iVakasala ni Bula

Veisau Tubutubu ena Gonedramidrami: Na ibalebale kei na ka me qarauna na vuvale

Dr. Elif Sonay•May 15, 2026

Veisau Tubutubu ena Gonedramidrami: Na ibalebale kei na ka me qarauna na vuvale

Na gone era veisau vakatotolo ka vakatorocaketaki ena imatai ni yabaki ni nodra bula me tekivu mai na nodra sucu. Na gauna ni tubu vakatotolo, ka dua na iwasewase ni nodra vakatorocaketaki, e dua na gauna vakavuniwai e dau yaco kina na veisau levu ena vakasama kei na yagodra ena loma ni gauna lekaleka. E dau yaco vei ira kece na gone me yacova na nodra yabaki rua, ia e duidui na nodra sotava na gone yadua na gauna ni tubu vakatotolo.

Kena iTukutuku Raraba me Baleta na Gauna ni Tubu Vakatotolo

Na gauna ni tubu vakatotolo e dau yaco ena dua na gauna lekaleka ka laurai kina na veisau levu ena nodra vakatorocaketaki na gone. E dau toso tiko ena loma ni 2 ki na 4 na siga, ia e rawa ni toso cake me vica na macawa ena so na gauna. Sega ni vakatakilai me dua na mate se leqa, ia e dua na iwasewase ni tubu bula vinaka.

Levu na itubutubu era raica ni veisau vakasauri ena itovo ni gone ena gauna ni tubu vakatotolo. E dau vakaleqa na nodra moce, tubu se lutu na gagadre ni kana, galili, vinakata vakalevu me susu se cavu tani mai na susu, tagi vakalevu kei na galili. E dina ni rawa ni vakavuna na lomaleqa vei ira na itubutubu, ia e dau oti ga vakatotolo ena gauna lekaleka.

Na iVakatakilakila Bibi ni Gauna ni Tubu Vakatotolo

E rawa ni laurai na veisau oqo ena gauna ni tubu vakatotolo:

Rawa ni lutu na gagadre ni kana se tubu vakasauri
Vinakata vakalevu na veivolekati vei tina se tama
Vinakata me susu wasoma se bese ni susu
Tagi vakalevu kei na galili
Leqa ni moce se veisau ena nodra moce
Galili wasoma kei na tagi vakasauri
Sega ni taleitaka na qito se cakacaka e dau taleitaka
Leqa ni kena vakasama (vakadewa ni katakata, leqa ni kete, se vakasauri ni kana) (dredre ni laurai)
Sega ni vinakata me tu duadua, tubu na itovo ni vinakata veivuke wasoma

Sega ni laurai kece na ivakatakilakila oqo vei gone yadua. E rawa talega ni laurai na veisau ena kuli se ivakatakilakila ni mate lailai. E dau veisemati na ivakatakilakila oqo kei na tubu vakatotolo; ia kevaka e dede se kaukauwa na ivakatakilakila, bibi me veitaratara kei na vuniwai.

Na Vuna ni Gauna ni Tubu Vakatotolo

Sega ni vakadeitaki vakasaenisi na vuna dina ni tubu vakatotolo. Ia, e so na vuna e vakabauti ni veisemati kei na tubu ni yago kei na vakasama ni gone:

Tubu ni mona: Na imatai ni yabaki rua e gauna ni tubu totolo duadua ni mona. E tara na veitaratara vou ena kedra maliwa na sela ni mona, ka vulica na gone na vuku ni vakasama kei na yago.
Hormone: E rawa ni tubu cake na hormone ni tubu kei na hormone ni vakatorocaketaki ena gauna ni tubu vakatotolo. E rawa ni vakavuna na veisau ni vakasama.
Moce: E rawa ni dredre me vakayacori na moce ena gauna ni tubu ni gone. E vakabauti ni so na protein e vakasucumi ena gauna ni moce e vukea na tubu kei na vakatorocaketaki ni mona.
Kana: Kevaka e sega ni kana vinaka na gone, e rawa ni vakaleqa na tubu vakatotolo. E dau laurai na veisau ni gagadre ni kana ena gauna oqo.
Veisau ni veiyasai vuravura: Na veisau ena bula vaka vuvale, vaka na toso ni vale se dua na lewenivuvale vou, e rawa ni vakavuna na tubu vakatotolo ena gone eso.
Duidui ni gone yadua: E duidui na ituvaki ni gone yadua. O koya gona, e duidui na balavu, kaukauwa kei na ivakatakilakila ni tubu vakatotolo.

Na tubu vakatotolo e ivakatakilakila ni tubu bula vinaka. Ia, kevaka e lomaleqa na itubutubu, rawa ni veitaratara kei na vuniwai ni gone me rawa ni vakadeitaka na bula vinaka ni gone.

Na Gauna e Dau Yaco Kina na Tubu Vakatotolo

Era tukuna na dauvakadidike ni gone e rauta ni 10 na gauna ni tubu vakatotolo ena imatai ni 20 na vula ni nodra bula. E dau yaco ena macawa digitaki. Ia, e rawa ni veisau na gauna oqo ena dua na siga se macawa, ka bibi vei ira na gone era sucu taumada me dikevi na gauna ni sucu e namaki.

Na Gauna e Dau Yaco Wasoma Kina na Tubu Vakatotolo:

Macawa 1: Tekivu na vakatorocaketaki ni vakasama. Na gone e tekivu vakaraitaka na veika e raica ena domo kei na mata.
Macawa 5: Tubu na kila ni vakasama. E rawa ni laurai na tagi kei na galili.
Macawa 8: Gauna ni veitalanoa. Na gone e vakaraitaka na veika e raica ena mata ni itubutubu, e rawa ni muria na veika e raica.
Macawa 12: Tubu na kila ni vakatotomuri. Na gone e tekivu vakatotomuri na domo kei na mata, ka toso na vuku ni yago.
Macawa 19: Tekivu dodoka, taura kei na kabata na veika.
Macawa 26: Tubu na kila ni veivosaki vakaveiwekani; e rawa ni tekivu kaya 'tina' se 'tama', qito ka vakaraitaka na veika e raica vei ira na vulagi.
Macawa 37: Tubu na vuku ni yago kei na vakataudeitaki; na gone e saga me tucake ka tovolea na imatai ni nona vodo.
Macawa 46: Toso na kila ni vosa, tekivu vakayagataka na vosa vou kei na vosa lekaleka.
Macawa 55: Tubu na kila ni walia leqa; rawa ni walia na leqa lalai.
Macawa 64 kei na 75: Tubu na kila ni tu vakataki koya kei na bulabula ni vakasama; rawa ni cakava eso na ka vakataki koya ka vakaraitaka na nona vakasama ena qito.

Ni sivia na yabaki rua na gone, e rawa ni yaco vakadede ka malumalumu na tubu vakatotolo.

Na Cava e Rawa ni Cakava na Itubutubu ena Gauna ni Tubu Vakatotolo?

E dodonu me vakaraitaki na veisau ena nodra bula wasoma na gone ena gauna ni tubu vakatotolo. E bibi me vosota, kila ka tokoni, me rawa ni vukei na gone me lako vakamalua ena gauna oqo. E rawa ni veisau na moce kei na kana, o koya gona, bibi me veisau ka solia na gauna me vaka na gagadre ni gone.

E so na ivakasala ena gauna oqo:

Me vakila na gone ni sa tu vata kei iko, me vakila na vakacegu.
Kila na veisau ni gagadre ni kana; kakavala na gone me vaka na nona gagadre, kakua ni vakasaurarataki.
Veisau ni moce, veisau vakamalua; tiko vata kei na gone ena gauna ni moce levu se yadra vakalevu.
Kevaka e sega ni via susu se via kana ena biberon, vosota ka vakacegu.
Kevaka e laurai na ivakatakilakila kaukauwa (katakata levu, tagi dede, leqa ni kana, galili levu), veitaratara vakatotolo kei na vuniwai.

Me baleta na taro kei na ivakasala vakavuniwai me baleta na tubu vakatotolo, bibi me dau veitaratara wasoma kei na vuniwai ni gone.

Taro Dau Tarogi Wasoma

1. Ena gauna cava e dau yaco kina na tubu vakatotolo vei gone?

Na tubu vakatotolo e dau yaco ena imatai ni 20 na vula ni bula, ena macawa digitaki. Ia, e rawa ni veisau vakalailai na gauna oqo vei gone yadua.

2. Na galili se lutu ni gagadre ni kana ena gauna ni tubu vakatotolo e dede vakacava?

E dau toso tiko ena loma ni 2 ki na 4 na siga ka dau oti ga vakatotolo. Kevaka e dede se kaukauwa, bibi me veitaratara kei na vuniwai.

3. Na tubu vakatotolo e dua na mate?

Sega, na tubu vakatotolo e sega ni ivakatakilakila ni mate. E dua na iwasewase ni tubu bula vinaka.

4. Na cava meu cakava kevaka e tubu vakatotolo tiko na gone?

Bibi me vosota ka kila na gone, me vakila ni sa tu vata kei iko. Kevaka e gadrevi, kerea na veivuke mai na vuniwai ni gone.

5. E yaco vakataki koya ga na tubu vakatotolo vei gone kece?

Sega, e duidui na tubu vakatotolo vei gone yadua. E duidui na gauna, ivakatakilakila kei na balavu ni gauna.

6. Na cava e bibi kina me kila na ivakatakilakila ni tubu vakatotolo ena gone?

Me rawa ni vakayacori vakadodonu na tubu ni vakasama kei na yago ni gone, bibi me kila na itubutubu na veisau ni itovo ena gauna oqo me rawa ni vakalailaitaka na lomaleqa ka vukei na gone ena nona gagadre.

7. Na cava meu cakava kevaka e laurai na katakata se veisau ena kuli ena gauna ni tubu vakatotolo?

E rawa ni veisemati na katakata lailai kei na veisau ena kuli kei na tubu vakatotolo. Ia, kevaka e katakata levu, tagi dede, leqa ni kana, se veisau kaukauwa ena kuli, bibi me veitaratara kei na vuniwai.

8. E vakacava na wiliwili ni gauna ni tubu vakatotolo vei gone sucu taumada?

Me baleta na gone sucu taumada, na gauna ni tubu vakatotolo e wili mai na gauna ni sucu e namaki, sega ni gauna ni sucu dina.

9. Na cava e bibi kina na tubu vakatotolo ena vakatorocaketaki ni gone?

Oqo na gauna e tekivu vulica kina na gone e levu na vuku ni vakasama kei na yago, ka laurai kina na tubu levu ni mona kei na yago.

10. Na cava meu cakava kevaka e veisau na ituvatuva ni susu ena gauna ni tubu vakatotolo?

E rawa ni sega ni via susu na luvemu se via susu wasoma. Mo vosota, kua ni vakasaurarataki koya, ka kevaka e gadrevi mo veitaratara kei na vuniwai me vakatulewataki na sala vinaka duadua.

11. E vica na dede ni gauna ni tubu vakatotolo?

E dau yacova e vica na siga, e sega ni dau cecere me yacova e dua na macawa se sivia. Kevaka e dede se leqataki na ituvaki, e dodonu me vakayagataki na veivuke vakavuniwai.

12. Na cava meu qarauna me vakalailaitaka na leqa ni tubu vakatotolo?

Vakani luvemu ena sega ni vakasaurarataki, solia e dua na vanua e taqomaki ka marau, qarauna na veisau ni gagadre ni moce kei na gagadre vakayalo.

13. E rawa ni veisau ni veiyasai vuravura e vakaleqa na tubu vakatotolo?

Io, na veisau ni bula kei na veika vakaloloma e rawa ni vakavuna se vakaleqa na dede ni tubu vakatotolo.

14. Na cava e rawa ni laurai vei gone ni oti na tubu vakatotolo?

E rawa ni laurai na gagadre vou ni veitosoyaki kei na veimaliwai, vakalevu na kila ni veiyasai vuravura, tubu ni vosa kei na gagadre me toso vakataki koya.

Ivakatekivu

World Health Organization (WHO). “Infant and young child feeding: Model Chapter for textbooks for medical students and allied health professionals.”
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). “Child Development: Infants (0-1 year).”
American Academy of Pediatrics (AAP). “Caring for Your Baby and Young Child: Birth to Age 5.”
Pediatrics (Hakemli dergi): “Patterns of growth and development in infants and young children.”
HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics.

O vinakata na makalasi oqo?

Wasea vei ira na nomu itokani