Kansar ci Nopp: Xibaar yu bees, Faj, Mënees a Faj ak Solo ju am ci Jàmmalante bu Tôtali

Kansar buum, ci àdduna, ci jigéen ñi, mooy li gën a metti ci kansar yi, te itam mooy jafe-jafe bu mag ci wàllu yaram. Ñu man a gis ko ci réew yu bari ak askan yu bari, waaye ci xibaar yu mujj yi, ñaari juroom ci fukk ci kansar yi ñu xam ci jigéen ñi, kansar buum la tax. Ci jigéen ñi, ñaari juroom ci fukk ci dee yi kansar mooy tax, kansar buum la gën a metti. Waaye, ci jàmm ak yeneen yoon yu mujj yi, ci wàllu xam-xam ak wàllu wér-gu-yaram, am na yaakaar bu baax ci xeex kansar buum. Ndaxte, bu ñu xam ko ba pare, yoon wi ak dund gu baax gën a gëj.

Lu Kansar Buum Mën A Doon?

Kansar buum, mooy jafe-jafe bi ci buum bi, ci sell yi, di gën a gëj, te ci jamono ju mujj, mën a jóg ci sell yu ndox ak sell yu buum. Jafe-jafe bii, loolu mooy tax buum bi mën a am jafe-jafe, te loolu mën a xam ci loxo bu yaram, loolu itam mën a tax ñu xam ko ba pare ci jamono ju mujj ci kansar yi. Bu ñu xam ko ci jamono ju mujj, mën na am yoon bu baax ci wér-gu-yaram.

Alal yu Kansar Buum Mën A Wone

Kansar buum mën na am ci jamono yu gëj, ba amul alal. Waaye, ci jamono yu bari, mën na am alal yu ni mel:

• Kàddu bu loxo mën a xam: Buum bi walla ci suuf loxo, buum bu du metti, bu dëgër, mooy alal bu gën a metti.

• Ndox ci kaw buum: Ndox bu ñu gis ci kaw buum, bu am ci kow walla bu am deret, war na ñu seet ci xeetu ndox bi.

• Jàmm ci buum walla xeeti buum: Buum yi ñaar, buum bu am jàmm walla xeeti buum, mooy alal bu war a seet.

• Yeneen alal ci kaw der bu buum: Der bu buum mën a dëgër, mën a am ndox, mën a xees, mën a am jafe-jafe bu ni “der bu garab” la.

• Jàmm ci kaw buum walla buum bu xeeñ: Ndaxte kansar bi ci kaw buum walla ci sell yi, mën na am jàmm bu ni mel.

Bu amee kenn ci alal yii, war na jàpp ci wàllu yaram, ndaxte xam-xam bu mujj mooy lu gën a baax.

Xam-xam bu Jigéen Mën A Def ci Buum ak Mamografi

Xam-xam bu jigéen mën a def ci buum, mooy yoon bu baax ngir xam ci jamono ju mujj lu am ci buum. War na ñu def ko ci bés bu am solo ci weer wi, walla ci jamono ju mujj bu jigéen ji amul weer. Ci jamono ji, war na ñu seet buum bi, xam ci sell yi, xam ci jàmm yi, ak xam ci xeeti der yi.

Mamografi, mooy yoon bu gën a baax ngir seet kansar buum, ci x-ray bu ndaw la ñu di def. Xam-xam yi di wax ne, jigéen yu amul jafe-jafe, bu amee 40 at, ñu war a def mamografi ci at bu nekk. Jigéen yu am jafe-jafe, war nañu def ko ci jamono ju mujj, ci yoon bu gën a gëj, ci ndigal bu dogg.

Ewre yu Kansar Buum ak Yoon wi

Kansar buum, ci ndaw, ci sell yi, ci yeneen yaram, mooy tax ñu xam ewre yi:

• Ewre bu ndaw (Ewre 1): Kansar bi 2 cm walla gëna ndaw, amul ci sell yi.

• Ewre bu digg (Ewre 2): Kansar bi mën na gëna mag, mën na am ci sell yi walla amul.

• Ewre bu mag (Ewre 3): Kansar bi 5 cm walla gëna mag, am na ci sell yi.

• Ci ewre yu gëna mag, kansar bi mën na yàgg ci yeneen yaram.

Bu ñu xam ko ci jamono ju mujj, bu ñu wér ko, dund bu baax la. Loolu mooy tax xam-xam ak seet bu yaram am solo.

Yoon yu Kansar Buum ak Wér-gu-yaram

Ci wér-gu-yaram kansar buum, yoon bu gën a metti mooy wér. Yoon yi, ci jamono, ci sell yi, ci yàgg kansar bi, mën nañu def:

• Wér buum buum: Sell bi ak yeneen sell yi ñu wéru, buum bi ñu wérul.

• Mastektomi: Buum bi ñu wéru lépp. Ci ewre yu mag lañu di def, walla bu kansar bi yàgg.

• Wér buum ak xam-xam: Sell bi ñu wéru, te ñu seet buum bi baax.

• Sentinel lenf nodu biyopsi: Sell yi kansar bi di yàgg ci, ñu seet, ñu wéru.

• Wér sell yi ci suuf loxo: Bu kansar bi am ci sell yi, ñu wéru ci yoon bu wér.

Yoon yi, ci anestezi bu baax lañu di def, te ci waxtu bu ndaw lañu di am. Yaram bu jàmm, mooy tax yoon wi ak jamono ji gën a yàgg walla gën a gàtt.

Risk ak Jafe-jafe yu Wér-gu-yaram

Wér kansar buum, ni yoon yu wér, am na risk yu ni mel:

• Jàmm ci suuf loxo

• Deret walla hematom

• Ndox ci suuf loxo (seroma)

• Jàmm ci buum ci jamono ju gëj walla ju ndaw

• Kansar bi mën a yàgg ci yeneen yaram

Jafe-jafe yi, ci yaram bu jàmm, ci at, ci yeneen jafe-jafe, mën nañu am. Seet bu yaram ak ndigal bu dogg, mooy lu gën a baax.

Lu War A Def Ginnaaw Wér-gu-yaram

Ginnaaw wér, ndank, seet bu yaram, ak ndigal bu dogg am solo. War nañu baax cig lekk, baax cig dund, baax cig dox, baax cig jàmm. Bu soxla, mën nañu jëfandikoo xam-xam bu yaram, mooy tax dund bu baax ak wér bu yaram.

Jamono ji mën a yàgg walla gën a gàtt, ci yaram bu jàmm, ci yoon wi, ci jafe-jafe yi. Ñu gën a génn ci fan yu gëna gàtt, waaye wér bu baax mën na yàgg ci ay ayu fan.

Seet bu Yaram ak Xam-xam bu Baax

Seet bu yaram ak mamografi bu dogg, mooy yoon bu baax ngir xam kansar buum ci jamono ju mujj. Ñi am ci askan bi kansar buum, walla ñi am jafe-jafe, war nañu topp ndigal bu dogg.

War nañu xam ne, buum bi bu am jàmm walla jafe-jafe, du kansar rekk la, waaye bu ñu xam jafe-jafe, war nañu seet ci yaram. Loolu mooy tax, bu soxla, ñu mën a jàpp yoon wi ci jamono ju mujj.

Lañu Laaj Ci Kansar Buum

1. Lan la alal yu gën a metti ci kansar buum?

Ci buum walla ci suuf loxo, buum bu du metti, ndox ci kaw buum, der bu buum bu dëgër walla jàmm, jàmm ci kaw buum, ak jàmm ci buum, mooy alal yu gën a metti.

2. Naka la jigéen mën a def xam-xam ci buum?

Ci weer bu nekk, ci bés bu dogg ci weer wi, walla bu jigéen ji amul weer, ci bés bu dogg ci weer wi, lañu war a def.

3. Mamografi ci at bu ñu war a jëfandikoo?

Ci at 40, bu jigéen ji amul jafe-jafe, ci at bu nekk lañu war a def. Ñi am ci askan bi kansar buum, walla ñi am jafe-jafe, ci ndigal bu dogg lañu war a jëfandikoo ci jamono ju mujj.

4. Ginnaaw wér, jamono ji naka la?

Ñu gën a génn ci fan yu gëna gàtt, waaye wér bu baax mën na yàgg ci ay ayu fan. Jamono ji, ci yoon wi, mën na gën a yàgg walla gën a gàtt.

5. Ginnaaw wér kansar buum, mën na dellu?

Ci ñi am, mën na dellu; mooy tax ñu war a topp ndigal bu dogg ak xam-xam bu dogg.

6. Wér kansar buum, mooy yoon bu metti?

Ni yoon yu wér, am na risk (jàmm, deret, ak yeneen), waaye ci xam-xam bu baax ak wér bu baax, mën nañu gën a gàtt risk yi.

7. Yeneen yoon yu mën a jëfandikoo ci mamografi?

Ultrason ak MR, ci jamono ju mamografi mënul a wone bu baax, lañu jëfandikoo. Yoon bu baax, dogg la mën a tann.

8. Bu ñu xam ko ci jamono ju mujj, kansar buum mën na wér ba pare?

Ci yeneen xam-xam, bu jàmmu jàmm ci wàllu wàllu ak jàmmu jàmm ci wàllu jàmmu jàmm, mooy jàmmu jàmm ci wàllu jàmmu jàmm. Bu jàmmu jàmm ci jamono mu mujj, jàmmu jàmm man na am lu bari, waaye ci yeneen yoon, noppalu ak dund ak jàmmu jàmm man na gëna yàgg te gëna rafet.

9. Ndax noppalu ak dund jàmmu jàmm man na wàññi risku kansar bu nopp?

Noppalu bu rafet, yëngu-yëngu bu yomb, te wàññi sigaar ak alkool man na dimbali ci wàññi risk, waaye du tax nga am musiba.

10. Ndax kansar bu nopp soxna rekk la am?

Kansar bu nopp man na am ci góor it, waaye am na loolu barewul; góor yi it, bu xamne am na luy wàññi nopp walla soppi ci nopp, war na dem ci dogtor.

11. Ndax lu dal ci nopp yépp mooy alal kansar?

Lu dal ci nopp yépp du alal kansar; man na taxaw ci soppi hormonal walla infeksyon. Waaye bu dal bi am na deret walla bu am ci kow benn yoon, war nañu ko seetlu.

12. Ndax man nañu def operasyoŋ bu rafet ginnaaw jàmmu nopp?

Bu soxlay, onkoplastik walla rekonstruksiyon (defar nopp bu bees) man nañu ko jëfandikoo.

13. Lan la biyopsi bu lenf nodu kolloidal te lu tax ñu koy def?

Ci jëfandikoo bii, ñu xool lenf nod yu jàmmu jàmm jëm ci kaw, te bu soxlay ñu koy génn. Loolu mooy xam ci ni jàmmu jàmm di yàgg, te ñu def planu jàmmu jàmm.

14. Ndax war naa mer bu patoloji bi jàmmu jàmm yagg?

Patoloji bi man na yagg ba mu génn. Bu génnee, sa dogtor dina la xamle ci ni xaalis bi nekk.

15. Ndax jàmmu jàmm bu nopp soxlay ndimbal ci wàllu xel?

Ginnaaw xam-xam, man na am lu metti ci xel. Jàpp ndimbal ci boroom xam-xam man na yombal ndam ak jàmmu jàmm.

Man nañu jëfandikoo

• Organizasioŋu Sante bu Àdduna (WHO): Fiche technique ci kansar bu nopp

• Jamono Kansar bu Amerik (American Cancer Society): Jàmmu kansar bu nopp

• Kolees bu Radioloji bu Amerik (ACR): Jàmmu mammografi

• Jamono Onkoloji bu Yurup (ESMO): Jàmmu kansar bu nopp ci wàllu jàmmu jàmm

• CDC (Centres for Disease Control and Prevention): Xam-xam ci kansar bu nopp