Ko e Tuʻunga Mohe Loto-Totonu (Hipersomnia) mo e ʻUhinga: Ko e ngaahi Meʻa ʻOku Fakatatau ki he Moʻui ʻo e Tokotaha

Ko e fiema‘u ke mohe taimi kotoa pē, ‘oku ui lahi ia ‘i he lea fakafaito‘o ko e hipasomonia. Ko e tu‘unga ni, ‘oku hā ia ‘i he me‘a ‘oku fiema‘u ai ‘e he tangata ke mohe lahi ‘i he lolotonga e ‘aho, faingata‘a ke nofo mata‘u‘a pea mo e faingata‘a ke fakahoko e ngaahi fatongia faka‘aho. ‘Oku lava ke fakasi‘isi‘i lahi ‘e he hipasomonia e lelei ‘o e mo‘ui pea ‘oku fiema‘u lahi ai ke tokoni‘i ‘e he kau ngaue fakafaito‘o. ‘I he konga ni, ‘oku tau fakamatala ki he ngaahi ‘uhinga lahi taha ‘o e fiema‘u ke mohe taimi kotoa pē, hono fetu‘utaki mo e ngaahi tu‘unga faka-mo‘ui kehekehe pea mo e founga pule‘anga ki ai.

Ko e hā e ngaahi ‘Uhinga Lahi Taha ‘o e Fiema‘u Ke Mohe Taimi Kotoa Pē?

1. Ko e hā ‘a e Hipasomonia?

Ko e hipasomonia ko ha fa‘ahinga fakatamaki mohe ‘oku fakahā ‘i he fiema‘u ke mohe taimi kotoa pē pea ‘oku hoko ai ke ongo‘i mohe ‘a e tangata ‘i he lolotonga e ‘aho. ‘Oku lava ke vahevahe e tu‘unga ni ki he ngaahi konga lalahi e ua: hipasomonia idiopatiká mo e hipasomonia sekonitá. Ko e hipasomonia idiopatiká, ‘oku hā ia ‘i he ‘ikai ke ‘i ai ha ‘uhinga mahino pea ‘oku fa‘a hā ia ‘i he mohe lahi ‘i he po ka ‘oku kei ongo‘i ngalingali pe ‘i he pongipongi. ‘Oku lava ke fakasi‘isi‘i ‘e he hipasomonia e lelei ‘o e mo‘ui ‘a e tangata ‘i he ngaahi feohi fakasosiale mo e ngāué. Ko e fakama‘ala‘ala ‘a e kau ngaue fakafaito‘o ‘oku mahu‘inga ia ki hono fakamo‘oni mo hono faito‘o.

2. Ngaahi Ata Mohe ‘oku Hoko ‘i he Nākolepsí

Ko e nākolepsí ko ha fakatamaki ‘i he ngaahi sisitemi ‘o e ongoongo mohe-mata‘u‘a ‘a e ‘atamai. ‘Oku feinga ‘a e kau mahaki ke ne feinga ke ta‘ofi e ngaahi ata mohe ‘oku hoko fakavavevave pea ‘ikai ke lava ke pule‘i. ‘I he nākolepsí, ‘oku toe lava ke hoko e mole taimi nounou ‘o e pule ki he ngaahi hui (katapleksí), ‘ikai lava ke ne ngaue‘i e sino ‘i he taimi ‘oku ne mohe ai pe ‘i he taimi ‘oku ne siofi ai (mohe felí), pea mo e ngaahi mohe mo‘oni ‘oku hā ko e halusinasi. Ko e nākolepsí, ‘oku fiema‘u ke tokanga‘i fakafaito‘o he ‘oku ne fakatupu faingata‘a ki he ngāue faka‘aho pea mo e malu‘i.

3. Ko e Depresio mo e Lahi ‘o e Fiema‘u ke Mohe

Ko e ngaahi fakatamaki fakakaukau, tautefito ki he depresio, ‘oku fa‘a fetu‘utaki mo e fiema‘u ke mohe lahi. ‘I he kau ‘i ai ‘a e depresio, ‘oku fa‘a hā e ngalingali fakataimi loloa, mole e mālohi, pea mo e fiema‘u ke mohe ‘i he lolotonga e ‘aho. ‘Oku toe lava ke hā e fakatamaki ‘i he mole e lelei ‘o e mohe, mohe felí (insomnia) pe hipasomonia. ‘Oku lava ke kau ‘a e tokoni fakakaukau mo e faito‘o fakafaito‘o ki he faito‘o.

4. Sendomú Ngalingali Fakataimi Loloa (CFS)

Ko e Sendomú Ngalingali Fakataimi Loloa, ko ha ngalingali ‘oku ‘ikai ke ‘osi ‘aki ha malōlō pea ‘oku ‘ikai ke mahino lelei hono ‘uhinga, pea ‘oku hā ia ‘i he ngalingali loloa. ‘E lava ke mohe lelei ‘a e tangata ka ‘oku kei ongo‘i pe ‘oku ‘ikai ke ne malōlō; pea ‘oku toe lava ke hoko e mamahi ‘i he hui mo e ‘ulu, faingata‘a ke fokotu‘u e mafaufau pea mo e faingata‘a ‘i he manatu. Kapau ‘oku manatu‘i e CFS, ‘oku totonu ke vakai‘i mo e ngaahi ‘uhinga kehe ‘oku lalahi.

5. Apnea Mohe: Ko e ‘Uhinga ‘o e Mohe ‘Ikai Lelei

Ko e apnea mohe ko ha fakatamaki ‘oku fakahā ‘i he ta‘ofi nounou ‘o e hā ‘i he taimi mohe. Ko e ngaahi ata ni ‘oku ne fakatupu ke siofi lahi ‘i he po pea ‘oku ‘ikai ke malōlō e mohe; pea ‘oku hoko ai e ngalingali lahi mo e fiema‘u ke mohe ‘i he ‘aho. Ko e faito‘o ‘o e apnea mohe ‘oku ‘ikai ngata pe ‘i hono fakalakalaka e lelei ‘o e mohe, ka ‘oku toe mahu‘inga ki hono fakasi‘isi‘i e ngaahi faingata‘a faka-mo‘ui hange ko e toto māolunga mo e mahaki fatu.

6. Ngaahi Fakatamaki ‘o e Tiroidi mo e Ngalingali Fakataimi Kotoa

Ko e tiroidi ‘oku ne ngaohi e ngaahi homoni ‘oku pule‘i e metabolism. Tautefito ki he taimi ‘oku ‘ikai ke ngaue lelei ai e tiroidi (hipotairoidisimi), ‘oku si‘isi‘i e ngaue ‘a e sino ke ngaohi e mālohi. Ko e ola, ‘oku fa‘a hā e ngalingali, ngalingali lahi mo e fiema‘u ke mohe. ‘Oku lava ke pule‘i lelei e hipotairoidisimi ‘aki e faito‘o totonu.

7. Anemia (Kansilika) mo e Si‘isi‘i ‘o e Mālohi

Ko e anemia ko e tu‘unga ‘oku ‘ikai ke ‘i ai ha lahi totonu ‘o e ngaahi selo toto kulokula lelei ‘i he sino. Ko e ngaahi selo toto kulokula ‘oku nau ave e okesini, pea kapau ‘oku ‘ikai ke lava ke ma‘u e okesini ‘e he ngaahi konga mo e ngaahi me‘a ‘i he sino, ‘oku hā ai e ngalingali mo e fiema‘u ke mohe. Ko e taha ‘o e ngaahi fa‘ahinga anemia lahi taha ko e si‘isi‘i ‘o e aini. ‘I he faito‘o totonu, ‘oku fa‘a si‘isi‘i e ngaahi faitotonu.

8. Ko e ‘A‘ahi ‘a e Diabeti ki he Ngalingali

Ko e diabeti ko ha mahaki fakataimi ‘oku faingata‘a ai ke pule‘i e tu‘unga ‘o e suka ‘i he toto. Ko e tu‘unga ‘ikai ke mālie ‘o e suka ‘i he toto, ‘oku ne fakalalahi e faingata‘a ‘a e ngaahi selo ke ngaohi e mālohi ‘oku nau fiema‘u. Ko e ola, ‘oku hā e ngalingali fakaesino mo e fakakaukau pea mo e fiema‘u ke mohe lahi. ‘I he pule lelei ‘o e diabeti, ‘oku lava ke si‘isi‘i lahi e ngaahi faitotonu ni.

Ko e Hā e Taimi ‘oku Tokanga‘i ai e Fiema‘u Ke Mohe Taimi Kotoa Pē?

‘Oku lava ke ongo‘i ngalingali mohe ‘a e kakai ‘o e ta‘u kotoa pē ‘i he taimi kehe. Ka ‘oku hoko e tu‘unga ni ko ha me‘a faka‘aho, ‘oku ne fakasi‘isi‘i e lelei ‘o e mo‘ui pea mo e ngāue faka‘aho, ‘oku totonu ke fai ha vakai fakafaito‘o. Kapau kuo mahino e ‘uhinga, ‘oku fa‘a lava ke si‘isi‘i e ngaahi faitotonu ‘aki e faito‘o totonu pe ngaahi liliu ‘i he mo‘ui.

Ngaahi Fekau‘aki ‘Oku Fai Huhu‘ia Lahti

1. Kapau ‘oku ou mohe taimi kotoa pē, ‘oku hā ‘oku hā ai ha faingata‘a faka-mo‘ui?

Ko e fiema‘u ke mohe taimi kotoa pē, ‘oku fa‘a fetu‘utaki mo e ngaahi me‘a ‘oku fai ‘i he mo‘ui, ka ‘oku lava ke ‘i ai ha faingata‘a faka-mo‘ui ‘oku lalahi ange. Tautefito kapau ‘oku ne fakatupu faingata‘a ki ho‘o mo‘ui faka‘aho, ‘oku totonu ke ke fetu‘utaki mo ha taha ngaue fakafaito‘o.

2. Ko e hā e kehekehe ‘i he vaha‘a ‘o e hipasomonia mo e nākolepsí?

Ko e hipasomonia, ‘oku fakahā ia ‘i he mohe lahi ‘i he ‘aho; ka ko e nākolepsí, ‘oku kau ai e ngaahi ata mohe fakavavevave pea mo e mole e pule ki he ngaahi hui. Ko e nākolepsí, ‘oku lahi ange hono faingata‘a pea ko ha fakatamaki fakafokifa ‘o e ongoongo.

3. Ko e hā e ‘a‘ahi ‘a e depresio ki he mohe?

Ko e depresio, ‘oku lava ke fakahā ia ‘i he mohe felí (insomnia) pea mo e mohe lahi (hipasomonia). ‘Oku toe fa‘a hā e ngalingali ‘i he pongipongi pea mo e mole e mālohi ‘i he ‘aho.

4. ‘Oku lava ke faito‘o e apnea mohe?

‘Io, ‘oku lava ke faito‘o e apnea mohe. Ko e ngaahi founga faito‘o ‘oku kau ai e liliu ‘o e mo‘ui, ngaahi me‘a ‘oku faka‘aonga‘i ‘i he ngutu (CPAP), ngaahi me‘a ‘i loto ngutu pea mo e ngaahi founga fakafaito‘o ‘i he ngaahi tu‘unga kehekehe.

5. Ko e hā e fetu‘utaki ‘i he vaha‘a ‘o e sendomú ngalingali fakataimi loloa mo e fiema‘u ke mohe taimi kotoa pē?

‘I he kau ‘i ai ‘a e sendomú ngalingali fakataimi loloa, ‘oku fa‘a hā e ngalingali ‘ikai ke ‘osi ‘aki e mohe lelei pea mo e fiema‘u ke mohe lahi. Ka ko e fiema‘u ke mohe taimi kotoa pē, ‘oku lava ke hoko mei he ngaahi ‘uhinga kehe.

6. Ko e hā e founga ke ‘ilo ai kapau ‘oku ou ma‘u ha anemia?

Ko e ngaahi faka‘ilonga ‘o e anemia ko e ngalingali taimi kotoa pē, ngalingali, lanu ‘uli pea mo e faingata‘a ke ngaue. Ko e fakamo‘oni totonu, ‘oku fiema‘u ai ha sivi toto.

7. Ko e hā e ‘a‘ahi ‘a e ngaahi faingata‘a tiroidi ki he mohe?

Kapau ‘oku ‘ikai ke ngaohi e tiroidi e homoni totonu (hipotairoidisimi), ‘oku si‘isi‘i e mālohi pea mo e lahi ‘o e fiema‘u ke mohe. ‘I he faito‘o totonu, ‘oku fa‘a si‘isi‘i e ngaahi faitotonu ni.

8. Kapau ‘oku pule lelei e diabeti, ‘e lava ke si‘isi‘i e ngalingali?

Ko e pule lelei ‘o e suka ‘i he toto, ‘oku ne fakalakalaka e mālohi pea mo e fakasi‘isi‘i e fiema‘u ke mohe.

9. Ko e hā ‘oku ou kei ongo‘i ngalingali pe, ‘ikai ngata ai he mohe lahi?

‘Oku lava ke ‘i ai ha ngaahi ‘uhinga kehekehe: apnea mohe, depresio, ngaahi faingata‘a tiroidi, anemia pe ngaahi mahaki metabolism kehe. Kapau ‘oku loloa ho‘o ngaahi faitotonu, ‘oku totonu ke ke fetu‘utaki mo ho‘o tokotaha faito‘o.

10. Ko e hā e me‘a ‘e lava ke u fai ‘i he‘eku tokotaha?

Fai ha mohe lelei mo e taimi totonu, kai lelei, pea tokanga ki ho‘o ngaue fakaesino. Ka ‘oku kei hoko ho‘o ngaahi faitotonu, ‘oku totonu ke ke kumi tokoni fakafaito‘o.

11. ‘Oku fa‘a hā lahi ange e fiema‘u ke mohe taimi kotoa pē ‘i he kau motu‘a?

‘Oku lava ke liliu e mohe ‘i he motu‘a, ka ko e hipasomonia taimi kotoa pē, ‘oku lava ke hā ai ha faingata‘a faka-mo‘ui. Tautefito kapau kuo kamata fo‘ou, ‘oku totonu ke fai ha vakai fakafaito‘o.

12. ‘Oku lava ke hoko e fiema‘u ke mohe taimi kotoa pē ‘i he fanau?

‘Io, ‘oku lava ke hoko e mohe lahi ‘i he fanau mei he ngaahi ‘uhinga kehekehe. Kapau ‘oku loloa pe fo‘ou e liliu, ‘oku lelei ke kumi tokoni mei he tokotaha faito‘o fanau.

13. Ko e hā e ngaahi mahaki kehe ‘e lava ke fakatupu e fiema‘u ke mohe taimi kotoa pē?

Ko e mole e ngaue ‘a e kava, ngaahi mahaki fakataimi, ngaahi konga ‘o e faito‘o pea mo e ngaahi mahaki ongoongo kehe, ‘oku lava ke fakatupu e faitotonu ni.

Ngaahi Ngaahi Koloa

• Kautaha Mo‘ui ‘a Mamani (WHO) – Fakatātā Fakatamaki Mohe

• Kautaha Mohe ‘a ‘Amelika (AASM) – Vahevahe mo e Pule‘anga ‘o e Ngaahi Fakatamaki Mohe

• Kautaha Pule mo e Tauhi Mahaki ‘a ‘Amelika (CDC) – Ngaahi Ngaahi Koloa ki he Sendomú Ngalingali Fakataimi Loloa

• Kautaha Fakapsikaitali ‘a ‘Amelika (APA) – Ngaahi Fakamo‘oni Fakatātā ki he Depresio Lahi

• Kautaha Diabeti ‘a ‘Amelika (ADA) – Ngaahi Fakatātā Pule‘anga ki he Diabeti

• Journal of Clinical Sleep Medicine – Ngaahi Fakamatala ki he Hipasomonia mo e Nākolepsí