Uma muyuy: imaymana causan, hamuqkuna rikhuykuna, yuyaykuykuna
Uma muyuy; runaqa qhawasqan lamar qochapi puriykuq hina utaq paypacha muyuykuq hina riqsisqan, k'anchay chinkay, ch'uyanchay hina ima chinkaykuna ruwachkan, achka kutin riqsisqa ch'inkaymi. Kay pisi hinalla ruwasqankuchu, allin hampiyta ruwachinaypaq, ñawpaqtaq mana allinmi ima chaymanta ruwasqan kaykuchu, chaymi ñawpaqtaq ima chaymanta ruwasqanmi riqsichiyta munayku. Chaymi sapaqlla sintumaykuna qochqayta mana atinchikchu.
Uma Muyuyta Imayna Ruwachkanku Fakturkuna?
Suma utaq kutimuyuq uma muyuykuna, runaqa p'unchay p'unchay kawsayninta, kawsay kachkananta ch'uyanchayta atinki. Uma muyuy, achka kutin utqay puriy, utqay ima posisyunkuna tukuykuy, utaq sinchi mast'ariy qatiqpi ruwasqachu. Aswan kutin runakuna, imayna kay uma muyuyta ruwachkan imayna kaykuchu riqsichinku; ichaqa, sapaqlla kaykuna mana allinmi ima chaymanta ruwasqanmi hampiqpa riqsichiywan riqsichiyta atinki.
Uma muyuypa aswan hatun chaykuna kaykuna:
Vertigo
Vertigo, runaqa qhawasqan lamar qochapi puriykuq hina, imaymana ruraqkuna k'uchuykuchkan hina riqsichiyta ruwachkan. Kayqa sapaqlla ukhu rinri lamar qochapi, k'anchayta churasqan ruwasqankuchu.
Allin Suma Paroksismal Posicional Vertigo (BPPV): Ukhu rinripi k'anchay qochapi kalsiyum karbonat q'ipi qochasqanmanta ruwasqa. Kay qochakuna runaqa posisyunninta yachachinapaq umanman willaykuchkan, chinkaykuna ruwasqankuchu willaykuna chinkachkan. Chaymanta umanqa mana allin posisyunta riqsichiyta ruwachkan.
Meniere Unquy: Sapaqlla ukhu rinripi yaku qochasqanmanta ruwasqan kay unquy, utqay vertigo kutikuykuna, rinri ch'inkay, uyariy chinkaywanmi riqsichkan.
Labirentit: Sapaqlla viral unquykunamanta qatiq, ukhu rinripa unquywanmi riqsichkan, uma muyuyta, ichaqa sapaq kutin uyariy chinkayta ruwachkan.
Vestibular Nörit: Ukhu rinripa umanman willaykuchkan vestibulokoklear sinirpa unquyninmi. Utqaymi vertigo, k'anchay chinkay, ch'uyanchay hina sintumaykuna riqsichkan.
Puriy Unquy (Taşıt Tutulması)
Avion, bus utaq q'ipiykuna hina, runaqa kurkuykuna; k'anchay churasqankuchu uma muyuy, ch'uyanchay, wiksayuqta ruwachkan. Sapaqlla Warmi Wawa Kapuy utaq imayna qichwasqa hampikuna puriy unquyta aswan chinkachin. Aswan runakuna q'ipiymanta uraykuchkan chay sintumaykuna utqay chinkayta ruwachkan.
Migraña
Migraña kutikuykuna, uma nanaywanmi uma muyuyta ruwachkan, neurologikmi. Sapaqlla migraña aurapi uma muyuy, qhawariy, rimay chinkay hina sintumaykuna riqsichkan. Migrañayuq runakuna sapaq kutin kutikuykuna qallarinqa ima chaykuna riqsichinku.
Tansiyun Chinkay (Hipotansiyun)
Utqay posisyun tukuykuy utaq mana aswan yaku uywasqanmanta tansiyun utqay chinkayta ruwachkan, kaymi uma muyuyta ruwachkan. Diyuretikukuna, beta blokerkuna, antidepresantkuna hina hampikuna chay chinkayta aswan chinkachin. Chaymanta, warmi wawa kapuy, sinchi yawar chinkay, yaku chinkay utaq sinchi alergik kutikuykuna tansiyun chinkayta ruwachkan.
Sonqonpa K'anchay Unquykuna
Sonqonpa tinkuy chinkaykuna, sonqonpa mana allin kachkan, utaq tinkuy t'inkiy, umanman yawar puriy chinkayta ruwachkan, kaymi uma muyuyta ruwachkan. Kaykunapi, sonqon nanay, samay chinkay, sonqon tikray, umayuq hina sintumaykuna kachkan.
Quri Chinkay Anemia
Yawarpi quri chinkay, hemoglobin ruwachiyta chinkachkan, oksigen apayta chinkachkan. Saykuy, samay chinkay, sonqon tikray, yuraq kay, uma muyuy hina sintumaykuna riqsichkan. Mikhuy yanapaywan, hampikuna utaq yawar rantiywan hampiyta ruwachkan.
Yawar Miski Chinkay (Hipoglisemiya)
Mikhuy chinkay, aswan aqha upyay, insulina utaq hampikuna yawar miski chinkayta ruwachkan. Hipoglisemiya-manta uma muyuy utqay ruwasqa; yarqay, ch'uyanchay, ch'uyaq hina sintumaykuna riqsichkan.
Otoinmuni Ukhu Rinri Unquy
Runaq k'anchay churasqan ukhu rinri ruwakunata mana allin riqsichkanmanta ruwasqa. Rinri ch'inkay, uyariy chinkay, uma muyuymi aswan kutin riqsichkan.
Stres wan Anksiyete
Krunik stres kutikuykuna utaq anksiyete kutikuykuna runaqa k'anchay churasqan hormonakuna; yawar tinkuykuna chinkachin, sonqon tikrayta aswan ruwachkan, chaymanta uma muyuyta ruwachkan. Chaymanta puñuy chinkay, ch'uyaq, tuturaq k'anchay, wiksapa nanay hina sintumaykuna riqsichkan.
Uma Muyuyta Mana Allin Sintumaykuna
Sapaq kutin uma muyuy, ukhu unquy mana allinmi riqsichkan. Kay sintumaykuna huk utaq aswan kutin uma muyuywanmi kachkan, utqay hampiqta maskhayta munayku:
Utqay qhawariy chinkay utaq iskay qhawariy,
Sinchi uma nanay,
Maki utaq chaki ch'uyanchay utaq chinkay,
Sonqonpi nanay,
Yuyay chinkay utaq chinkay,
Sinchi ruphay,
Mana atiy wiksayuq.
Uma Muyuypa Imayna Ruwasqankuta Yachay: Imayna Kaykuchu?
Uma muyuypa ukhuqa sapaqlla mana sinchi, ichaqa aswan ch'uyanchay hampikuna kachkan. Ukhu rinri unquykuna, migraña, stres, anemia, tansiyun chinkay, yawar miski tinkuykuna, neurologik utaq sonqonpa k'anchay unquykuna kaykunammi aswan kutin ruwachkan. Chaymanta, imayna hampikuna yanaykuna uma muyuyta ruwachkan.
Uma Muyuyta Chinkachiypaq Imayna Ruwasqankuta Ruwachkan?
Uma muyuyta k'anchay chinkaypi, ñawpaqtaq ukhu unquy riqsichiyta, chaymanta hampiyta ruwachiyta munayku. Sapaqlla sintumayki sinchi utaq kutimuyuqmi hampiqpa riqsichiyta munayku. Wasiypi ruwasqankuta kaykuna:
Yakuta aswan uyway, ukhu chinkayta mana ruwachiy.
Posisyun tukuykuykama pasay puriy.
Uma k'anchayta huk ch'iqninpi qhaway, munaspa ñawiykita wisq'ay.
Allin mikhuyta ruwakuy, mikhuy chinkayta mana ruwakuy.
Aswan kachi mikhuyta mana ruwakuy.
Stresta chinkachiyta munay.
Munaspayki hampiqpa willakuywan hampikuna uyway.
Kutiykuywanmi Uma Muyuyta Mana Chinkaykuchu Imayna Ruwasqankuta Ruwachkan?
Sapaq kutin utaq kutimuyuq uma muyuy, ukhu unquy aswan sinchi hampikuna kachkan. Ukhu rinri chinkay, sinirpa unquykuna, migraña utaq metabolismo chinkay kaykunammi kaykunapi yachayta munayku. Riqsichiy wan hampiyta ruwachiypaq hampiqta maskhayta munayku.
Puñuykama utaq Posisyun Tukuykuykama Uma Muyuy
Puñuykama uma muyuypa aswan kutin ruwasqan Benign Paroksismal Posicional Vertigo (BPPV) sutiyuq, ukhu rinripi k'anchay q'ipi puriykuchkanmanta ruwasqa. Kay uma muyuykuna sapaqlla uma puriykuna ruwasqanmanta kutikuy. Ichaqa, labirentit utaq vestibular nörit hina unquykuna, tansiyun chinkay, anemia, yaku chinkay utaq stres wan anksiyete hina sintumaykuna ruwachkan. Pisi kutin, migraña utaq sinchi neurologik wan sonqonpa k'anchay unquykuna puñuykama uma muyuyta ruwachkan.
Wawa Kuna Uma Muyuy: Imayna Yachayta Munayku?
Wawa kuna uma muyuy; ukhu rinri unquykuna, migraña, utqay wiñay kutikuykuna, k'anchay chinkaykuna, ichaqa sinchus hina unquykuna kaykuna ruwachkan. Pisi kutin neurologik unquykuna kay sintumayta ruwachkan. Chaymanta wawa kuna uma muyuypa ukhu riqsichiyta hampiqpa riqsichiyta munayku.
Warmi Wawa Kapuykama Uma Muyuy Imayna Ruwasqan, Imayna Chinkachiyta Atinki?
Warmi wawa kapuykama runaqa k'anchay churasqan hormonakuna, yawar aswan wiñay, utaq yawar miski chinkay hina fakturkuna, uma muyuyta ruwachkan. Sapaqlla progesteron hormonapa wiñayninmi chayta yanapachkan. Warmi wawa kapuy uma muyuyta riqsichkaspay, samayta ruray, yakuta aswan uyway, uraykama pasay puriyta yanapayta atinki. Ichaqa sinchi kutimuyuq utaq huk sintumaykuna uma muyuywanmi kachkan, hampiqta maskhayta munayku.
Imayna Hampiqkuna Uma Muyuywan Maskhayta Munayku?
Mana chinkaykuchu, sinchi utaq mana riqsisqa uma muyuykuna ñawpaqtaq Rinri Sinqa K'aki (KBB), neurología utaq ukhu hampiqta maskhayta munayku. Aswan yachaykuna pisi kutin aswan runakunawan ruwasqa.
Aswan Kutin Tapuykuna
1. Uma muyuywanmi imayna sintumaykuna hampiqta maskhayta munayku?
Uma muyuywanmi utqay qhawariy chinkay, sinchi uma nanay, rimay utaq yuyay chinkay, maki-chaki ch'uyanchay, sonqon nanay, sinchi ruphay utaq wiksayuq kachkan, utqay hampiq wasita maskhayta munayku.
2. Uma muyuykuykunapaq achka rikhurqan imakunataq?
Achka rikhurqan imakunamantaqa ukhu rinri unquykuna (vertigo), kallpachaykuypa t'inkikuykuna, migraña, yawar mana alli kasqay, llakikuy, hinallataq qichwasqa hampikuna chaymi kaykunapi kashanku.
3. Uma muyuykuyta utqaykamuyta munaspa wasipi imakunata rurayta atinchik?
Allin chaypi tiyay, uma kachkanta sayachiy, atinchikmi ñawiykita wisq'ay, umallataq hondo samayta apayta atinchik. Ichapas sinti chinkaykuywanmi, utaq kutikutikuywanmi, hamuq yachachiqman riyta munaykuy.
4. Imayna unquykuna uma muyuykuyta rurayta atinku?
Ukhu rinri unquykuna, sunqu-chakra utaq ñawpaq ñawpaq unquykuna, diabetes, yawar mana alli kasqay (anemia), migraña, tiroidi mana alli kasqaykuna, hinallataq umallapa llakikuykuna uma muyuykuypa uraypi kashanku.
5. Uma muyuykuypa hampiyta imayna ruwasqayku?
Hampiypa qatunmantaqa uraypi kashqan imataq chayta riqsichiy, chaymanta plan ruwasqa. Mana atipanakuykuchu hampi, hampi ruray, mikhuyta sumaq ruwasqa utaq kawsayta hukninamanta ruwasqa ruwakuyta atinchik.
6. Wawa runakunapi uma muyuykuy mana allinchu?
Wawa runakunapi uma muyuykuypa aswan achka imataq llapan mana chaylla kashan, ichapas kutikutikuywan utaq huk sapaq unanchaykuna kaspa, yachachiqmanmi riyta munaykuy.
7. Warmikuna uywasqapi uma muyuykuyta allin kaykuchkan imakunataq?
Yaku mikuyta miray, achka achka mikhuyta mikuy, allin allin puriy, hinaqa aswan samayta apayta munaykuy. Sinti utaq llasaq uma muyuykuywanmi yachachiqpa qhawayninmi munaykuy.
8. Imayna hampikuna uma muyuykuyta rurayta atinku?
Huk kallpachaykuy hampikuna, llakikuy hampikuna, yaku lluqsiy hampikuna, hinallataq huk antibiotikokuna uma muyuykuyta rurayta atinku. Kikin hampikuykita mana yuyaykuchu, yachachiqmanmi rimaykuy.
9. Uma muyuykuywanmi chinkaykuy hukninchu?
Uma muyuykuyqa llapan chinkaykuyta mana ruraykuchu. Ichapas uma muyuykuywanmi sinti chinkaykuy, yuyay chinkay utaq urmay kashpa, uraypi qatun unquy kashaqmi, utqay tumpa hampiyta munaykuy.
10. Uma muyuykuywanmi vertigoqa hukninchu?
Arí. Uma muyuykuyqa llapan chinkaykuywanmi, mana allin sayachiywanmi. Vertigoqa, chaymi, kikin utaq llaqtapa muyuykuyta mana allin rikhuywanmi, chaymi vertigomanta rikhurqan.
11. Uma muyuykuyqa umallapa llakikuywanmi kashaqchu?
Arí, sapa kuti, sinti llakikuy utaq manchakuywanmi, uma muyuykuy umallapa llakikuywanmi rikhurqan.
12. Uma muyuykuyta mana rikhuykuyta munaspa imakunata yuyaykuy?
Aswan yaku mikuy, sumaq mikhuyta mikuy, utqay uma muyuykuyta mana ruraykuy, llakikuyta mana chinkaykuy, hinaqa qatun unquykunata mana chinkaykuy allinmi.
Qillqaykuna
Hampiy Pacha Qhapaq Kamachiq (WHO), Vestibular Unquykuna: https://www.who.int/
Estados Unidos Unquykuna Qhapaq Kamachiq (CDC), Uma Muyuykuywan Vertigo: https://www.cdc.gov/
American Academy of Otolaryngology–Uma Simi Sirkuna (AAO-HNS), Benign Paroxysmal Positional Vertigo hampiy kamachiy.
American Heart Association (AHA), Uma Muyuykuy, Vertigo, Imbalance.
Mayo Clinic, Uma Muyuykuy: Imayna rikhurqan, imayna mana rikhuykuy.
Neurology (Qillqay qhapaq), Vertigo wan uma muyuykuy: hampiy kamachiy qillqay.