Ngā Wero Whakatipu i ngā Pēpi: He Aha te Tikanga, ā, Me Aro Atu te Whānau ki ngā Āhuatanga Hea?
Ka tīmata te huringa me te whanaketanga tere o ngā pēpi i ngā tau tuatahi o tō rātou oranga mai i te whānautanga. Ko ngā wā o te piki tipu, he wāhanga nō tēnei whanaketanga, he wā māori e tere ai te tipu o te hinengaro me te tinana o te pēpi. I te nuinga o te wā, ka pā ēnei tukanga ki te nuinga o ngā pēpi tae noa ki te rua tau, engari he rerekē te wheako o ia tamaiti ki ngā wā o te piki tipu.
Ngā Kōrero Whānui mō Ngā Wā Piki Tipu
Ko ngā wā piki tipu; he wā poto, he wā kaha hoki e kitea ai te whanaketanga o te pēpi i ētahi wiki motuhake. I te nuinga o te wā, e 2 ki te 4 ngā rā ka roa ēnei tukanga, ā, i ētahi wā ka roa ake ki ētahi wiki. Ehara ngā wā piki tipu i te tohu mate, i te tohu raruraru rānei; engari, he wāhanga nō te whanaketanga hauora.
He maha ngā mātua ka kite i ngā rerekētanga ohorere i ngā whanonga o ā rātou pēpi i ngā wā piki tipu. Ka raru te hātepe moe, ka piki, ka heke rānei te hiahia kai, ka rangirua, ka piri ki te ū, ka peka atu rānei i te ū, ka nui te tangi, ā, he mea noa ēnei tohu i ēnei wā. Ahakoa ka āwangawanga pea ngā mātua i ēnei rerekētanga, i te nuinga o te wā ka māmā ake ā tōna wā.
He aha Ngā Tohu Matua o Ngā Wā Piki Tipu?
Ko ngā rerekētanga ka kitea i te wā piki tipu i ngā pēpi, ko ēnei pea:
Kore hiahia kai, piki ohorere rānei o te hiahia kai
Te hiahia kia piri atu ki te whaea, ki te matua rānei
Te hiahia kia nui ake te ū, te whakakore rānei i te ū
Te tangi nui me te rangirua
Te uaua ki te moe, te raru rānei o te hātepe moe
Te amuamu me ngā wā tangi
Kore hiahia ki ngā kēmu, ki ngā mahi i pai ai i mua
Ngā amuamu pērā i te kirikā teitei, te korere, te kūnatu rānei (he mea onge)
Te kore hiahia ki te noho mokemoke, te piki o ngā whanonga piringa
Kāore pea ēnei tohu katoa e puta i ia pēpi. I ētahi pēpi, ka kitea pea te hakihaki ki te kiri, ngā amuamu pērā i te mate māmā. He nui te hononga o ēnei tohu ki te wā piki tipu; engari, mēnā ka roa, ka kaha rānei ngā tohu, he mea nui kia kōrero ki tētahi mātanga hauora.
He Aha pea Ngā Take o Ngā Wā Piki Tipu?
Kāore anō kia tino mōhiotia te tino take o ngā wā piki tipu i te ao pūtaiao. Heoi, e whakapaetia ana ētahi take pea e pā ana ki te whanaketanga tinana me te hinengaro o te pēpi:
Te Whanaketanga o te Roro: Ko ngā tau tuatahi e rua te wā ka tere tipu te roro. I tēnei wā ka hangaia ngā hononga hou i waenga i ngā pūtau ioio, ka whiwhi ngā pēpi i ngā pūkenga hinengaro, tinana hoki.
Ngā Hormone: Ka piki pea te tukunga o te hormone tipu me ētahi atu hormone whanaketanga i te wā piki tipu. Ka taea e tēnei te whakaoho i ngā rerekētanga kare ā-roto.
Te Hātepe Moe: Ka uaua pea te pupuri i te moe i te wā e tipu ana te pēpi. E whakaponohia ana ka whai wāhi ētahi pūmua e tukuna ana i te wā moe ki te whanaketanga o te roro me te tipu.
Te Kai: Ka pā te kore kai tika, te kore kai taurite rānei ki ngā wā piki tipu. He mea noa te koretake o te hiahia kai i ēnei wā.
Ngā Huringa Taiao: Ko ngā huringa pērā i te nuku whare, te taenga mai o tētahi mema hou ki te whānau, ka taea te whakaoho i ngā tohu piki tipu nā te pēhanga i ētahi pēpi.
Ngā Rerekētanga Takitahi: He ahurei ngā āhuatanga ira me te taiao o ia tamaiti. Nō reira, ka rerekē te roa, te kaha me ngā tohu o ngā wā piki tipu.
He tohu pai te nuinga o ngā wā piki tipu mō te whanaketanga hauora. Heoi, mēnā ka āwangawanga ngā mātua, me rapu āwhina i te rata tamariki kia noho haumaru ai.
I Ēhea Wā Ka Kitea Ngā Wā Piki Tipu?
E kī ana ngā mātanga, ka pā tata ki te 10 ngā wā piki tipu ki ngā pēpi i roto i ngā marama 20 tuatahi i muri i te whānautanga. Ka puta ēnei wā i ētahi wiki motuhake. Heoi, ka rerekē pea te wā ki ia pēpi, ā, ka neke pea ki ētahi rā, wiki rānei, otirā, mō ngā pēpi i whānau wawe, ka whai whakaaro ki te rā whānautanga e manakohia ana i ngā tatauranga wiki.
Ngā Wā Ka Nui te Kitea o Ngā Wā Piki Tipu:
Wiki tuatahi: Ka tīmata te whanaketanga o te rongo. Ka tīmata te pēpi ki te urupare ki te taiao mā te oro me ngā āhua kanohi.
Wiki tuarima: Ka piki te mōhio ki ngā kare ā-roto. Ka kitea te tangi me te rangirua i te pēpi.
Wiki tuawaru: He wā urupare tēnei. Ka urupare te pēpi ki te kanohi o te matua, ka taea te whai i ngā mea.
Wiki tekau mā rua: Ka whanake ngā pūkenga tāwhai. Ka tīmata te pēpi ki te tāwhai oro, āhua kanohi hoki, ka ahu whakamua ngā pūkenga neke.
Wiki tekau mā iwa: Ka tīmata te toro atu, te pupuri me te kapo i ngā mea.
Wiki rua tekau mā ono: Ka kaha ake ngā pūkenga whakawhitiwhiti pāpori; ka taea te kī 'māmā', 'pāpā' rānei, ka tākaro, ka urupare ki te tangata kē.
Wiki toru tekau mā whitu: Ka whanake te neke tinana me te taurite; ka ngana te pēpi ki te tū, ki te hīkoi tuatahi.
Wiki whā tekau mā ono: Ka ahu whakamua te whanaketanga reo, ka tīmata te whakamahi kupu hou me ngā rerenga kōrero māmā.
Wiki rima tekau mā rima: Ka whanake ngā pūkenga rapurapu raru; ka taea te whakahaere i ngā raruraru māmā.
Wiki ono tekau mā whā me te whitu tekau mā rima: Ka piki ake te rangatiratanga me te auahatanga; ka taea te mahi i ētahi mahi motuhake, ka whakaatu i te auahatanga i ngā kēmu.
Mō ngā tamariki kua hipa i te rua tau, he iti ake, he māmā ake pea ngā wā piki tipu, ā, ka puta i ētahi wā anake.
He Aha ngā Mea Ka Taea e Ngā Mātua i te Wā Piki Tipu?
He mea noa kia rerekē te hātepe o ia rā o tō pēpi i te wā piki tipu. I tēnei wā, me manawanui, me mārama, me tautoko hoki kia māmā ake te haere o tō pēpi i tēnei tukanga. Ka taea te rerekē o te hātepe moe me te kai; nō reira, me noho ngāwari, me whai wā ki ngā hiahia o te pēpi.
Ākuanei ētahi huarahi e taunaki ana:
Me whakarite kia haumaru te pēpi, kia mōhio ia kei tō taha koe.
Me mārama ki te kore hiahia kai, te piki rānei o te hiahia kai; kaua e akiaki, ā, whāngai tika i tō pēpi.
Me noho ngāwari ki ngā rerekētanga o te hātepe moe; me noho ki tō taha i ngā wā moe anō, i ngā wā oho anō hoki.
Mēnā ka kore hiahia ki te ū, ki te whāngai pātara rānei, me noho marino, me manawanui.
Mēnā ka kitea ngā tohu ohorere, kaha rānei (pērā i te kirikā teitei, te ruaki roa, te korere, te rangirua nui), me rapu tonu i te mātanga hauora.
Mō ngā pātai me ngā tohutohu rongoā e pā ana ki ngā wā piki tipu, ko te noho tonu ki te whakapā atu ki tō rata tamariki te huarahi hauora rawa atu.
Ngā Pātai Auau
1. Āhea ka puta te nuinga o ngā wā piki tipu ki ngā pēpi?
I te nuinga o te wā, ka puta ngā wā piki tipu i roto i ngā marama 20 tuatahi i muri i te whānautanga, i ētahi wiki motuhake. Heoi, ka rerekē pea te wā ki ia pēpi.
2. Kia pehea te roa o te rangirua, te kore hiahia kai rānei e tohu ana i te wā piki tipu?
I te nuinga o te wā, e 2 ki te 4 ngā rā ka roa ēnei tohu, ā, ka māmā ake ā tōna wā. Mēnā ka roa, ka kaha rānei ngā tohu, me rapu āwhina i te rata.
3. He mate rānei ngā wā piki tipu?
Kāo, ehara ngā wā piki tipu i te tohu mate i te nuinga o te wā. He wāhanga māori ēnei o te whanaketanga hauora.
4. Me aha mēnā kei te pā te pēpi ki te wā piki tipu?
He mea nui kia manawanui, kia mārama ki tō pēpi, kia mōhio ia kei tō taha koe. Mēnā e tika ana, rapua te tautoko a te rata tamariki.
5. He ōrite ngā wā piki tipu ki ia pēpi?
Kāo, he rerekē ngā wā piki tipu ki ia pēpi. Ka rerekē te wā, ngā tohu me te roa i runga i te tangata.
6. He aha te take nui o te mōhio ki ngā tohu o te wā piki tipu i tō pēpi?
Mā te mōhio ki ngā rerekētanga whanonga i ēnei wā ka taea e ngā mātua te whakaiti i te āwangawanga, ka māmā ake te whakatutuki i ngā hiahia o te pēpi kia haere tonu te whanaketanga hinengaro, tinana hoki i runga i te ara māori.
7. Me aha mēnā ka puta te kirikā, te hakihaki rānei i te wā piki tipu?
He wā ka hono te kirikā māmā me te hakihaki ki te wā piki tipu. Heoi, mēnā he kirikā teitei, he ruaki roa, he korere, he hakihaki nui rānei, me rapu āwhina i te rata.
8. Me pēhea te tatau i ngā wā piki tipu ki ngā pēpi i whānau wawe?
Mō ngā pēpi i whānau wawe, ka aromatawaihia ngā wiki o te wā piki tipu i runga i te rā whānautanga e manakohia ana, kāore i te rā whānautanga tūturu.
9. He aha te hiranga o ngā wā piki tipu mō te whanaketanga o te pēpi?
He wā ēnei e whiwhi ai te pēpi i te maha o ngā pūkenga hinengaro, neke hoki mō te wā tuatahi, ā, ka tino kitea te whanaketanga o te roro me te tinana.
10. Mehemea ka rerekē te āhua o te whāngai u i te wā o te wā tipu, me aha au?
Tērā pea kāore tō pēpi e hiahia ki te ngote, ā, tērā pea e hiahia ana ki te ngote i ngā wā katoa. Kia manawanui, kaua e akiaki, ā, mehemea e tika ana, me rapu tohutohu ki tō rata hei kimi i te huarahi tika.
11. E hia te roa o ngā wā tipu?
I te nuinga o te wā, he torutoru noa ngā rā, he onge ka roa ki te kotahi wiki, neke atu rānei. Ki te roa, ki te taumaha rānei te āhua, me rapu āwhina hauora.
12. Me aha au kia māmā ake ai ngā wā tipu?
Whāngaia tō pēpi me te kore pēhanga, whakaritea he taiao haumaru, he taiao whakamarie, ā, arohia ngā hiahia moe me ngā hiahia kare ā-roto e rerekē ana.
13. Ka pā te rerekētanga o te taiao ki ngā wā tipu?
Āe, ka taea e ngā panonitanga o te oranga me te pēhanga te whakaoho, te whakarerekē rānei i te roa o ngā wā tipu.
14. He aha ngā whanaketanga ka kitea i te pēpi i muri i ngā wā tipu?
Ka kitea pea he pūkenga ā-tinana, ā-pāpori hou, he piki ake o te mōhio ki te taiao, te whanaketanga o te reo, me te hiahia ki te neke motuhake.
Ngā Rauemi
Te Whakahaere Hauora o te Ao (WHO). “Te whāngai pēpi me te tamaiti nohinohi: Wāhanga Tauira mō ngā pukapuka mā ngā tauira rongoā me ngā kaimahi hauora tautoko.”
Ngā Pokapū mō te Whakahaere me te Ārai Mate (CDC). “Te Whanaketanga o te Tamaiti: Ngā Pēpi (0-1 tau).”
Te American Academy of Pediatrics (AAP). “Te Tiaki i tō Pēpi me te Tamaiti Nohinohi: Mai te Whānautanga ki te 5 tau.”
Pediatrics (Pukapuka arotake): “Ngā tauira tipu me te whanaketanga i ngā pēpi me ngā tamariki nohinohi.”
HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics.