Kofe Hindiba: Haʻunga ʻAunoa mo ha Fakataha Kofe Kehe

Kava hindiba, ‘a ia ‘oku lahi hono faka‘aonga‘i ko ha inu‘anga ‘akau ke ne fakatatau ki he kava, ‘i he ngaahi feitu‘u kehekehe ‘o e māmani, tautefito ki ‘Initia mo Falani. ‘Oku ‘ikai ke ‘i ai ha kafeini ‘i he‘ene tu‘unga fakaenatula pea ‘oku ne fakalahi ‘a e fakafiemālie ki he kakai ‘oku nau kumi ha fili kava ‘oku si‘isi‘i ange ‘ene kafeini. Ka ‘oku totonu ke fakakaukau‘i ‘oku ‘ikai ke totonu ki he kakai kotoa pē, pea ‘e lava ke ‘i ai ha ngaahi ngaahi‘uli ki he ni‘ihi.

Ko e hā ‘a e Kava Hindiba?

Ko e hindiba (Cichorium intybus) ko ha ‘akau ta‘u lahi ‘oku kau ki he famili papatiakila, ‘oku ‘i ai ha‘ane fūlū violeti, ‘oku mālohi mo tu‘u ‘a hono sino pea ‘oku ‘i ai ha‘ane fulufulu. Ko e konga ‘oku lahi hono ‘ilo ko hono faka‘uli. Ko e ngaahi faka‘uli ko ‘eni, ‘oku liliu, kafu, mo fakamā, pea inu hangē ko e kava fakatupu. ‘Oku kehekehe mei he kava fakatupu he ‘oku ‘i ai ha‘ane tohi fainati mo kelekele. ‘Oku lava ke teuteu kava hindiba pē tokotaha pē, pe lava ke fakafou ‘i he kava kehe ke fakataha mo inu.

Ko e Uluaki mo e Talanoa ‘o e Kava Hindiba

‘Oku ‘ikai ke mahino lelei ‘a e taimi na‘e kamata ai ‘a e kava hindiba, ka ‘oku tui ‘oku ne kamata ke lahi hono faka‘aonga‘i ‘i Falani ‘i he senituli 19 ‘i he taimi na‘e si‘i ai ‘a e kava. Na‘e fakafou ‘e he kakai ‘a e faka‘uli hindiba ki he kava ke fakalahi hono taimi faka‘aonga‘i. Hili ia, na‘e lahi hono faka‘aonga‘i ‘i New Orleans ‘i he taimi ‘o e Tau‘a Loto‘i Fonua ‘Amelika. ‘I he ‘aho ni, ‘oku kei faka‘aonga‘i ‘i he ngaahi feitu‘u kehekehe ‘o e māmani ko ha fili ki he kava pe ke fakataha mo ia. Tautefito ki he kumi ke fakasi‘isi‘i ‘a e kafeini, ‘oku lahi hono fakataha ‘i he ngaahi kava kehe.

Ngaahi Monū‘ia Faka‘atamai ki he Mo‘ui ‘o e Kava Hindiba

‘Oku ‘i ai ‘a e lahi ‘o e faiva mo e ngaahi konga ‘akau ‘i he faka‘uli hindiba ‘oku ne lava ke tokoni ki he mo‘ui lelei. Ka ‘oku kehekehe ‘a e ngaahi monū‘ia ni mei he tokotaha ki he tokotaha pea ‘e fakafiemālie ‘i he lahi ‘o e inu.

Ko ha Fili ‘Aunoa mo e Kafeini

‘Oku ‘ikai ke ‘i ai ha kafeini ‘i he faka‘uli hindiba. Ko ia ai, ‘oku totonu ki he kakai ‘oku nau loto ke inu kava ka ‘oku nau fie fakasi‘isi‘i ‘a e kafeini. ‘Oku ‘iloa ‘oku ne lava ke fakatupu ngaahi palopalema ki he mo‘ui hangē ko e fakamamahi loto, ta‘efiemālie, ta‘emohe, manavahē, mo e palopalema ‘i he manava. Ko e kava hindiba, ‘oku totonu ki he kakai ‘oku nau ‘i ai ha faingata‘a ki he kafeini pe ‘i he ngaahi taimi ‘oku totonu ke fakasi‘isi‘i ai ‘a e kafeini hangē ko e Ma‘itaki. ‘Oku lava ke inu pē tokotaha pe ke fakataha mo e kava ke fakalelei‘i ‘a e kafeini.

Ngaahi A‘usia ki he Suka ‘i he Toto mo e Insulini

Ko e taha ‘o e ngaahi konga mahu‘inga ‘o e faka‘uli hindiba ko e inulini, ko ha faiva fakaenatula. Ko e inulini ko ha faiva ‘oku ‘ikai ke malava ‘e he sino ke fakamoleki, pea ‘oku ‘iloa ‘ene tokoni ki he pule‘i ‘o e suka ‘i he toto. Ko e ngaahi sivi ‘e ni‘ihi ‘oku fakahā ‘oku lava ke tokoni ‘a e faka‘uli hindiba pe inulini ke fakasi‘isi‘i ‘a e insulini mo e pule‘i lelei ange ‘a e suka ‘i he toto. Ka ‘oku fiema‘u ke lahi ange ‘a e sivi fakasaienisi ki he kava hindiba. Ko e ngaahi fakamatala lolotonga, kapau ‘e inu fakafiemālie, ‘oku lava ke tokoni ki he pule‘i ‘o e suka ‘i he toto.

Ngaahi Koloa Fakatonutonu ki he Inflamēsoni

Ko e inflamēsoni, ko e tali ‘a e sino ki he ngaahi me‘a, kapau ‘e hoko ko ha palopalema lahi, ‘e lava ke fakahoko ki he tautea suka, mahaki loto, mo e ngaahi kanisā kehekehe. Ko e ngaahi sivi ki he fanga monumanu ‘oku fakahā ‘oku lava ke ‘i ai ha ngaahi koloa anti-inflamēsoni ‘i he faka‘uli hindiba. Ka ‘oku si‘i ‘aupito ‘a e sivi ki he tangata. Ko ia ai, ‘oku ‘ikai ke fakapapau‘i ‘a e kava hindiba ke ne malu‘i pe fakafiemālie‘i ‘a e inflamēsoni, pea ‘oku fiema‘u ke lahi ange ‘a e sivi.

Ngaahi Tokoni ki he Mo‘ui ‘o e Manava

Ko e faka‘uli hindiba, ‘i he‘ene faiva prebiotiki, ‘oku lava ke tokoni ki he mo‘ui lelei ‘o e manava. Ko e inulini ‘oku ne tokoni ki he tupu hake ‘o e ngaahi baketelia lelei ‘i he manava. Ko e ngaahi tohi fakasaienisi ‘oku fakahā ‘oku lava ke tokoni ‘a e inulini ki he fakalahi ‘o e mikopaiota ‘o e manava, pule‘i lelei ange ‘a e fa‘unga manava, pea tokoni ki he fakasi‘isi‘i ‘o e palopalema hangē ko e ta‘e‘alu. Ko ia ai, kapau ‘e inu fakafiemālie, ‘e lava ke kava hindiba ke kau ‘i he ngaahi inu ‘oku tokoni ki he mo‘ui lelei ‘o e manava.

Fēfē ke Teuteu ‘a e Kava Hindiba?

‘Oku teuteu kava hindiba mei he faka‘uli hindiba kuo mā mo kafu. ‘Oku lava ke faka‘aonga‘i ha ngaahi founga kehekehe: meisinisi kava, French press pe ngaahi fīlita kava. Ke teuteu, tanaki ‘a e faka‘uli hindiba kuo kafu (1-2 sipuni ki ha ipu vai) ki he fīlita kava. Tanaki vai mafana (90-95°C) pea fakamā ki he miniti 3-5. ‘Oku lava ke inu pē tokotaha pe tanaki susu pe ngaahi me‘akai kehe.

Ngaahi Fēfēfē ‘Oku Lahi Hono Fakatatau

1. Ko e hā ‘a e ngaahi monū‘ia ‘o e kava hindiba?

Ko e kava hindiba, ‘oku ‘ikai ke ‘i ai ha kafeini, pea ‘oku ‘i ai ha inulini prebiotiki ‘oku lava ke tokoni ki he mo‘ui lelei ‘o e manava. Ko e ngaahi sivi ‘e ni‘ihi ‘oku fakahā ‘oku lava ke tokoni ki he pule‘i ‘o e suka mo e fakasi‘isi‘i ‘o e inflamēsoni. Ka ‘oku kehekehe ‘a e ngaahi a‘usia ni mei he tokotaha ki he tokotaha pea ‘oku fiema‘u ke lahi ange ‘a e sivi.

2. Fēfē ‘a e tohi ‘o e kava hindiba?

Ko e kava hindiba, ‘oku si‘isi‘i ange hono tohi mo kelekele, pea ‘oku ‘i ai ha tohi fainati. Ko e ni‘ihi ‘oku nau ongo‘i ‘oku kehe ange ‘a hono tohi.

3. Ko e kava hindiba ‘oku kafeinisi ‘aupito?

‘Io, ‘oku ‘ikai ke ‘i ai ha kafeini ‘i he faka‘uli hindiba. Ka kapau ‘e fakataha mo e kava kehe, ‘e lava ke ‘i ai ha kafeini si‘isi‘i.

4. Ko hai ‘oku ‘ikai totonu ke inu kava hindiba?

Tautefito ki he kakai ‘oku nau ma‘u ha alea ki he poleni, papatiakila pe ngaahi ‘akau kehe, fafine ma‘itaki pe fafine ‘oku fafanga, pea mo kinautolu ‘oku nau ma‘u ha mahaki lahi pe tu‘unga mo‘ui faka‘ofo‘ofa, ‘oku totonu ke fehu‘i ki he tokotaha mo‘ui.

5. Kava hindiba ‘oku ne fakasi‘isi‘i ‘a e suka ‘i he toto?

Ko e ngaahi sivi si‘isi‘i ‘oku fakahā ‘oku lava ke tokoni ‘a e inulini ‘i he faka‘uli hindiba ki he pule‘i ‘o e suka ‘i he toto. Ka ‘oku fiema‘u ke lahi ange ‘a e sivi ke fakapapau‘i.

6. Ko e hā e lahi ‘oku malu ke inu kava hindiba ‘i he ‘aho?

Ki he kakai lahi, ‘oku malu ke inu 1-2 ipu ‘i he ‘aho, ka hangē ko e ngaahi koloa ‘akau kotoa pē, ‘oku totonu ke inu fakafiemālie pea tokanga ki he tali ‘a e sino.

7. Ko e hā e ngaahi ngaahi‘uli ‘o e kava hindiba?

Kapau ‘e inu lahi, ‘e lava ke fakatupu ke ‘i ai ha kasa, fufuu, pe alea. Ko e ni‘ihi ‘oku nau ma‘u ha ongo‘i ‘i he kili, mamahi manava pe ‘alu vave.

8. Kava hindiba ‘oku totonu ke inu ‘i he ma‘itaki?

‘I he taimi ma‘itaki mo e fafanga, ‘oku totonu ke fehu‘i ki he tokotaha mo‘ui kimu‘a pea inu ha koloa ‘akau.

9. Kava hindiba ‘oku tokoni ki he fakasi‘isi‘i mamafa?

Ko e kava hindiba ‘oku si‘isi‘i hono kalori pea ‘oku lava ke tokoni ‘a e inulini ki he ongo‘i kakato; ka ‘oku ‘ikai ke ‘i ai ha fakamo‘oni fakasaienisi mālohi ki he fakasi‘isi‘i mamafa.

10. Kava hindiba ‘oku lava ke teuteu ‘i ‘api?

‘Io, ‘oku lava ke teuteu ‘i ‘api ‘aki e faka‘uli hindiba kuo kafu, French press, meisinisi kava pe vai mafana mo e fīlita.

11. Kava hindiba ‘oku tokoni ki he manava?

Ko e inulini ‘i he faka‘uli hindiba ‘oku tokoni ki he baketelia lelei ‘i he manava pea tokoni ki he mo‘ui lelei ‘o e manava. ‘E lava ke tokoni ki he kakai ‘oku nau ma‘u ha palopalema ta‘e‘alu.

Ngaahi Ngaahi Konga

• Kautaha Mo‘ui ‘a e Mamani (WHO): Ngaahi lipooti ki he me‘akai ‘akau mo e me‘akai ngāue‘aki

• National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH): Hindiba mo hono Ngaahi Faka‘aonga‘i

• “Ngaahi a‘usia prebiotiki ‘o e inulini hindiba mo e oligofructose”, Journal of Nutrition

• International Food Information Council (IFIC): Ta‘iala ki he ngaahi inu ‘akau mo‘ui lelei

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Ngaahi a‘usia ‘o e faiva me‘akai ki he mo‘ui