Lii ngeen wara xam ci Vitamin yi ak Vitamin B12
Vitamin mën na nekk lu mu mel?
Vitamin yi am na solo ci wàllu noppaliku ak wér-gu-yaram. Ci atum 1912 la biokimisiye bu Poloné bu tudd Casimir Funk jëfandikoo li ñuy wax "vitamin", loolu di "amin bu am solo ci dund". Nit ñi soxla nañu vitamin yi, te ñu bokk ci ñaari gëstukat: ñi di soppiku ci yàqu ak ñi di soppiku ci ndox.
Ci vitamin yi di soppiku ci ndox, B vitamin yi mooy ña am solo lool. Ci biir bi, am na: tiamin (B1), riboflavin (B2), niasin (B3), pantotenik asit (B5), pridoksin (B6), biyotin (B7), folik asit (B9) ak kobalamin (B12), ñu tollu ci 8 vitamin.
Xibaar bu am solo ci B12 vitamin
B12 vitamin, ñu xam ko it ci turu kobalamin, mooy vitamin bu di soppiku ci ndox. Ci yaram, am na fi lu néew lañu ko denc; loolu lëkk ci beeru yaram lañu ko gis. Ci yaram bu nit bu wér, B12 vitamin bu tollu ci 4 miligram lañu denc. Ndax dencukaayu vitamin bi néew na, dafa am solo ne B12 vitamin ñu koy jox yaram ci yeneen lekk yi ci ñaari fan.
B12 vitamin loolu, loolu lëkk ci lekk yu ñu jëfandikoo ci xay. Yaram bu nit mën na def B12 ci biir tankam, waaye loolu néew na, te loolu ñu jox ci lekk bu rafet moo gën am solo ci wér-gu-yaram. B12 vitamin it am na xel ci ni ñuy togg lekk, ndax mu gëna yàqu ci ni ñuy togg.
Jëfandikukatam ci yaram:
Da fa jëfandikoo ak folik asit ci sosu sell bu rëdd.
Da fa am solo ci sosu DNA ak sosu miyelin bu wër sellu xel yi. Miyelin mooy lu tax xel yi dox ci kaw ndaw.
Da fa dimbali ci jëfandikoo amino asit ak minerale yu mel ni sink ak magnesiyom.
Da fa am solo ci jox yaram B12 bu yaram def ci biir tankam.
Lan la B12 vitamin bu néew mën indi?
B12 vitamin bu néew mën am ci yeneen yaram ak wàllu yaram. Ña am solo ci ay laaj lañu mel ni:
Kansigu deret (anemi), loolu mën indi pernisiyöz anemi. Ci loolu, mën am laaj yu mel ni xol di fés, gëj-gëj, néew ci doole, néew ci doxalin, ak xel di yàqu.
Gëj-gëj ci làngu làng, xel di fés ci làngu làng, laaj ci tank yi ci guddi, ak laaj ci yaram bu mel ni ndox di dox.
Ci loxo, lëkk, tank ak tànk, mën am laaj yu mel ni xel di fés, yaram di yàqu, ak laaj ci xel. Bu laaj bi gëna yàqu, xel mën yàqu, xel di gëj, ak néew ci xel mën am.
Ci ña mag, xel di gëj ak laaj yu xel mën am solo. Ndax ci mag, yaram mën yàqu ci jox ak dencukaay B12, ña mag soxla nañu yeneen jëfandikukat.
Ay jëfandikukat mu jëfandikoo B12 bu néew mën indi laaj ci xel bu mel ni depresyon.
B12 bu néew ci yaram ci waxtu wu yàgg, mën indi néew ci sosu sell, te yaram mën yàqu ci doxalin.
Yaram mën yàqu ci xel, waaye laaj bu mag ci xel mën am solo ci génetik.
Ci lan la B12 vitamin am?
B12 vitamin lëkk ci lekk yu ñu jëfandikoo ci xay. Ci yaram bu wér, B12 ci deret dafa tollu ci 150 pg/ml, bu néew ci 80 pg/ml, mën wax ne néew na. Ci bés bu nekk, ñu wara jox yaram 2,4 mikrogram.
Lekk yu am B12 ni:
Beer, dalak ak yeneen lekk yu ñu jëfandikoo ci xay
Mbax, istiridye, karides ak yeneen lekk yu ñu jëfandikoo ci géej
Jen yu mel ni alabalik, ton balık, uskumru
Sü, yaatu, fromaj ak yeneen lekk yu ñu jëfandikoo ci sü
Nebbe
Lan la B12 bu néew mën indi?
Laaj ci jox yaram (mën am ci laaj ci ndigg ak tank, ak it ci laaj bu ñu def ci biir yaram)
Waxtu wu yàgg ci lekk bu néew ak lekk bu dul am solo, ci ña di lekk yeneen lekk, ci ña dul lekk lekk yu ñu jëfandikoo ci xay
Jëfandikoo ay garab yu mel ni omeprazol, metformin ci waxtu wu yàgg
Ci mag, yaram mën yàqu ci jox asidi bu ndigg
Laaj yu mën am ci yaram ndax B12 bu néew
Pernisiyöz anemi: Yaram mën def laaj ci ndigg, te loolu mën indi ne B12 du am ci yaram.
Ci biir, laaj ci folik asit mën am ci anemi, te mën indi néew ci sosu sell bu rëdd.
Xel mën am laaj, xel di fés, yaram di yàqu, ak laaj ci doxalin.
B12 bu néew ci waxtu wu yàgg, mën indi laaj ci xol ak yeneen laaj ci yaram.
Mën indi laaj ci yaram bu mel ni osteoporoz ak laaj ci tànk.
Naka lañu mën jàppale ak wóor ci B12 bu néew?
Bu ñu gis ne B12 bu néew, dafa am solo ne ñu xam lu tax. Mën am ndax lekk bu néew (ci ña dul lekk lekk yu ñu jëfandikoo ci xay), ndax laaj ci jox yaram (laaj ci ndigg, tank, laaj bu ñu def ci biir yaram), walla ndax jëfandikoo ay garab.
Bu laaj bi am ndax lekk bu néew, ñu wara yokk lekk yu am B12 ci lekk, te bu soxla, ñu jëfandikoo ay takke (table, walla takke bu ñu jëfandikoo ci làngu làng). Waaye bu laaj bi am ci jox yaram, takke yi duñu am solo; ci loolu, ñu wara jox B12 ci yaram ci injeksiyon.
Lu gën am solo ci wóor ci B12 bu néew mooy lekk yu am B12 ci yaram ci bés bu nekk. Ci ña di am laaj (ñi dul lekk lekk yu ñu jëfandikoo ci xay, ña mag, ña def laaj ci ndigg ak tank), ñu wara jëfandikoo takke ci kaw jëfandikukat.
Laaj yu ñu laaj ak laaj
1. Naka lañu xam ne B12 bu néew?
B12 bu néew, dafa am laaj yu mel ni gëj-gëj, xel di gëj, kansigu deret, loxo ak tànk di yàqu. Ci ñeneen, mën am laaj ci yaram bu mel ni laaj ci ndigg, làngu làng di fés, ak laaj ci xel. Bu ñu bëgg wóor, ñu wara def test ci deret.
2. Kan la B12 bu néew mën am ci?
Ñi dul lekk lekk yu ñu jëfandikoo ci xay, ñi dul lekk lekk yu ñu jëfandikoo ci xay, ña def laaj ci ndigg ak tank, ña mag ci 65 at, ak ña am laaj ci ndigg ak tank ci waxtu wu yàgg, ñu gën am laaj.
3. B12 bu bare mën am laaj?
B12 vitamin dafa soppiku ci ndox, bu bare, yaram di koy génn ci ndox, te laaj bu am solo du am. Waaye bu ñu jëfandikoo takke bu bare ci waxtu wu yàgg, ñu wara def ci kaw jëfandikukat.
4. B12 bu néew mën indi laaj ci xel?
B12 bu néew mën indi laaj ci xel ci ñeneen. Waaye laaj bu mag ci xel, génetik ak hormon la gën am solo.
5. Naka lañu wara jëfandikoo takke B12?
Bu ñu gis ne B12 bu néew, jëfandikukat mën jox takke ci table, table bu ñu jëfandikoo ci làngu làng, walla injeksiyon. Doz ak jëfandikukat, ñu wara def ci kaw lu tax laaj bi am.
6. Ci lan la B12 vitamin am?
Ci lekk yu am solo, beer, yàpp bu rëdd, lekk yu ñu jëfandikoo ci géej, jen, sü, yaatu ak nebb lañu bokk.
7. Naka la ñi dul lekk lekk yu ñu jëfandikoo ci xay mën wóor ci B12 bu néew?
Ci lekk yu ñu jëfandikoo ci bët set, du mën jox B12 bu doy. Ndax loolu, ñi dul lekk lekk yu ñu jëfandikoo ci xay, ñu wara jëfandikoo takke B12 ci kaw jëfandikukat.
8. B12 bu néew mën indi depresyon?
Ay jëfandikukat mu jëfandikoo B12 bu néew mën indi depresyon ak laaj ci xel bu mel ni néew ci xel.
9. Ndax B12 vitamin am solo ci biir ndaw?
Ci biir ndaw, B12 bu doy am solo ci sosu xel ak yaram bu ndaw. Bu néew, mën yokk laaj ci ndaw.
10. Lan la mën am bu ñu jàppale B12 bu néew?
B12 bu néew ci waxtu wu yàgg, bu ñu jàppale, laaj ci xel mën am ci yaram, kansigu deret ak laaj ci tànk mën am. Ndax loolu, wóor ak jàppale am solo.
11. Ndax takke am solo ci nit ñépp?
Ci ñi lekk bu wér ak lekk bu am solo, takke du am solo. Waaye ci ña am laaj, ñu wara jëfandikoo ci kaw jëfandikukat.
12. Ndax B12 vitamin mën wóor ci laaj bu mel ni kansar?
Ci xam-xam bu jëm ci bés, amul jëfandikukat mu wóor ne takke B12 mën wóor ci kansar. Itam, amul jëfandikukat mu wóor ne takke bu bare mën wóor ci laaj bu mel ni kansar.
Man nañu jàng
World Health Organization (WHO). Bes bu ñu wara am ci Vitamin ak Mineral ci Mbind mi (Rapóor).
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Xibaar bu gëna am ci Vitamin B12.
The National Institutes of Health (NIH) – Office of Dietary Supplements. Vitamin B12: Xibaar bu gëna am ci Jàmmkat yi.
American Society of Hematology. Pernicious Anemia.
British Dietetic Association (BDA). Vitamin B12 — Xibaar bu gëna am ci Mbind mi.
MedlinePlus. Vitamin B12 Deficiency.