Xol bu metti: Yoonu jëm ci sababam, ay alal ak yoon yu am solo
Naka la Boog ak Namm?
Boog ak namm; bu nit di naan, loolu la waral, te loolu dafa jege ci xel, di feebar bu bare ci nit ñi. Bu ko gëna xool, ci diggante ay laaj yu bare ci jamono ju nekk, moo tax nit ñi di dem ci fajkat. Boog bu ñuul walla namm ci boog, loolu loolu dafa gën a yàgg, te man na ci topp ci boppam. Waaye ci ay xaalis, boog bu yàgg walla bu bare-bare man na doon alal bu tar, te man na waral ñu dem ci fajkat.
Ban bopp la boog di jàpp?
Boog ak namm, bu ci bopp yu bari la jàpp, te ci turam lañu koy wax:
Boog bu jàpp ci ginnaaw bakkan, farenjit lañu koy wax,
Bu jàpp ci bademcik, te waral ñu xees walla xonq, tonsillit lañu koy wax (bademcik feebar),
Bu ci gëdd gi la jàpp, larenjit lañu koy wax.
Yoonu Yeneen yu Wér ci Boog ak Namm
Boog ak namm ngir yengu, am na yeneen yoon yu rëy ci kër gi. Naan ndox bu bare, naan ataya bu tàng, te nekk ci biir kër bu am ndox, man na dimbali boog bi. Ndox bu tàng bu am limon ak suukar, ataya bu am jenjabar, ataya bu am papatya ak ataya bu am ada, ekinezya walla meyan kökü, ay ataya yu nit ñi di jëfandikoo. Itam, ci ay jàngat yu xam-xam, ay mbind mi ngi wone ne ay mbind mi (misal jenjabar, ekinezya) man na dimbali boog ak namm. Waaye, ay mbind mi man na nekkul ci nit ñi, bu fekkee ne am nga feebar bu yàgg walla nga di jëfandikoo garab, war nga laaj sa fajkat bala nga jëfandikoo loolu.
Yoonu Faj ci Boog ak Namm
Faj ci boog ak namm, ci lu waral lañu koy def:
Bu boog bi joge ci feebar viral, antibiyotik duñu koy jëfandikoo, te faj bu dimbali (noppaliku, naan ndox, garab bu wacc tàng) moo gën a doy.
Bu feebar bakteriyel la, fajkat man na jox antibiyotik bu mujj. Loolu dafa am ci 7–10 fan.
Ngir noppaliku ak namm, man nañu jëfandikoo asetaminofen walla ibuprofen, garab bu noppaliku–anti-inflamatuar.
Bu boog bi joge ci alergi, garab antihistaminik man na dimbali.
Bu boog bi joge ci reflü, soppi ci lekk ak garab bu wacc asid bi ci ndigg.
Benn Bennal yu Boog ak Namm
Boog ak namm; loolu dafa jege ci naan, namm ci boog, xonq, xees ak xonq ci boog. Bu ci am, man na am ci topp ci, namm ci baat, xol, feebar walla namm ci naan.
Kan la Boog ak Namm gën a Jàpp?
Man na jàpp nit ku nekk, waaye xale yi ak ndaw yi (bu xam ne seen jikko du mat) la gën a jàpp. Itam, ñi di feebar bare, ñi am alergi, ak ñi di nekk ci bopp bu bare (misal: daara, oto) itam ci seen biir la.
Yoonu Yeneen yu Wér ci Boog ak Namm
Ay laaj yu bare ngir noppaliku boog bi:
Naan ndox bu tàng (ataya bu garab, ndox bu tàng walla lait bu tàng)
Ndox bu am suukar ak limon
Gargar ci ndox bu am sel
Def ndox ci biir néeg (misal: jëfandikoo mashin bu ndox)
Bàyyi sigar ak lu waral namm
Waaye bu laaj yi defee boog bi yàgg, walla feebar, namm ci xol walla yeneen laaj yu tar, war nga dem ci fajkat.
Ay lekk ak Yeneen yu Wér ci Boog ak Namm
Ci cosaan, boog ak namm, suukar, yaayoor, lekk bu saf, ak sup bu tàng lañu koy jëfandikoo. Suukar, boog bi la noppaliku te la yengu; vinëgar bu pom lañu jëfandikoo ndax am na antibakteriyel bu ndaw. Suuf lañu it di wax ndax am na antioksidan ak antimikrobiyal bu tar. Waaye bu laaj yi defee, war nga xam sa bopp ak sa ndigg.
Ay Jafe-Jafe yu Boog ak Namm
Feebar bu sedd, grip ak feebar viral yu mel ni ñoom (ay waral yu bare ci boog ak namm)
Feebar bu bakteriyel Streptokok (bu xam ne xale yi ci daara la gën a jàpp)
Alergi (polen, toz, küf, xol bu mala, njaxu mala)
Ndox bu sedd, niro ci biir kër, sigar
Namm bu jëm ci baat (wax ak baat bu rëy, baat bu yàgg, lekk walla naan lu tàng walla lu sedd)
Reflü (asid bi ci ndigg di dugg ci baat)
Bu bare ci tumor, feebar bu yàgg walla jafe-jafe
Ay Risk yu Boog ak Namm
Xale ak ndaw yu am 3–15 at
Naan sigar walla nekk ci biir sigar
Lu wàññi jikko (ay feebar ak garab)
Nekk ci biir kër bu bare, bu tëj ci jamono ju yàgg
Lu dul setlu ci wér gi
Yoonu Jàmm ci Boog ak Namm
Defar ci yaram ak loxo bu set ak yoon bu baax
Ci biir kër bu bare, jëfandikoo mask walla ndox bu set
Setlu ci wér gi ci sa bopp
Lekk bu baax ak nelaw bu baax ngir jikko
Bàyyi sigar, bàyyi nekk ci biir sigar
Jëfandikoo vaksang yu waral grip ak feebar bakteriyel
Lu War a Def bu Boog ak Namm Yàgg?
Boog ak namm bu bari, ci kër lañu koy faj ak yeneen yoon, ci 5–10 fan la gën a yàgg. Waaye bu ay laaj yii am, war nga dem ci fajkat:
Jafe-jafe ci xol, naan walla ubbi bakkan
Gëdd walla kanam bu xees
Feebar bu tar (38°C walla gën)
Namm bu yàgg ci baat walla namm bu tar ci nopp
Dox ci tànk walla saly bu bare
Namm ci loxo, xonq ci yaram
Naka lañu xam Boog ak Namm?
Ci xam-xam, laaj ci nit ki, xool ci yaram, te bu soxla, jàngat ci labooratoor lañu koy def. Fajkat yi, bu soxla, man nañu jël samp ci boog ngir test bu gëna gaaw walla jàngat ci boog ngir xam bakteriyel la walla déet. Xool ci bopp (xool farenks) itam dafa doy.
Jafe-Jafe ci Boog ak Namm ak Namm ci Baat
Boog ak namm jeexee, bu namm ci baat yàgg, loolu dafa jege ci namm ci baat. Bu namm ci baat yàgg, war nga dem ci fajkat bu xool baat, nopp ak gëdd.
Vaksang man na dimbali ci Boog ak Namm?
Vaksang yu waral grip ak feebar bakteriyel, man nañu dimbali ci boog ak namm. Vaksang bu grip bu at ak yeneen vaksang yu laaj ci réew mi (misal: vaksang bu strep) lañu koy jëfandikoo ci fajkat.
Boog ak Namm ak COVID-19
Boog ak namm, ci ay laaj yu tar ci COVID-19 la. Waaye boog ak namm rekk du waral xam ne am nga feebar bi; feebar, xol, namm ci xol lañu war a xool. Bu am jafe-jafe, laaj ci fajkat, te bu soxla, def test.
Laaj yu Bare ci Boog ak Namm
Boog ak namm, ndax ci feebar la gën a jog?
Loolu dafa am. Bu xam ne feebar bu sedd ak grip la gën a waral.
Boog ak namm, ban yoon lañu man a jëfandikoo ci kër?
Naan ndox bu tàng, suukar, ndox bu am limon, gargar ci ndox bu am sel, def ndox ci néeg ak noppaliku baat lañu man a def.
Boog ak namm ci xale, ndax man na doon alal bu tar?
Feebar bu ndaw ci xale yi dafa bari, waaye bu feebar bu tar, jafe-jafe ci xol, xonq ci yaram am, war nga dem ci fajkat.
Boog ak namm, bu ban xaalis la war a dem ci fajkat?
Suñu xam ne su ay semptoom ji gën a am 10 fan, bu amee melo yu metti ci nopp walla ci nuy, bu feebar bi gën a metti walla bu gën a am fëy ci gémmiñ, dafa wara am ay jëfandikukat ci wàllu faj.
Naka lañu wara def ci doom yu am xol bu metti, ndax lañu wara jox leen aspirin?
Déedéet. Aspirin duñu ko jëfandikoo ci doom, ndax mooy wàllu Reye sendrom. Jëfandikoo ay dogal yu faj ci ndimbalub dogtor.
Ndax neex na jëfandikoo mel ni mel, mel ni mel, ak mel ni mel ci xol bu metti?
Ay lekk yu mel ni ñoo jëfandikoo ci cosaan, waaye duñu taxaw ci wàllu faj. Ndaxte ñi am feebar yu doy waar, dañuy wara jëfandikoo ci ndigalub dogtor.
Ban bakteeriy la gën a wone xol bu metti?
Bakteeriy Streptococcus, rawatina ci doom, mooy lu gën a wone xol bu metti ci bakteeriy.
Lu ñu wara def bu xol bu metti ak xol bu metti ak ndax?
Jëfandikoo ay yoon yu ndimbal (ndox bu tàng, ndox bu bare, ndogal) lañu wara def. Bu semptoom yi gën a am walla bu duñu gëna yomb, wara dem ci dogtor.
Ndax COVID-19 man na taxaw xol bu metti?
Waaw, xol bu metti man na am ci semptoom yu COVID-19. Bu amee ay semptoom yu bare, dafa wara am ay jëfandikukat ci wàllu faj.
Ndax alergi man na taxaw xol bu metti?
Bu amee alergi ci polen, ndox walla mbind, alergi man na taxaw xol bu metti ak metti.
Ndax am na solo jëfandikoo antibiyotik ci xol bu metti?
Antibiyotik dafa wara jëfandikoo ci ndigalub dogtor bu amee bakteeriy. Bu amee virus, antibiyotik du fay.
Lu ñu wara def bu jigeen am doom ci xol bu metti?
Jëfandikoo yoon yu am solo ak yoon yu am solo lañu wara def, waaye bu amee semptoom yu metti walla bu laajee ay dogal, dafa wara dem ci dogtor.
Lu ñu wara def bu xol bu metti gën a am ci ndogal?
Bu ndogal bi gën a am, dafa am solo dem ci dogtor bu xam xol.
Ndax xol bu metti ci kow benn yoon am na solo?
Bu xol bu metti ci kow benn yoon, man na am infeksyon ci tonsil, keneen walla ay jafe-jafe ci sinir; ci noonu dafa wara dem ci dogtor.
Ban yoon la gën a am solo ci wàllu jàmm ci xol bu metti?
Jàmm ci loxo ak nopp, bàyyi sigaar, ak jëfandikoo yoon yu ndimbal ci jàmm ci xol bu metti.
Melo yi
World Health Organization (WHO): "Xol bu metti - Yoonu taxaw ak jàmm"
Centers for Disease Control and Prevention (CDC): "Xol bu metti: Jàmm ci wàllu faj"
American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS): "Xol bu metti Jàmm ci jàngat"
American Academy of Pediatrics (AAP): "Kan lañu wara wooye bu sa doom am xol bu metti"
Mayo Clinic: "Xol bu metti - Semptoom ak lu taxaw"
National Health Service (NHS): "Xol bu metti"