Chii Chinonzi Dambudziko reMwoyo? Zviratidzo Zvacho, Zvikonzero Zvacho Chii? Maitiro eKurapa Achishandisa Nzira Dzazvino Uno
Chiratidzo cheKurwara kwemoyo, Zvikonzero zvacho chii? Nzira dzechizvino-zvino dzekurapa ndedzipi?
Kurwara kwemoyo, mamiriro ezvinhu anoda kukurumidza kupindirwa uko tsandanyama yemoyo inoshaya oksijeni uye chikafu chakakosha. Muchidzidzo chekurapa chinonzi myocardial infarction, chinowanzokonzerwa nekukurumidza kuvharika kwemitsipa inopa moyo ropa. Kuvharika uku kunokonzerwa nekupwanyika kwemapulaki anoumbwa nemafuta, cholesterol uye zvimwe zvinhu zvinoungana pamadziro emitsipa, kana kuti ropa rinovhara mutsipa wacho zvachose kana kuti chikamu. Kuziva nekukurumidza uye kurapwa kunogona kuderedza kukuvara kunoitika pamoyo.
Tsanangudzo yeKurwara kweMoyo uye Zvikonzero Zvakakosha
Kurwara kwemoyo; kunoratidzwa nekukuvadzwa kwematishu emoyo kunokonzerwa nekushaya oksijeni. Izvi zvinowanzoitika nekudzikira kana kuvharika kwemitsipa yemoyo. Mapulaki anoungana pamadziro emitsipa anogona kudzikisa mutsipa uye kana akapwanyika, ropa rinogona kuwedzera kuvhara mutsipa, zvichikonzera kuti ropa risafambe zvakanaka kumoyo. Kana kuvharika uku kusina kugadziriswa nekukurumidza, tsandanyama yemoyo inogona kukuvadzwa zvachose uye simba rekupomba remoyo rinoderera, zvinoreva kuti moyo unotadza kushanda zvakanaka. Kurwara kwemoyo kuri kuramba kuri pakati pezvikonzero zvikuru zvekufa pasi rese. Munyika dzakawanda, kurwara kwemoyo kunokonzeresa kufa kwakawanda kupfuura tsaona dzemumigwagwa.
Zviratidzo Zvinonyanya Kuonekwa paKurwara kweMoyo Ndezvipi?
Zviratidzo zvekurwara kwemoyo zvinogona kusiyana kubva kumunhu kuenda kumumwe uye dzimwe nguva hazvina kujeka. Zvinonyanya kuonekwa ndezvi:
Kurwadziwa kana kusagadzikana pachipfuva: Kumanikidzwa, kusungwa, kupisa kana kunzwa kurema pakati pechipfuva; dzimwe nguva kunotambanukira kuruoko rweruboshwe, mutsipa, chirebvu, musana kana dumbu.
Kushaya kufema: Kunogona kuitika pamwe chete nekurwadziwa kwechipfuva kana kwoga.
Kudikitira: Kudikitira kunotonhora uye kwakanyanya kunowanzoitika.
Kusava nesimba uye kuneta: Kuneta kunowedzera mazuva asati aitika dambudziko, kunyanya kuvakadzi.
Kutenderera musoro kana kunzwa kusagadzikana
Kusvotwa, kurutsa kana kusagaya zvakanaka
Kurova kwemoyo kusina chikonzero uye kusingaperi
Kukurumidza kana kusarongeka kwekurova kwemoyo
Kurwadziwa musana, mapfudzi kana pamusoro pedumbu, kunyanya kuvakadzi.
Kukosora pasina chikonzero kana kunetseka kufema
Kuzvimba kwemakumbo, tsoka kana zvigunwe (kunonyanya kuoneka panguva dzakawedzera) Zviratidzo izvi dzimwe nguva zvinogona kuva zvishoma kana kuti zvakanyanya. Kana kurwadziwa kwechipfuva uye kushaya kufema kusiri kupedza maminitsi mashoma kana kuti kuri kudzokorora, rubatsiro rwechiremba runofanira kutsvagwa pasina kunonoka.,
Zviratidzo zveKurwara kweMoyo Muzvikwata Zvakatosiyana
Kuvakadzi nevadiki, kurwara kwemoyo kunogona kuitika pasina kurwadziwa kwechipfuva. Kuvakadzi, kunyanya kusava nesimba, kurwadziwa musana, kusvotwa, kusarara zvakanaka uye kushushikana zvinogona kuva zviratidzo zvikuru. Kuvakuru kana vane chirwere cheshuga, kurwadziwa kunogona kusava kwakanyanya, asi kusava nesimba kana kushaya kufema kunogona kuva chiratidzo chekutanga.
Kusagadzikana kwechipfuva kunonzwa usiku kana panguva yekurara, kurova kwemoyo kusina kujairika, kudikitira kunotonhora uye kumuka kamwe kamwe zvinogonawo kuva chiratidzo chekurwara kwemoyo kunokonzerwa nehope.
Ndezvipi Zvikonzero Zvikuru Zvinokonzera Kurwara kweMoyo?
Pane zvinhu zvakawanda zvinowedzera njodzi yekurwara kwemoyo uye zvinowanzowanikwa pamwe chete. Zvinhu zvinonyanya kuonekwa ndezvi:
Kushandisa fodya uye zvigadzirwa zvayo
Kuwanda kwecholesterol (kunyanya kuwanda kweLDL cholesterol)
Kuwanda kweBP (BP yakakwira)
Chirwere cheshuga
Kuwanda kwemafuta mumuviri uye kusaita maekisesaizi
Kudya kusingaite hutano (kudya kwakapfuma nemafuta akazara uye trans fats, kushomeka kwefiber)
Kuvapo kwechirwere chemoyo mumhuri pazera diki
Kushushikana uye kushungurudzika kwepfungwa kwenguva refu
Kukura kwemakore (njodzi inowedzera nezera)
Kuva murume (asi mushure mekupera kwemwedzi, vakadzi vanotarisana nenjodzi yakakwira) Zvimwe zviratidzo zvepabhoritari (seC-reactive protein, homocysteine) zvinogonawo kuratidza njodzi yakawedzera. Mune zvekurapa zvemazuva ano, kune vanhu vane dambudziko rekuwandirwa nemafuta, dzimwe nzira dzekuvhiya pamwe nekuchinja maitiro ehupenyu zvinobatsira kuderedza njodzi.
Kurwara kweMoyo Kunozivikanwa Sei?
Chinhu chikuru pakuziva kurwara kwemoyo, kuona zvichemo nemamiriro emurwere. Zvadaro, zvinotevera zvinoitwa:
Electrocardiography (EKG): Inoratidza shanduko dzemagetsi emoyo panguva yedambudziko.
Miedzo yeropa: Kuwedzera kwemaenzyme uye mapuroteni anobva pamoyo (seTroponin) kunotsigira kuziva chirwere.
Echocardiography: Inoyera simba rekusimba kwetsandanyama yemoyo uye kukanganisika kwekufamba kwayo.
Pazvinodiwa, X-ray yemapapu, CT scan kana MRI zvinogonawo kushandiswa.
Coronary angiography: Inoshandiswa kuona uye kurapa kuvharika kwemitsipa. Kana zvichidiwa, balloon angioplasty kana stent zvinogona kushandiswa kuvhura mutsipa.
Zvinofanira Kuitwa Pakutanga paKurwara kweMoyo
Kumunhu anonzwa zviratidzo zvekurwara kwemoyo, nguva inokosha zvikuru. Zvinhu zvinofanira kutevedzwa ndezvi:
Kukurumidza kufonera rubatsiro rwechimbichimbi (ambulance kana emergency)
Kugara pasi akanyarara, kudzivirira kufamba zvakanyanya
Kana ari oga, rega musuwo wakazaruka kana kukumbira rubatsiro kune vari pedyo
Kana chiremba akamboraira, anogona kushandisa mishonga inodzivirira (se nitroglycerin)
Kumirira rubatsiro rwevashandi vezveutano, kudzivirira kushanda zvakanyanya uye kutya. Kupindira nekukurumidza uye nemazvo kunoderedza kukuvara kwetsandanyama yemoyo uye kunowedzera mukana wekurarama.
Nzira dzechizvino-zvino dzeKurapa Kurwara kweMoyo
Muzvirongwa zvekurapa zvemazuva ano, kurapwa kwekurwara kwemoyo kunorongwa zvinoenderana nerudzi rwechinetso, kukura kwacho uye zvinhu zvinowedzera njodzi. Kurapwa kunosanganisira zvinotevera:
Kutanga mishonga inovhura mitsipa uye inotetepa ropa
Kupinda nekukurumidza mumitsipa yemoyo (angioplasty, stent) kunowanzova sarudzo yekutanga
Kana zvichidiwa, kuvhiya kweby-pass kunoitwa kutsiva mitsipa yakavharika nemitsipa ine hutano
Mushure mekubvisa njodzi huru, kuchinja maitiro ehupenyu, kushandisa mishonga nguva dzose uye kutonga zvinhu zvinowedzera njodzi
Kusiya fodya, kudya zvine hutano uye zvakaenzana, kuita maekisesaizi nguva dzose, kutonga kushushikana uye kudzora chirwere cheshuga kana BP zvakakosha. Munguva yekurapwa, zvakakosha kuti varwere vatevedzere zano revanyanzvi vezvemoyo uye veCardiothoracic surgery uye vanoongororwa nguva dzose.
Zvingaitwa Kudzivirira Kurwara kweMoyo
Ngozi yekurwara kwemoyo inogona kuderedzwa zvikuru nekuchinja maitiro ehupenyu:
Kurega zvachose kushandisa fodya nezvigadzirwa zvayo
Kudya kudiki kwecholesterol, kudya kwakapfuma nemiriwo uye fiber, kuderedza mafuta akazara uye chikafu chakagadzirwa
Kuita maekisesaizi nguva dzose; kanenge maminitsi 150 pasvondo ekuita muviri zvine mwero zvinokurudzirwa
Kutonga BP yakakwira uye shuga yeropa; kana zvichidiwa, rambai muchishandisa mishonga
Kana muine mafuta akawandisa kana makobvu, tsvagai rubatsiro rwehutano kuti musvike pahuremu hwakanaka
Kudzidza kutonga kushushikana uye kushandisa rubatsiro rwepfungwa. Kutevedzera izvi kunobatsira kuderedza kufa kunokonzerwa nechirwere chemoyo pasi rese.
Mibvunzo Inonyanya Kubvunzwa
Kurwara kwemoyo kunowanzoitika pamazera api?
Ngozi yekurwara kwemoyo inowedzera sezera richikwira. Asi zvinhu zvakaita sehukama hweropa, chirwere cheshuga, kushandisa fodya uye maitiro ehupenyu zvinogona kukonzera kuti zviitike kune vechidikiwo.
Zvinogoneka here kurwara kwemoyo pasina kurwadziwa kwechipfuva?
Hongu. Kunyanya kuvakadzi, vane chirwere cheshuga uye vakuru, kurwara kwemoyo kunogona kuitika pasina kurwadziwa kwechipfuva. Zvinofanira kucherechedzwa zviratidzo zvisingawanzoitika sekusava nesimba, kushaya kufema, kusvotwa kana kurwadziwa musana.
Kuvhunduka kwemoyo kunogona kuitika husiku kana uchirara here?
Hongu, kuvhunduka kwemoyo kunogona kuitika paunenge uchirara kana mangwanani. Vanomuka vachinzwa kurwadziwa pachipfuva, kurova kwemoyo kukasimba kana kusagadzikana vanofanira kukurumidza kutsvaga ongororo yezvokurapa vasina kunonoka.
Zviratidzo zvekuvhunduka kwemoyo kuvakadzi zvakasiyana here nekurume?
Kuvakadzi, panzvimbo pekurwadziwa pachipfuva, kusava nesimba, kurwadziwa kumusana nekudumbu, kushaya mweya, uye kusvotwa zvinogona kuoneka sezviratidzo zvakasiyana.
Ndezvipi zvinogona kuvhiringidzwa nekuvhunduka kwemoyo?
Zvirwere zvemudumbu, kushushikana kwepfungwa, marwadzo emhasuru nemapfupa, kudengenyeka kwemudumbu uye chirwere chemapapu zvinogona kupa zviratidzo zvakafanana nekuvhunduka kwemoyo. Kana paine kusava nechokwadi, ongororo yezvokurapa inofanira kuitwa.
Panofanira kunwiwa aspirin panguva yekuvhunduka kwemoyo here?
Kana chakarairwa nachiremba uye usina chirwere cheallergy, kungachekwa uye kunwiwa aspirin kusati kwasvika rubatsiro rwechimbichimbi kunogona kubatsira mune mamwe mamiriro. Asi, nguva dzose rubatsiro rwechiremba ndirwo runofanira kutanga.
Kupora zvizere mushure mekuvhunduka kwemoyo zvinogoneka here?
Vazhinji vanowana rubatsiro nekukurumidza, vanogona kudzokera kuhupenyu hwakanaka vachitevedza kurapwa kwakakodzera uye kuchinja mararamiro. Asi mune mamwe mamiriro, kurasikirwa kwekugona kwemoyo kunogona kuramba kuripo.
Ndezvipi zvinokonzeresa kuvhunduka kwemoyo kuvechidiki?
Kusvuta fodya, cholesterol yakakwira, kuwandisa muviri, kusaita muviri, uye mamwe matambudziko ekuberekwa nemitsipa zvinogona kukonzera kuvhunduka kwemoyo kuvechidiki.
Kuti udzivirire kuvhunduka kwemoyo, chii chinofanira kutarisirwa mukudya?
Miriwo, michero, zviyo zvizere, hove uye mafuta ane hutano zvinofanira kusarudzwa; mafuta akazara uye trans, munyu uye shuga zvinofanira kuderedzwa.
Unotanga riini kurovedza muviri mushure mekuvhunduka kwemoyo?
Chirongwa chekurovedza muviri mushure mekuvhunduka kwemoyo chinofanira kutanga pasi pekutariswa nachiremba uye ongororo yerisiki yemunhu.
Munhu akabatwa nekuvhunduka kwemoyo anogara nguva yakareba sei muchipatara?
Nguva iyi inoenderana nekukura kwekuvhunduka kwemoyo uye kurapwa kwakaitwa. Kazhinji, munhu anogara pakati pemazuva mashoma kusvika pasvondo rimwe muchipatara.
Ko kana paine chirwere chemoyo mumhuri, ndinofanira kuita sei?
Nhoroondo yemhuri chinhu chakakosha cherisiki. Usasvute fodya, idya zvine hutano, ita kurovedza muviri nguva dzose uye kana zvichidiwa, ita ongororo dzemoyo nguva nenguva.
Kushushikana kunogona kukonzera kuvhunduka kwemoyo here?
Kushushikana kwenguva refu kunogona kuwedzera ngozi ye kuvhunduka kwemoyo. Kudzivirira kushushikana kana kushandisa nzira dzinobudirira dzekubata nazvo zvinobatsira.
Zvinyorwa
Sangano reUtano Pasi Pose (World Health Organization, WHO): Cardiovascular diseases (CVDs) Fact Sheet.
Sangano reMoyo reAmerica (American Heart Association, AHA): Heart Attack Symptoms, Risk, and Recovery.
Sangano reEuropean reCardiology (European Society of Cardiology, ESC): Guidelines for the management of acute myocardial infarction.
US Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Heart Disease Facts.
New England Journal of Medicine, The Lancet, Circulation (Mapepanhau ezvokurapa akatariswa nevamwe).