivuke vei ira na vuniwai. Me vukei na gauna oqo, era rawa ni solia na vuniwai na veivuke vakasama, veika vakavuniwai, omega-3, acupuncture, vakasama vakacegu se massage.

• Leqa ni vakasamataka kei na mamaca ni gusudra: Na sega ni vakasamataka vinaka kei na mamaca ni gusudra e rawa ni wili talega ena ivakatakilakila ni sega ni vakayagataki ena gauna lekaleka.

Na Veisau e Yaco ena Yago ni Sa Biuta na Sigareti ena Gauna Cava?

Ni sa vakatulewataka mo biuta, na veisau vinaka ena yago e tekivu totolo ka vakalevutaki ena gauna:

• Ni oti e 20 na miniti: Na totolo ni batini yalo e vakalailaitaki ka tekivu lutu na batini dra.

• Ni oti e 12 na aua: Na levu ni carbon monoxide ena dra e lesu tale ena ivakarau dodonu.

• Ni oti e 48 na aua: Na rogo ni kana kei na boivi e vakalevutaki vakalevu.

• Ni oti e rua na macawa – tolu na vula: Na veitosoyaki ni dra kei na cegu e vakavinakataki vakalevu.

• Ni oti e dua ki na ciwa na vula: Na sega ni cegu vinaka kei na matedewa ni cegu e lailai.

• Ni oti e dua na yabaki: Na rawa ni tauvi mate ni yalo e vakalailaitaki vakalevu.

• Ni oti e lima na yabaki: Na rawa ni tauvi stroke e vakalailaitaki me vaka na tamata e sega ni vakayagataka na sigareti.

• Ni oti e tini na yabaki: Na rawa ni tauvi kanesa ni domo ni yate e vakalailaitaki me vaka na tamata e sega ni vakayagataka na sigareti.

• Ni oti e tinikarua na yabaki: Na rawa ni tauvi mate ni yalo kei na dra e vaka ga na tamata e sega ni vakayagataka na sigareti.

Na Bibi ni Kerei ni Veivuke ena Gauna ni Biuta na Sigareti

Na vakatulewataka mo biuta na sigareti e dua na ka bibi duadua mo cakava ena vuku ni nomu bula. Ia, e sega ni rawarawa me cakava vakataki iko duadua. Eso na tamata e rawa ni dredre vei ira me ra vosota na ivakatakilakila ni sega ni vakayagataki ka rawa ni vakavuna na lesu tale na vakayagataki. O ira era via biuta na sigareti me ra kere veivuke vei ira na vuniwai se timi ni veivuke, me rawa ni toso vakavinaka ka vakacegu na gauna ni biuta. Na vuniwai e rawa ni solia na ivakarau ni veiqaravi e dodonu vei iko se veivuke tale eso me vukei na biuta me rawati vakavinaka.

Taro Dau Tarogi Wasoma

1. Na cava e yaco ena yagomu ni o biuta na sigareti?

Na biuta na sigareti e vakavinakataka na veitikina kece ni yago. Na bula ni yalo kei na dra e vakavinakataki, na rawa ni tauvi kanesa e vakalailaitaki, na veivakabulai ni yago e vakaukauwataki ka vakalevutaki na ituvaki ni bula.

2. Na ivakatakilakila ni sega ni vakayagataki e dede vakacava?

Na ivakatakilakila ni sega ni vakayagataki e vakilai vakalevu ena dua ki na rua na macawa taumada, ka dau vakalailaitaki ena loma ni macawa vica ka yali vakamalua ena loma ni gauna.

3. Na vakalevutaki ni gagadre ni kana kei na levu ni yago e sega ni rawa ni tarovi?

E rawa ni vakilai na vakalevutaki ni gagadre ni kana kei na levu ni yago vei ira e levu ni oti na biuta na sigareti. Ia, ena kena maroroi na kakana dodonu kei na vakaukauwa ni yago, e rawa ni lewai na veika oqo.

4. Ni oti na biuta na sigareti, e dede vakacava me lailai na rawa ni tauvi mate ni yalo?

Ni oti na yabaki taumada ni biuta na sigareti, e tekivu lailai na rawa ni tauvi mate ni yalo ka rawa ni yaco me vaka ga na tamata e sega ni vakayagataka na sigareti ena loma ni gauna.

5. Ni oti na biuta na sigareti, e dede vakacava me vakavinakataki na domo ni yate?

Na domo ni yate e tekivu vakasavasavataki ena vica na vula ni oti na biuta na sigareti. Ena loma ni dua ki na ciwa na vula, e rawa ni raici na vakavinakataki levu ena cegu.

6. Na cava na sala vinaka duadua me biuta kina na sigareti?

Na veivuke vakacakacaka, na veivakatorocaketaki ni nikotini, na wainimate kei na veivakasalataki vakapsikoloji e vakalevutaka na galala ni rawata na biuta na sigareti.

7. E rawa ni vakavuna na leqa vakayalo na gauna ni yaga ni yaga?

E so na tamata era rawa ni vakila na lomaocaoca, sega ni vakacegu, se mani vakila talega na ivakatakilakila ni yalolailai. Ena ituvaki va oqo, e yaga me kere veivuke vei dua na dauveivakasalataki.

8. Ena lesu tale mai na noqu vakila na tovo kei na boi ni ka ni kana niu sa biuta na sigareti?

Vei ira e levu, ena loma ni gauna lekaleka ni oti na biuta, ena vinaka cake na vakila ni tovo kei na boi.

9. Na cava ena yaco ena kuli ni yago ni oti na biuta na sigareti?

Ni biuta na sigareti, ena tubu na cicivaki ni dra ena kuli, ena lesu tale na bulabula ni roka kei na elasticiteti.

10. E bibi vei ira era nanuma me kunekune me biuta na sigareti?

Io, dina sara. Na sigareti e vakaleqa na rawarawa ni kunekune, Kunekune kei na bula ni gone. Na biuta e bibi me baleta na tubu ni gone kei na bula ni tina.

11. Au gadreva meu biuta duadua ga?

Sega. E levu na vale ni bula, veiqaravi ni veivakasalataki kei na porokaramu ni veivuke era rawa ni vukei iko mo biuta na sigareti ena sala rawarawa.

12. E yaga na veiqaravi tale eso ni biuta na sigareti?

E so na tamata era rawa ni yaga vei ira na meditasyon, acupuncture, massage kei na veiqaravi ni veivuke. Ia, na ivakarau oqo e sega ni sosomitaka na veivuke vakavuniwai; me vinaka duadua, me tarogi na vuniwai.

13. Na cava na ivakatakilakila ena gauna ni yaga me gadrevi kina mo sikova na vuniwai?

Kevaka e yaco na yalolailai bibi, leqa ni moce balavu, ulu ni mavoa sega ni oti se so tale na mate bibi, me vakadeitaka mo sikova na dauveivakasalataki.

14. E tiko na rere ni tekivu tale ni oti na biuta na sigareti?

Io, vakabibi ena imatai ni vica na vula, e rawa ni yaco tale na gagadre. O koya gona, e bibi me kere veivuke ka qarauni na ituvaki e rawa ni vakavuna na tekivu tale.

15. Au sa vakayagataka na sigareti ena loma ni yabaki levu, e yaga tiko ga meu biuta?

E na dua na yabaki se gauna cava ga, na biuta e vakavuna na tubu ni bula vinaka. O sega ni bera; ena nomu digidigi mo biuta, o rawa ni vakalailaitaka na nomu vakaleqai.

Ivakatekivu

Matabose ni Bula Raraba e Vuravura (WHO) – Tobacco Fact Sheet

Soqosoqo ni Lungs e Amerika (American Lung Association) – Benefits of Quitting Smoking

Matabose ni Leqa ni Mate kei na Qarauni e Amerika (CDC) – Smoking & Tobacco Use: Quit Smoking

Soqosoqo ni Vuni Loma ni Ulunivanua e Yurupa (ESC) – Tobacco and Cardiovascular Disease Guidelines

Soqosoqo ni Mate Kanesa e Amerika (American Cancer Society) – Guide to Quitting Smoking