Bibi ni Vakaruru: Na kena iVakadinadina, Vuna kei na iTuvatuva Dodonu

Na veika e vakavurea na matedede ena yasana ni kete e dau vakavuna vakawasoma na sega ni viakana, malua kei na cegu e vakavuna na rarawa. Ena kena tekivu vakasauri na matedede ni kete, e bibi me vakadikevi vakavinaka na tauvimate. Kevaka e toso cake na dua na macawa na matedede ni kete, e dau sega ni vakavuna na “kete vakasauri” e gadrevi kina na veisele vakatotolo. Ia, kevaka e toso cake na gauna, e dodonu me vakadikevi vakavinaka na vuna ni rarawa qo vei na vuniwai.

Na Vuna E Dau Vakavuna Na Matedede Ni Kete?

Na matedede ni kete e dau rogo ena veiyasana duidui, e rawa ni sema kei na mate ni tikina ni kete. Eso na vuna e dau sotavi vakawasoma:

• Mate ni kete, kete lailai kei na kete levu

• Mate ni veivakatorocaketaki ni wai kei na veika e sema kei na veiwai ni yago me vaka na vatu ni vo ni wai se vatu ni bile

• Mate ni yago ni vakatubumamate ni tagane se yalewa

• Rarawa ni gauna ni mate ni yalewa (dismenore)

• Veika e sema kei na mate ni suka (diabetes)

• Leqa ena veiwai ni vo ni wai ni yago

• Eso na mate ni dra

• Veika e vakavuna na mateni (me vaka na lead, morphine kei na so tale)

• Mate ni matedede e vakavuna na virus me vaka na zona (herpes zoster)

Na matedede ni kete e rawa ni vakavuna na mate ni tikina ni kete ga, ia e rawa talega ni vakavuna eso na mate mai na veiyasana tale ni yago. Me vaka na pneumonia (mate ni cegu), matedede ni uto kei na mavoa ni su ni kete e rawa ni vakaraitaka na matedede ni kete.

E Rawa Ni Veisau Na Matedede Ni Kete Kei Na So Tale Na Mate?

Na vanua e rogo kina na matedede ena kete e bibi me kila na vuna e vuni kina. Na matedede e rogo ena veiyasana duidui e dau sema vakawasoma kei na tikina oqo:

• Kete imatau e cake: Kete ni wainimate, bile, sala ni bile, peptic ulcer

• Kete imawi e cake: Spleen, pancreas, sala ni dra levu (aorta)

• Delana ni kete: Kete, sala ni kana, duodenum, reflux, gastritis, ulcer kei na mate ni sala ni kana e cake

• Kete imawi e ra: Mate ni kete levu, mate ni ovaries, leqa ni sala ni mimi, vakatubumamate e tuba, mate ni aorta, apandisitisi

• Kete imatau e ra: Apandisitisi, mate ni ovaries, mate ni sala ni mimi, vakatubumamate e tuba, hernia, leqa ni sala ni bile

O koya gona, ena kena vakadikevi na matedede ni kete, e dau raici vata na mate ni tikina ni kete kei na mate ni yago taucoko.

Na Cava Me Cakava Ena Vakarautaki Ni Matedede Ni Kete?

Baleta ni levu na vuna ni matedede ni kete, e sega ni dodonu me gunu na wainimate e sega ni vakadikevi vinaka. E bibi me kua ni gunu na wainimate ni matedede se so tale na wainimate kevaka e sega ni kila na vuna se sega ni raici vuniwai. Na wainimate oqo e rawa ni vakalailaitaka na kena kilai na mate bibi e vuni tu.

Ena matedede ni kete e malua ka lekaleka ni oti na kana, eso na iwalewale e rawarawa e rawa ni vukea. Me gunu wai batabata, kana toast se kakana e malua, se gunu wai ni banana kei na apolo e rawa ni vukea eso na gauna. Ia, kevaka e toso tiko na rarawa se sa bibi, e dodonu me raici vuniwai.

Na Cava Na Gauna Me Raici Kina Na Dauvuniwai?

E bibi me vakatotolo na gole ki na valenibula ena veika e volai e ra:

• Rarawa levu, dau lesu tale, toso cake se dau tu ga

• Matedede ni kete e so tale na ivakatakilakila me vaka na dredre ni cegu, malumalumu, curu ni dra, cegu, se katakata levu

• Na rarawa e yaco ki na loma ni kete, domo se tabana

• Rogo ni dra ena taudaku

• Kete e tubu vakalevu se vakaukauwa

Ena veika vaka oqo, na kila kei na ivakarau ni vuniwai e bibi ena kena kilai na mate. Na veiqaravi e vakatau ena vuna e kunei. Me vaka, kevaka e kunei na vatu ena sala ni mimi, e dau vakayagataki na wainimate, ia kevaka e apandisitisi e gadrevi kina na veisele vakatotolo.

Taro Dau Tarogi Wasoma

1. Ena gauna cava e rui bibi kina na matedede ni kete?

Kevaka e levu, dau tu ga se dau lesu tale na matedede, kei na ivakatakilakila me vaka na malumalumu, katakata, curu ni dra, cegu se dredre ni cegu, e dodonu me raici vuniwai vakatotolo.

2. Na cava e rawa ni vukea na matedede ni kete e vale?

E rawa ni kana se gunu kakana e malua kei na wai e malua ena matedede e malua ka lekaleka. Ia, kevaka e sega ni kila na vuna se e bibi na matedede, e sega ni dodonu me gunu wainimate e vale.

3. Na matedede ni kete e kena ivakatakilakila ga na apandisitisi?

Sega. Na apandisitisi e dua ga na vuna e dau vakavuna na matedede ena yasana imatau e ra ni kete, ia e levu tale na mate e rawa ni vakavuna na matedede ni kete.

4. E duidui na matedede ni kete vei ira na yalewa?

Na matedede ni kete vei ira na yalewa e rawa ni vakavuna na veika me vaka na gauna ni mate, mate ni ovaries se mate ni kete ni yalewa.

5. Na cava e bibi kina na cegu vata kei na matedede ni kete?

Na cegu e rawa ni ivakatakilakila ni mate bibi ena loma ni kete se na tauri ni sala ni kana. O koya gona, kevaka e yaco vata kei na matedede, e dodonu me raici vuniwai.

6. Ena gauna cava me gole vakatotolo ki na valenibula ena matedede ni kete?

Kevaka e levu na matedede, sega ni yali, toso ki na so tale na tikina, se so tale na ivakatakilakila e yaco vata, e dodonu me gole vakatotolo ki na valenibula.

7. Na cava me caka ena matedede ni kete vei ira na gone?

Ena matedede ni kete e dau sotavi vei ira na gone, kevaka e lekaleka ka malua, e rawa ni raici tu ga e vale. Ia, kevaka e levu na matedede se so tale na ivakatakilakila, e dodonu me raici vuniwai.

8. E bibi na matedede ni kete ena gauna ni bukete?

Na matedede ni kete ena gauna ni bukete e rawa ni dua na ka e yaco vakawasoma, ia e rawa talega ni ivakatakilakila ni leqa bibi. Vakabibi kevaka e levu, toso cake se curu vata kei na dra, e bibi me vakatarogi vakatotolo na vuniwai.

9. Na matedede ni kete e rawa ni dua ga na leqa lailai se ivakatakilakila ni mate bibi?

Na matedede ni kete e rawa ni vakavuna na leqa lailai, ia ena so na gauna e rawa ni ivakatakilakila ni mate bibi. O koya gona, e bibi na kena dikevi na kena balavu kei na kena kaukauwa.

10. Na cava na vakadidike e caka ena matedede ni kete?

Ena taudaku ni dikevi ni vuniwai, e rawa ni vakayagataki na vakadidike ni dra, mimi, ultrasound se tomografi kevaka e gadrevi.

11. Na cava e vakavuna na matedede ni kete ni oti na kana?

E dau vakavuna vakawasoma na leqa ni digeseni, ia kevaka e dau yaco wasoma, e dodonu me vakadikevi vakavinaka.

12. E dodonu me vakayagataki na antibiotic ena matedede ni kete?

Sega; na antibiotic me vakayagataki ga ena ivakaro ni vuniwai kei na mate ni matedede e vakavuna na bacteria.

13. O cei na vuniwai e dikeva na matedede ni kete?

Ena dikevi taumada ena vuniwai ni mate ni loma se vuniwai ni vuvale, kevaka e gadrevi, e rawa ni vakau ki na vuniwai ni tabana e dodonu.

Ivakatekivu

• World Health Organization (WHO) – Acute Abdominal Pain Factsheet

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Abdominal Pain Guidelines

• American College of Gastroenterology – Guidelines for the Evaluation of Abdominal Pain

• British Medical Journal – Clinical Review: Acute Abdominal Pain in Adults

• UpToDate – Evaluation of Acute Abdominal Pain in Adults and Children