Kata: Na Vuna, Na Mataqali kei na Iwalewale Dodonu ni Veisotari

Na Cava na Doka?

Na doka e dua na veika vakavuni e dau yaco me maroroi kina na sala ni cegu. E dau basika ena gauna e ra sauma kina na itinitini ni vakasama e tu ena domo, domodomo, bronchi kei na yate ni cegu ki na veika e vakavuna na kena vakasama. Na nona itavi levu oya me vakasavasavataka na veika ca, manumanu ni mate se mucous levu mai na vanua oqo, me maroroi kina na sala ni cegu me sogo vinaka tiko. Na doka lekaleka e dau vakavuna vakalevu na mate ni mate lekaleka. Ia na doka e sivia na tolu na macawa ka sega ni oti, e rawa ni ivakaraitaki ni dua na mate dede e vuni tu ka gadrevi kina na veitarogi vakavuniwai.

Na Veimataqali Doka

Na mataqali kei na dede ni doka e bibi me rawa ni kilai kina na vuna kei na digidigi ni veiqaravi dodonu. Na veimataqali doka e dau laurai vakalevu oqo:

Doka Mamaca

Na doka mamaca e dau yaco ena sega ni mucous ka dau vakavuna na kena rogo se katakata ena domo. Na mate ni virus, veika e vakavuna na allergy kei na drodro ni asidi mai na kete (reflü) e dau vuna levu. Kevaka e dau yaco wasoma, e rawa ni vakavuna na domo me mavoa kei na leqa ni moce.

Doka Vaka Mucous

Ena doka vaka mucous, na sala ni cegu e saga me vakasavasavataka na mucous levu. E dau yaco vakalevu ena vuku ni mate, sinusitis, bronchitis se pneumonia. Na roka kei na malumu ni mucous e rawa ni vakaraitaka na ituvaki ni mate. Ke mucous e boi ca se sega ni oti vakadede, e dodonu me sikova na vuniwai.

Doka Dede kei na Sega ni Oti

Na doka e sivia na tolu na macawa ka sega ni oti, e rawa ni ivakaraitaki ni mate bibi me vaka na asthma, reflü, chronic bronchitis kei na veika e vakavuna mai na vanua e tiko kina. Ena ituvaki va oqo, e dodonu me vakayacori na veitarogi vakavuniwai vakalevu.

Doka ni Allergy

Na doka e basika ena vuku ni kena dau vakasamataki na yago ki na veika e vakavuna na allergy. E dau mamaca vakalevu ka rawa ni tomani vata kei na domo e drodro, sneezing kei na veimataqali allergy tale eso. E rawa ni tubu ena gauna ni veisau ni draki se kena vakaleqa na veika e vakavuna na allergy.

Na Vuna ni Doka

Na doka, dina ni dua na tiki ni ituvatuva ni maroroi ni yago, e rawa ni basika ena vuku ni veika duidui. Na vuna levu duadua oya na mate ni virus kei na bacteria ena sala ni cegu, allergy, kena dukadukali na cagi, kubou ni sigari, reflü mai na kete, asthma kei na mate dede me vaka na COPD. Na dede, mataqali, gauna ni doka kei na kena tomani vata kei na kena ivakaraitaki tale eso, e bibi me kilai kina na vuna e vuni tu.

Na Vuna ni Doka Vaka Mucous

Na doka vaka mucous e dau ivakaraitaki ni mate ni sala ni cegu e cake se ra. Na yago e vakalevutaka na mucous me vakasavasavataka na manumanu ni mate kei na mucous e kumuni. E dau laurai vakalevu ena sinusitis, bronchitis kei na pneumonia. Na mucous e dede se boi ca, e rawa ni ivakaraitaki ni leqa bibi ka dodonu me sikovi vakavuniwai.

Na Vuna ni Doka Mamaca

Na doka mamaca e dau basika vakalevu ena vuku ni kena mamaca na domo, allergy se mate ni virus. E rawa talega ni vuna na mate ni reflü. Na doka mamaca e tubu vakalevu ena bogi e rawa ni vuna na asidi ni kete e lako cake. Ena doka mamaca e dau yaco wasoma se dede, e bibi me vakadikevi ke dua tale na leqa ni bula e vuni tu.

Na Vuna ni Doka ena Gone

Na doka ena gone e dau vakavuna vakalevu na mate ni sala ni cegu e cake. Na sega ni vakaukauwataki vinaka na ituvatuva ni maroroi ni yago e vakaleqa na gone me rawarawa ni tauvi mate. E rawa talega ni vuna na drodro mai na sinus, allergy kei na veika e vakavuna mai na vanua. Na doka e dede, e tomani vata kei na katakata se leqa ni cegu, e dodonu me vakadikevi vakavuniwai na gone.

Na Vuna ni Doka Dede se ena Bogi

Na doka e yaco me vica na macawa se tubu vakalevu ena bogi, e rawa ni vuna na asthma, reflü, mate dede ni yate ni cegu se kena dau gunu sigari dede. Ni moce, na mucous e kumuni ena domo se asidi ni kete e lako cake e vakalevutaka na doka ena bogi. Ena tamata e tauvi asthma, na sala ni cegu e rui sogo ena bogi ka vakalevutaka na leqa. Kevaka e doka kaukauwa e vakasuka na moce ena bogi, e dodonu me vakadikevi vakavuniwai.

Veisala me Vukea na Malumu ni Doka

E rawa ni digitaki na veisala me vakalailaitaka na leqa e vakavuna na doka. Ia na digidigi dodonu e vakatau ena vuna kei na mataqali doka.

Kana Savasava ni Wai

Na gunu wai levu e dua na sala e dau vakatutu me vukea na malumu ni doka. Na kena gunu wai e vakalailaitaka na malumu ni mucous ka rawarawa ni vakasavasavataki. E vukea talega na kena sega ni mamaca na domo ka tokona na vakavinakataki ni mate.

Me Sega ni Mamaca na Vanua

Na mamaca ni cagi ena loma ni vale e rawa ni vakaleqa na mucosa ni sala ni cegu ka vakalevutaka na doka. Ena gauna ni vula batabata, me maroroi na cagi me sega ni mamaca e vukea na doka ena gone kei na qase.

Moce Vinaka kei na Moce Dede

Ena gauna ni moce, na yago e vakaukauwataka na kena vakavinakataki ka vakaukauwataka na ituvatuva ni maroroi ni yago. Na sega ni moce vinaka se moce lekaleka e rawa ni vakavuna me tomani tiko na doka kei na mavoa ni domo.

Qarauni na Veika e Vakavuna na Mavoa

Na kubou ni sigari, parfim kaukauwa, iyaya ni savasava kei na kena dukadukali na cagi; e rawa ni vakalevutaka na doka kei na mavoa ni sala ni cegu. Me saga me tiko ena vanua savasava, e cagi vinaka ka vukea na bula vinaka.

Moce Vinaka

Me vakalailaitaki na cakacaka ena veisiga ka solia na gauna me moce, e vukea na vakavinakataki. Ena doka e vakavuna na mate, e bibi me vakaceguya na yago.

Digitaka na Gunugunu Malumu

Na gunu wai batabata se katakata rui levu e rawa ni vakaleqa na mucosa ni domo ka vakalevutaka na doka. Me digitaki na gunu wai malumu me vaka na ti ni kau se wai savasava.

Me Maroroi Mai na Batabata

Na maroroi ni uluna kei na domona me katakata, e rawa ni vukea na sega ni mavoa na domo kei na malumu ni doka ena gauna ni draki batabata.

Dabe Dodonu

Ena vakalailaitaka na doka ena bogi, me laveti cake na ulunivanua ni moce se dabe ena itutu e dabe kina, me tarova na kumuni ni mucous ena domo ka vukea na cegu vinaka.

Qarauni na Allergy kei na Kuwawa

O ira era tauvi doka ni allergy se doka mamaca, e bibi me qarauni na kuwawa, pollen kei na veika e vakavuna na allergy. Me cagi vinaka ka savasava wasoma na vale, e vukea na leqa me lewai vinaka.

Kana Vinaka

E dodonu me qarauni na kakana e vakavuna na doka me vaka na kakana katakata, asidi kei na kakana e rawa ni vakavuna na doka. Kevaka e tomani vata na doka kei na leqa ni cegu, katakata, malumalumu se ivakaraitaki tale eso, e dodonu me sikovi vakavuniwai.

Na Cava me Cakava ena Doka Mamaca?

Me vakalailaitaka na doka mamaca, e bibi me maroroi na domo me sega ni mamaca. Na gunu wai malumu, gunu wai levu kei na maroroi ni cagi me sega ni mamaca e rawa ni vukea. Kevaka e dede na leqa, e dodonu me sikovi vakavuniwai.

Na Vakarautaki ni Doka ena Gauna ni Bukete

Na bukete ena gauna e dau yaco kina na doka, e dau vakavuna vakalevu na veisau ni ituvatuva ni maroroi ni yago, mate se allergy. Na kena vakadikevi ni veiqaravi, me digitaki na sala e sega ni vakaleqa na tina kei na gone: gunu wai levu, maroroi ni cagi me sega ni mamaca, moce vinaka kei na qarauni na vanua e vakavuna na mavoa. Kevaka e tubu na doka, katakata se leqa ni cegu, e dodonu me sikovi vakavuniwai.

Na Cava e Vukea ena Doka Vaka Mucous?

Me rawarawa na vakasavasavataki ni mucous, me vakalevutaki na gunu wai ka maroroi na cagi me sega ni mamaca. Me qarauni na kubou ni sigari kei na veika e vakavuna na mavoa. Ena doka vaka mucous e sega ni oti, e tomani vata kei na katakata se dau lesu tale, e dodonu me vakadikevi na vuna ena vuniwai.

Na Ka me Qarauni ena Doka ena Gone

Me vakalailaitaka na doka ena gone, e bibi na moce kei na gunu wai levu. E dodonu me maroroi na cagi me sega ni mamaca ena vanua era tiko kina. Me kua ni vakayagataki na wainimate kevaka e sega ni vakaroti mai na vuniwai, ka kevaka e dede na leqa se laurai na ivakaraitaki tale eso, me sikovi vakavuniwai.

Na Vakarautaki ni Doka ena Gone Lalai

E bibi na savasava ni isu, maroroi ni cagi kei na vakaraica wasoma ena doka ni gone lalai. Kevaka e vakaleqa na kena kana, doka wasoma se kaukauwa, me vakatotolo na veitarogi vakavuniwai.

Na Vakarautaki ena Doka ni Allergy

Na ivakarau levu ena matedewa ni matedewa ni matedewa, me qarauni na veika e vakavuna na matedewa. Na vanua savasava ka vakalailaitaki na katakata, gunu wai levu, vakayagataki na wainimate ni matedewa kei na sprey ni isu kevaka e vakadonuya na vuniwai e rawa ni vakayagataki.

Ena Cava na Iwalewale Me Lailaitaki Kina se Me Mudu Kina na Matedewa?

Me rawa ni mudu vakadua na matedewa, e dodonu me vakayacori na veiqaravi me baleta na vuna dina e vuni matedewa. Na vakacegu, gunu wai, itovo ni bula bulabula kei na veiqaravi e vakarautaka na vuniwai, e namaki ni na vakavinakataki e vuqa na matedewa. Kevaka e dede se vakalevu na leqa, e dodonu me vakayacori na veivuke vakavuniwai.

Talevoni e Dau Tarogi Vakalevu

1. Ena gauna cava e dau okati me vakalevu na matedewa?

Kevaka e sivia na tolu na macawa, e tiko na katakata, dredre ni cegu, matedewa e so na dra se matedewa ni kete, e dodonu me sikova vakatotolo na vuniwai.

2. Na matedewa e sega ni mudu e vakaraitaka na mate ni kete?

Sega ni o ira kece era sega ni mudu na matedewa e ivakaraitaki ni mate ni kete, ia vei ira era dau gunu sigari, lusi keda, malumalumu vakalevu kei na matedewa vata kei na kena so tale na leqa, e dodonu me vakayacori na vakadidike levu.

3. E dodonu me vakayagataki na wainimate ni matedewa vei ira na gone?

Na vuqa ni matedewa vei ira na gone e vu mai na mate ni matadra ka sega ni gadrevi kina na wainimate. Na vakayagataki ni wainimate me vakadonuya ga na vuniwai.

4. Au na vakalailaitaka vakacava na matedewa ena bogi?

Mo laveta vakalailai na ulunivanua ni moce, vakalailaitaka na katakata ni vanua, ka qarauni mo kua ni kania na kakana bibi ena yakavi, e rawa ni vukea.

5. Na kakana cava kei na gunu cava e vakalevutaka na matedewa?

Na kakana damudamu, gunu dau vakavuna na matedewa, kei na gunu katakata se batabata vakalevu e rawa ni vakalevutaka na matedewa. E dodonu me digitaki na gunu malumu.

5. Na wainimate cava e rawa ni vakayagataki ena gauna ni bukete?

Na vakayagataki ni wainimate ena gauna ni bukete me raici vinaka vakavuniwai. E dau digitaki taumada na iwalewale vakavuniwai.

7. Ena matedewa vata kei na matedewa, e bibi na roka ni matedewa?

Io, na matedewa drokadroka, damudamu se matedewa e so na dra e rawa ni vakaraitaka na mate ni matadra se dua tale na leqa. Kevaka e dede se boi ca na matedewa, e dodonu me sikovi na vuniwai.

8. Na matedewa ni matedewa e dede tiko ga?

Kevaka e tomani tiko na veitaratara kei na veika e vakavuna, ena tomani talega na ivakatakilakila. Na vakayawaki mai na veika e vakavuna kei na veiqaravi donu ena rawa ni lewai vakalevu na leqa.

9. Na wainimate ni matedewa e rawa ni vakayagataki vei ira kece?

Sega, ni bera ni kilai na vuna ni matedewa, e sega ni dodonu me vakayagataki na wainimate. Na digitaki cala ni wainimate e rawa ni vakalevutaka na leqa.

10. Ena matedewa vei ira na gone lalai, ena gauna cava e dodonu me vakayacori vakatotolo na veivuke?

Kevaka e dredre ni cegu, drokadroka, sega ni rawa ni kana se katakata levu, e dodonu me sikovi vakatotolo na valenibula.

11. Ena matedewa vei ira na tauvimate ni asima, na veiqaravi cava e dodonu?

Vei ira na tauvimate ni asima, e bibi me vakayagataki wasoma na inhaler, sprey se wainimate e vakarautaka na vuniwai, ka qarauni mo kua ni veitaratara kei na veika e vakavuna.

12. Na gunu sigari e vakacava na kena iwalewale ena matedewa?

Na sigari e vakalevutaka na matedewa ena kena vakalevutaki na mucous kei na kena vakaleqa na sala ni cegu, e dodonu me biu laivi.

13. E tiko na iwalewale vakavuniwai e rawa ni vakayacori e vale me baleta na matedewa?

Gunu wai levu, vakalailaitaki na katakata ni vanua, gunu wai ni kau, vakacegu kei na veivuke tale eso e rawa ni vakayagataki vakavuniwai.

14. Ena gauna ni matedewa dede, na vakadidike cava e vakayacori?

Ni oti na dikevi ni vuniwai, kevaka e gadrevi, e rawa ni vakayacori na x-ray ni kete, vakadidike ni cegu, vakadidike ni matedewa se endoscopy.

15. Ena matedewa e mudu vakataki koya, e dodonu me sikovi na vuniwai?

Na matedewa e yali vakatotolo ka sega ni so tale na ivakatakilakila, e sega ni dau vakaraitaka na leqa levu, ia kevaka e dau lesu tale se dede, e dodonu me vakadikevi.

Ivakatekivu

World Health Organization (WHO) – “Acute Respiratory Infections”

Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – “Cough & Chronic Cough”

European Respiratory Society (ERS) – Cough Diagnosis and Treatment Guidelines

American College of Chest Physicians (CHEST) – “Cough Guidelines”

British Thoracic Society – “Guideline for the Assessment and Management of Chronic Cough”