Na ka mo kila me baleta na yavalati ni mata

Na se vuki ni mata, e dua na leqa e dau laurai vakalevu ena vanua levu ka dau okati me sega ni vakaleqai, ia e dua dina na ituvaki vakavuniwai e basika ena vuki sega ni lewa ni veika ni yago ena dela ni mata. Ena bula wasoma, e dau vakavuna na oca se na sega ni moce vinaka, ia ena so na gauna, e rawa ni ivakaraitaki ni mate ni mata e vuni tu. Ena vuku ni ka oqo, e bibi mo sikova e dua na vuniwai ni mata kevaka e dede se dau vakalevu na se vuki ni mata.

Na Cava na Se Vuki ni Mata?

Na se vuki ni mata, e kilai vakavuniwai me “myokimi”, e dau laurai vakalevu ena vuki totolo, lekaleka ka sega ni lewa ni veika ni yago (spasms) ena veika ni yago ena dela ni mata. Na vuki oqo e dau laurai vakalevu ena dela ni mata e cake; ena so na tamata e dau yaco ena dela ni mata e ra se ena rua na dela ni mata. Na se vuki e rawa ni rui malua ka sega ni laurai, ia ena so na gauna e rawa ni yaco vakalevu ena dua na siga se sega sara. Ena gauna raraba, na vuki e rawa ni kaukaua ka dede, ka rawa ni vakavuna me rau sogo vata na dela ni mata e rua. Na ituvaki bibi oqo e kilai me “blefarospazm” ka gadrevi kina na vakadikevi vakavuniwai.

E vuqa na gauna, na se vuki ena dela ni mata e dau vakavuna walega na leqa lalai ena vanua ga oya. Ia, ena gauna raraba, kevaka e so tale na veika ni yago ena mata se ena mata ni mata e vakilai, e rawa ni ivakaraitaki ni leqa vakaneurologi. Ena ituvaki va oqo, e dodonu mo sikova totolo e dua na valenibula.

Na Vuna e Rawa ni Vuki Kina na Mata

Na se vuki ni mata e dau basika vakawasoma me dua na leqa sega ni vakaleqai ka dede vakalailai. Na vuna dina e sega ni kilai vinaka ena levu ni ituvaki, ia e so na ka e rawa ni vakavuna na spasms ni veika ni yago ena mata:

• Oca vakalevu

• Sega ni moce vinaka se sega ni dau moce ena gauna donu

• Veika e vakavuna na lomaocaoca kei na veika e vakavuna na vakasama bibi

• Na mata e vakila na mosi, allergy se mamaca

• Mate ni mata

• Rarama kaukauwa ni siga, cagi, vakaleqa ni cagi se veika e vakavuna na rarama kaukauwa

• Dau vuki vakalevu na mata se mavoa vakayago

• Dau gunu vakalevu na kafeini, alokoli se veika e caka mai na taba

• Veika e vakavuna na vuna ni wainimate eso

E sega ni dau yaco vakalevu, ia e so na mate vakaneurologi se mate ni mona e rawa ni vuna ni se vuki dede ena mata. Ena vuku ni ka oqo, kevaka e dede na leqa, e dodonu mo tarogi e dua na vuniwai.

Na Vuna ni Se Vuki ena Mata e Matau se Mawe

Na vuna ni se vuki e laurai ena mata e matau se mawe e dau tautauvata. Oca, tubu ni lomaocaoca, gunu vakalevu na kafeini se alokoli, veisau ni electrolyte kei na wainimate eso e rawa ni vakavuna. Ena gauna raraba, na se vuki ena mata e rawa ni ivakaraitaki ni leqa vakabula; ena ituvaki va oqo, e bibi na vakadikevi ni mata kei na veitarogi e dodonu.

Na iVakaraitaki ni Se Vuki ni Mata

Na ivakaraitaki levu duadua oya na vuki totolo, vakadidike kei na sega ni lewa ni veika ni yago ena dela ni mata (cake se ra). E sega ni dau vakavuna na mosi, ia ena so na tamata e rawa ni vakavuna na leqa lailai. Na se vuki e rawa ni dede vakalailai se yaco vakadede ena veisiga. Ena ituvaki bibi, e rawa ni vakavuna me sogo taucoko na dela ni mata.

Na iTuvaki e Dodonu Kina mo Kerea na Veivuke Vakavuniwai

Na levu ni se vuki ni mata e dau oti ga vakataki koya ena dua na gauna lekaleka ka sega ni gadrevi kina na veiqaravi. Ia kevaka o sotava e so na leqa me vaka e ra, kakua ni leqataka mo sikova e dua na vuniwai ni mata:

• Kevaka e lutu sobu vakalevu na dela ni mata

• Kevaka e levu na mavoa se dau damudamu tu ga na mata

• Kevaka e laurai na vuki ni veika ni yago ena mata ni mata tale eso

• Kevaka ena gauna ni spasms ni dela ni mata e sogo taucoko na mata ka dredre mo dolava tale

• Kevaka e laurai na drodro, vakaleqa se ivakaraitaki ni mate ena mata

• Kevaka e sivia na tolu na macawa na se vuki

Kena ikuri, kevaka e laurai vata kei na se vuki ni mata na veisau totolo ni raica, mosi se vuki sega ni lewa ena veika ni yago e voleka, e rawa ni gadrevi na vakadikevi vakaneurologi.

Na iVakarautaki kei na Veitarogi ni Se Vuki ni Mata

Na kena kilai na se vuki ni mata e dau vakayacori ena italanoa ni mate kei na veitarogi vakavuniwai. Ena gauna raraba, kevaka e sega ni oti na leqa, e rawa ni gadrevi na veitarogi lelevu me baleta na mate ni mata se leqa vakaneurologi (me vaka na MRI, veitarogi ni dra se vakadikevi vakaneurologi). Oqo e bibi me vakasuka na vuna bibi e rawa ni yaco.

Na iVakarau me Lailai Kina na Se Vuki ni Mata kei na iVakarau ni Taqomaki

Na levu ni se vuki ni mata e rawa ni oti ga ena veivakarau rawarawa. Oqo eso na ivakasala me baleta na leqa oqo:

• Mo vakabauta mo moce vinaka ka moce ena gauna donu.

• Mo vakacegu wasoma na matamu ka mo vakacegu kevaka o dau raica na iyaya ni kompiuta ena dede.

• Mo vakalailaitaka na gunu ni kafe, ti kei na gunu ni wainigunu e tu kina na kafeini levu.

• Kakua ni dau vuki se vakamalumalumu na matamu ena sega ni dodonu.

• Kevaka o nanuma ni matamu e mamaca, allergy se mate, mo tarogi e dua na vuniwai me solia na wainimate se katakata donu.

• Mo vakayagataka na mata ni siga e tu kina na UV filter kevaka o tiko ena siga.

• Mo vakabauta me savasava ka vakaliligi na cagi ena vanua o tiko kina; na cagi savasava e yaga talega ki na bula ni mata.

• Kakua ni leqataka mo kerea na veivuke vakapsikoloji kevaka e gadrevi mo vakalailaitaka na lomaocaoca.

Kevaka e dua na mate ni mata se mate dede e tu vei iko, mo vakayagataka tiko ga na wainimate me vaka na ivakasala ni vuniwai.

iWalewale ni Veivakabulai

Vuqa na gauna, na se vuki ni mata e rawa ni oti ga ena sega ni wainimate. Kevaka e sega ni oti se dau vakalevu, e bibi me vakabula na vuna e vuni tu ena veitarogi vakavuniwai. Kevaka e allergy se mamaca na mata, e rawa ni soli na wainimate se suni tears. Kevaka e lomaocaoca se oca na veika ni yago, e rawa ni vakasalataki na vakacegu. Ena ituvaki bibi ka sega ni dau yaco, e rawa ni soli na wainimate me vakamalumalumu na veika ni yago se veivakabulai lelevu ena ivakasala ni vuniwai. Ena spasms bibi me vaka na blefarospazm, e rawa ni gadrevi na botulinum toxin injection ka dodonu me qaravi ena ruku ni vuniwai.

Kua ni guilecava, kevaka e dede, kaukauwa se dau vakalevu na vuki ni veika ni yago ena matamu, na kerea vakatotolo na veivuke ni vuniwai e rawa ni tarova na leqa bibi ni mata ena veigauna mai muri. Mo kua ni guilecava na bula ni matamu.

So na Tarogi Dau Tarogi

1. Na cava e vakavuna na se vuki ni mata?

Vakawasoma, oca, sega ni moce vinaka, lomaocaoca, gunu ni kafeini se mosi ena mata e vuna levu ni se vuki ni mata. Ena gauna raraba, e rawa ni vuna na mate ni mata se mate vakaneurologi e vuni tu.

2. E vakaleqai na se vuki ni mata?

Vuqa na se vuki ni mata e sega ni vakaleqai ka dau oti ga ena dua na gauna lekaleka. Ia kevaka e dede vakasivia se laurai vata kei na ivakaraitaki bibi, e dodonu mo sikova e dua na vuniwai.

3. Na se vuki ni mata e mawe e ivakaraitaki ni leqa?

E sega ni dua na duidui levu ni bula ena se vuki ni mata e mawe se matau. Na vuna ni se vuki ena mata e rua e dau tautauvata.

4. Ena cava na ituvaki e dodonu kina mo sikova na vuniwai me baleta na se vuki ni mata?

Kevaka e sivia na tolu na macawa na se vuki, e sogo taucoko na mata, e laurai vata na mosi, vakaleqa se vakalailaitaki ni raica, se laurai na vuki sega ni lewa ena veika ni yago ena mata ni mata, e dodonu mo sikova e dua na vuniwai.

5. Na cava e rawa ni caka me lailai kina na se vuki ni mata?

Moce vinaka, vakalailaitaka na lomaocaoca, vakalailaitaka na gunu ni kafeini, vakacegu wasoma ni raica na iyaya ni kompiuta kei na maroroi ni bula ni mata e yaga.

6. Na se vuki ni mata e rawa ni tauvi?

Sega, na se vuki ni mata e sega ni dua na mate tauvi.

7. Na se vuki ni dela ni mata e rawa ni dede?

Vuqa na se vuki ni dela ni mata e dede vakalailai. Kevaka e sega ni dua na mate bibi e vuni tu, e sega ni namaki me dede.

8. Na cava na wainimate e rawa ni vakayagataki ena se vuki ni mata?

E rawa ni vakayagataki na wainimate ni mata me baleta na allergy, mamaca se mate ena ivakasala ni vuniwai.

9. Na vuki ni mata e rawa ni vakalevutaka na se vuki?

Io, na dau vakamalumalumu se vuki vakalevu na mata e rawa ni vakavuna na mosi ka vakavuna na se vuki.

10. E dodonu me vakayagataki na veiqaravi vakavuniwai se veika vakavuniwai tale eso ena se vuki ni mata?

E sega ni dodonu mo vakayagataka na veiqaravi tale eso kevaka e sega ni ivakasala ni vuniwai. Ena leqa ni mata, e dodonu me vakadikevi taumada ena vuniwai.

11. Na cava me caka kevaka e laurai vata na ulu ni mosi kei na se vuki ni mata?

Kevaka e laurai vata na leqa ka dede, e rawa ni gadrevi na vakadikevi vakaneurologi, e dodonu mo sikova e dua na vuniwai.

12. Na se vuki ni mata ena gone e vakaleqai?

E vuqa na gauna e dede vakalailai ga ena gone. Ia kevaka e dau vakalevu se laurai vata kei na leqa tale eso, e dodonu mo sikova e dua na vuniwai ni gone se vuniwai ni mata.

iVurevure

• Tabana ni Veiqaravi ni Bula e Vuravura (World Health Organization – WHO)

• Akademi ni Mata e Amerika (American Academy of Ophthalmology – AAO)

• Mayo Clinic: Veiqaqacotaki ni Mata

• National Eye Institute – I Vurevure ni Itukutuku me baleta na Bula ni Mata

• Cleveland Clinic: Veiqaqacotaki ni Mata (Myokymia kei Blepharospasm)