Togafiti Lautele

O ā Mafuaʻaga o le Tigā i le ʻĀʻau? Metotia e Faʻamāmā ai ma le Taimi e Manaʻomia ai le Fesoasoani a Fomaʻi

TusitalaTusitalaMay 10, 2026
O ā Mafuaʻaga o le Tigā i le ʻĀʻau? Metotia e Faʻamāmā ai ma le Taimi e Manaʻomia ai le Fesoasoani a Fomaʻi

O ā mafuaʻaga o le tiga o le fa'au? O ā auala e mafai ona fa'afaigofie ai ma o afea e tatau ai ona sailia le fesoasoani a se foma'i?

O le tiga o le fa'au o se fa'afitauli masani e tula'i mai i le tele o fa'ama'i o le ala manava pito i luga, aemaise lava i le malulu masani ma le fulū. I nisi taimi, e mafai ona ogaoga tele ma fa'afaigatā ai le folo, tautala po'o le mānava. I le tele o tulaga, e mafai ona pulea le tiga o le fa'au i auala faigofie e mafai ona faia i le fale. Peita'i, afai e umi, mamafa pe toe foi mai pea le tiga o le fa'au, e tatau ona su'esu'eina se isi ma'i i lalo ma fa'atino togafitiga fa'afoma'i.

O le ā le Tiga o le Fa'au, ma o ā tulaga e tula'i mai ai?

O le tiga o le fa'au o se tulaga e fa'aalia i le fa'ateleina o le tiga pe a folo, mu, tui po'o le lagona o le mānava i le fa'au, ma mafua ai le le to'a. O se tasi lea o fa'ailoga e masani ona va'aia i falema'i. E masani ona feso'ota'i ma fa'ama'i (aemaise lava fa'ama'i viral), mea o lo'o si'omia ai, mea e fa'aoso ai le allergy, ma le fa'aleagaina o le fa'au.

E mafai ona a'afia vaega eseese o le fa'au:

  • I tua o le gutu: Farenitisi

  • Fa'ateleina ma mumu o tonsils: Tonsilitisi (fa'ama'i o tonsils)

  • Fa'afitauli i le larynx: Larenitisi

O ā mafuaʻaga masani o le tiga o le fa'au?

E tele mafuaʻaga e mafai ona tupu ai le tiga o le fa'au. O mafuaʻaga autū e aofia ai:

Fa'ama'i Viral: O le malulu masani, fulū, COVID-19, mononucleosis, misela, fiva fatu, ma le mumps o nisi ia o mafuaʻaga masani.

Fa'ama'i Bacterial: O siama streptococcus (aemaise i tamaiti) e masani ona mafua ai; i nisi taimi, o siama e maua i feusua'iga pei o le gonorrhea ma le chlamydia e mafai fo'i ona mafua ai fa'ama'i i le fa'au.

Allergy: O le poleni, pefu, fulufulu manu, ma le palapala e mafai ona fa'aoso ai le tali a le tino ma le postnasal drip lea e fa'aleagaina ai le fa'au.

Mea o lo'o si'omia ai: O le ea mago, leaga o le ea, asu tapaa, ma vaila'au e mafai ona fa'amago ma fa'aleagaina ai le fa'au.

Reflū (Gastroesophageal Reflū Disease): O le alu aʻe o le sua o le manava e mafai ona fa'aalia i le mu ma le tiga i le fa'au.

Manua ma le Fa'aaogaina Tele: O le tautala malosi, fa'aogaina tele o le leo, po'o le lavea i le fa'au e mafai fo'i ona mafua ai le tiga o le fa'au.

O ā fa'ailoga o le Tiga o le Fa'au, ma o ai e masani ona a'afia?

E masani ona aofia ai le tiga o le fa'au:

  • Tiga fa'atetele pe a folo,

  • Magomago, mu, ma le mānava i le fa'au,

  • Fa'ateleina ma mumu,

  • I nisi taimi, le mautonu o le leo,

  • Ma fa'atasi ai ma le tale, fiva po'o le vaivai e pei o fa'ailoga o le fa'ama'i.

E mafai ona tupu i so'o se tagata; peita'i, e masani ona va'aia i tamaiti, i latou e vaivai le puipuiga o le tino, tagata ulaula, po'o i latou e nonofo i nofoaga e leaga le ea.

O ā auala e mafai ona fa'afaigofie ai le tiga o le fa'au i le fale?

I le tele o tulaga o le tiga o le fa'au, o auala nei e mafai ona fesoasoani e fa'aitiitia ai fa'ailoga:

  • Inu tele o le vai ma vai mafanafana

  • Fufulu le fa'au i le vai masima (fa'aopoopo le afa sipuni masima i le ipu vai mafanafana)

  • Inu lauti mafanafana (pei o le chamomile, sage, ginger, echinacea, marshmallow root)

  • Fa'amae'a le suamalie ma le tipolo (e mafai ona fa'aopoopo le suamalie i le lauti po'o le inu tu'usa'o)

  • Fa'aoga masini fa'alelei le susu/si'itia le susu i le potu

  • Fa'amalie le leo ma le fa'au i le tele e mafai ai, 'alofia le tautala malosi

  • 'Alofia nofoaga e fa'aleagaina ai (alofia le asu tapaa)

O nisi o vaila'au fa'anatura (pei o le carnation, ginger, echinacea) e mafai ona fesoasoani i le fa'amalieina o le tiga o le fa'au; peita'i, mo i latou e iai ma'i tumau, maʻitaga, po'o i latou e inu vaila'au i taimi uma, e tatau ona fesili muamua i le foma'i.

O ā mea e tatau ona filifilia i le taumafa?

Ina ia fa'aitiitia le tiga o le fa'au;

  • Fautuaina le taumafaina o supo mafanafana, yogurt, pulu, ma mea'ai vaivai ma faigofie ona folo

  • 'Alofia mea'ai 'a'ano, oona, vevela tele po'o le malulu tele

  • Fa'aoga le sua o le apu, suamalie (i le gutu po'o le fa'afefiloi i le vai mafanafana) e fai ma fesoasoani

O le kaliki, ona o ona uiga fa'ama'i, e mafai ona aoga i nisi tulaga, ae tatau ona fa'aeteete i latou e vaivai le manava.

O ā auala e togafitia ai le tiga o le fa'au?

E fa'alagolago le togafitiga i le mafua'aga o lo'o i lalo:

  • O le tiga o le fa'au ona o fa'ama'i viral e masani ona toe lelei i le taimi; e le aoga vaila'au fasi-siama

  • I fa'ama'i bacterial (pei o le strep throat), e mana'omia vaila'au fasi-siama e pei ona fa'atonuina e le foma'i ma e masani ona alu mo le 7-10 aso

  • Mo le fa'aitiitia o le tiga ma le fiva, e mafai ona fautuaina vaila'au e iai le acetaminophen po'o le ibuprofen

  • Mo le tiga o le fa'au ona o le allergy, e mafai ona fesoasoani vaila'au antihistamine

  • Mo le tiga o le fa'au ona o le reflū, e mana'omia togafitiga e fa'aitiitia ai le sua o le manava ma suiga i le taumafa

Isi fa'ailoga e fa'atasi ma le tiga o le fa'au ma tulaga e tatau ona mata'ituina

Afai e umi pe ogaoga le tiga o le fa'au; fiva maualuga, faigatā ona folo/mānava, fula i le ua po'o le foliga, toto i le sua o le gutu, tiga malosi o le taliga, mumu i le gutu/limamatua, tiga o so'oga po'o le tafe mai o le sua o le gutu e le masani ai, e tatau ona vave alu i le foma'i.

E fa'apefea ona fa'amaonia le tiga o le fa'au?

O le a fa'alogo le foma'i i ou fa'aseā, su'esu'e lau tala fa'ama'i ma faia le su'esu'ega fa'aletino. Afai e mana'omia, e mafai ona faia le suega antigen vave po'o le aganu'u o le fa'au e iloa ai le ituaiga o le fa'ama'i.

Tiga o le Fa'au i Tamaiti: O ā mea e tatau ona mata'ituina?

I tamaiti, e masani ona mafua le tiga o le fa'au i fa'ama'i ma e masani ona fa'aleleia i le malologa, inu vai ma le vaila'au fa'ama'alili talafeagai. Peita'i, ona o le lamatiaga o le Reye syndrome, e le tatau ona avatua le aspirin i tamaiti se'i vagana ua fautuaina e le foma'i o tamaiti.

O le ā le uiga pe a umi le tiga o le fa'au?

Afai e sili atu i le vaiaso le umi po'o le toe foi pea o le tiga o le fa'au; e mafai ona feso'ota'i ma fa'ama'i tumau, allergy, reflū, kanesa po'o isi mafua'aga ogaoga. I lenei tulaga, e tatau ona va'ai i se foma'i fa'apitoa.

Tiga o le Fa'au ma Tuipuipui

O tuipuipui mo le fulū ma nisi o fa'ama'i viral e aoga i le puipuia o fa'ama'i ma fa'aitiitia ai le lamatiaga o le tiga o le fa'au. E leai se tuipuipui fa'apitoa mo le puipuia o fa'ama'i streptococcus i le lautele o le nu'u, ae o le puipuiga sili o le tausia o le tumama lelei ma 'alofia nofoaga tumutumu.

O ā mea e mafai ona fai i aso uma e puipuia ai le tiga o le fa'au?

  • Fa'aaoga le fufulu lima masani, fa'aoga le disinfectant i nofoaga tumutumu

  • Taumafai e tausia le tumama o mea totino ma luga o mea

  • Taumafa paleni ma fa'amalositino masani e fa'amalosi ai le puipuiga o le tino

  • Aua le ulaula, 'alofia le asu tapaa

  • Aua le fa'atuai su'esu'ega fa'alesoifua maloloina masani

O le sootaga i le va o le tiga o le fa'au ma le tale

E masani ona tupu fa'atasi le tiga o le fa'au ma le tale i fa'ama'i o le ala manava pito i luga. O le fa'aleagaina o le fa'au e mafai ona fa'aoso ai le tale. E tatau ona manatua o le tale umi po'o le ogaoga e mafai ona fa'ailoa mai ai se isi mafua'aga i lalo.

Fesili Masani e Faatatau i le Tiga o le Fa'au

1. O le ā le umi e alu ai le tiga o le fa'au?
O le tele o tiga o le fa'au e fa'aitiitia i totonu o le 5-7 aso i le tausiga i le fale ma auala fa'amaopoopo. Peita'i, afai e sili atu i le vaiaso le umi po'o le fa'aletonu atili, e tatau ona va'ai i le foma'i.

2. Aisea e tiga ai le fa'au pe a folo?
O fa'ama'i, fa'aleagaina, allergy, reflū po'o se mea ese i le fa'au e mafai ona mafua ai le tiga pe a folo. E fautuaina le su'esu'eina o le mafua'aga ma togafitiga talafeagai i le foma'i.

3. O ā la'au po'o lauti e lelei mo le tiga o le fa'au?
O le chamomile, sage, ginger, nettle, echinacea, ma le marshmallow root e mafai ona fesoasoani. Ae peita'i, e tatau ona fesili i le foma'i a'o le'i fa'aaogaina so'o se fofo fa'anatura.

4. O ā tulaga e tatau ai ona alu i le foma'i mo le tiga o le fa'au?
Afai e faigatā ona mānava po'o folo, fiva maualuga, fula i le ua po'o foliga, tiga ogaoga, toto i le sua o le gutu, le mautonu o le leo, mumu e le masani ai po'o le umi o le tiga (sili atu i le vaiaso), e tatau ona va'ai i le foma'i fa'apitoa.

5. O le ā e tatau ona fai mo le tiga o le fa'au i tamaiti?
E taua le iloiloina e le foma'i e fa'atatau i le matua o le tamaitiiti, tulaga o le soifua maloloina ma fa'ailoga fa'aopoopo. E masani ona lava le malologa, inu vai ma le vaila'au fa'ama'alili talafeagai. Aua le avatua le aspirin se'i vagana ua fautuaina e le foma'i.

6. O a fea meaʻai ma meainu e tatau ona taumafaina pe a tiga le fa'au?
E tatau ona filifilia meaʻai malu, vevela-pe mafanafana, e le fa'aitaita ai le fa'au (supu, ioka, pure, meli, lauti fa'alenatura). E fautuaina le 'alofia o mea'ai ma meainu e tele le masima po'o le sua o fuala'au.

7. O a fa'ama'i e mafai ona feso'ota'i ma le tiga fa'au umi?
E mafai ona mafua mai i fa'ama'i tumau, alele, gasegase o le reflux, sinusitis, seasea ona tupu o kanesa po'o fa'ama'i o le alafua le umi o le tiga o le fa'au.

8. O le tiga o le fa'au o se fa'ailoga o le COVID-19?
Ioe, o le tiga o le fa'au o se tasi lea o fa'ailoga masani o le COVID-19; peita'i, e mafai fo'i ona aliali mai i isi fa'ama'i. Afai e masalosalo, e taua le fa'afeso'ota'i o se foma'i.

9. O le ā e tatau ona mata'ituina pe a fa'atasi le tiga o le fa'au ma le tale?
E masani ona feso'ota'i ma fa'ama'i o le ala manava i luga. Peita'i, afai e umi, mamafa po'o le tale toto, e tatau ona vave alu i le foma'i.

10. E mafai ona fa'aitiitia e le tui o le fulū ma isi tui le tiga o le fa'au?
E mafai e tui o le fulū ma nisi o fa'ama'i viral ona fa'aitiitia le avanoa o le ma'i ma le atina'eina o le tiga o le fa'au.

11. E tatau ona fa'aaoga vaila'au mo le tiga o le fa'au?
E mafai ona fa'aaoga vaila'au fa'aitiitia tiga, nisi taimi vaila'au mo le alele po'o vaila'au fa'ama'i pe a fautuaina e le foma'i, e fa'alagolago i le mafua'aga. I tulaga feololo ma vaivai, e masani ona lē mana'omia vaila'au.

12. O le ā le aogā o pastille ma sprayi mo le tiga o le fa'au?
E mafai ona fa'amalieina i le lotoifale e pastille ma sprayi mo le fa'au; peita'i, e le togafitia ai le mafua'aga autū. E mafai ona fa'aaoga e fai ma fesoasoani, ae mo le fa'aaogaina sa'o, e tatau ona fesili i le foma'i.

13. O ā mea e mafai ona fai mo le tiga o le fa'au i le taimi o le maitaga?
O meainu mafanafana, meli, fufulu le fa'au i le vai masima ma le fa'amalieina o le ea i le potu o ni auala fesoasoani lelei i le maitaga. Afai e matuia fa'ailoga, ia fa'afeso'ota'i vave le foma'i.

14. O le ā le sootaga i le va o le ulaula ma le tiga o le fa'au?
E mafai e le ulaula ona fa'aitaita le fa'au ma fa'atuai le fa'amalologa, fa'ateleina le ono a'afia i fa'ama'i. Afai e mafai, ia 'alofia le ulaula ma le asu.

15. O le ā e mafai ona fa'ailoa mai e le tiga o le fa'au i le itu e tasi?
O le tiga o le fa'au i le itu e tasi e mafai ona feso'ota'i ma le fula o le tonsil, fa'ama'i i le lotoifale, manu'a po'o le kanesa seasea, i lea tulaga e taua le iloiloina e le foma'i.

Punaoa

  • Faalapotopotoga o le Soifua Maloloina a le Lalolagi (WHO) – "Sore Throat" itulau fa'amatalaga

  • U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – "Sore Throat: Causes & Treatment"

  • Akademi Amerika o le Taliga, Isi ma le Fa'au (AAO-HNSF) – Ta'iala mo Fa'amatalaga o Gasegase

  • Mayo Clinic – "Sore Throat" Fa'amatalaga mo Gasegase

  • British Medical Journal (BMJ) – "Diagnosis and management of sore throat in primary care"

O lenei itulau mo fa'amatalaga lautele; mo ou lava fa'afitauli o le soifua maloloina, ia fa'afeso'ota'i lau foma'i.

E te fiafia i lenei tusitusiga?

Fa'asoa i au uo