Wiksaypi nanay: imaymana chaykunapaq, rikch'aykuna, hukchasqakuna
Wiksay nanay
Wiksay nanayqa, kutichiykuy kawsayta mana allin hamp'uywan chinkachiykuchkan, hinallataq achka sapaqmi chaykunam churasqa. Wakipaqqa, aswan ch'usaq chinkachiykuykuna, hinallataq aswan ch'iqnin hamp'uykuna, ukhunpiqa wiksay nanayqa rikuchiykuchkan. Nanaypa sinchikuy, pacha, hukkunawan churasqa rikuykuna, ukhunpiqa chay nanaypa chaymi ima hamp'uykuna kan, chayta rikuykuchkan. Chaymi wiksay nanayta mana ch'ulla chaykuychu, hinallataq mosoq hamp'uykama riqsinaykipaqmi chayta yachachiy.
Wiksay nanaypa achka sapaq imakunataq kan?
Wiksay nanaypa achka sapaq imakunam kanman. Kaykunam, ch'uyanchay hamp'uykuna chaypi qhipaq, hukkunam chaypi ruwasqachu:
Gastroözofageal reflü hamp'uy (GERD): Wiksay asidom mikuy ñanman kutiykuchkan. Wiksay nanaywan churasqa, sunqupi ruphay, mikuy chinkay, hinallataq sapaq mikuykuna qhipaq wiksay ch'usaqta rikuykuchkan.
Gastrit: Wiksay ñañu llikllapa inflamasiyunmi. Mikuy qhipaq puqllay, ch'inkay, ruphaywan churasqa nanaykuna rikuykuchkan. Mana hamp'uyta ruwaspa, pisi pisiqa ülsermi ruwasqachu.
Helicobacter pylori (H. pylori) infeksyun: Wiksaypi tiyakuchkan, pisi pisi mana rikuykuchkan kay bakteriam, wiksay nanay, ch'inkay, mikuy munanakuy mana kanchu, hinallataq kachkananpa chinkayta ruwachkan. H. pyloriqa, llaqtapi achka sapaq infeksyunmi.
Qarqoy hamp'uykuna: Sapaq nanay qichqaykuna, hinallataq anti-inflamatuar qarqoykuna wiksay ñañuta ch'inkachiykuchkan, nanayta ruwachkan.
Mikuy ch'inkaykuna: Sapaq mikuykunaman ch'inkay (ñawpaqtaq çölyak hamp'uypi gluten) wiksay chinkachiykuna ruwachkan.
Huk sapaq imakuna: Ch'usaq chinkachiy, peptik ülser, wiksay q'ipiy, wiksay kanser hina hamp'uykuna; aqa, k'anchay ch'iqnin ruwanakuyqa wiksay nanayta ruwachkan.
Wiksay nanaywan churasqa rikuykuna
Wiksay nanaywan churasqa kay rikuykuna sapaqmi kanman:
Wiksay ch'usaq utaq asid reflü
Ch'inkay, hinallataq qayllay
Puqllay, hinallataq wayra wikch'uy munanakuy
Simi q'ayma
Hichk'ay utaq asuqta chinkachiy
Kay rikuykuna pisi pisiqa mana sinchikuyta, hinallataq sinchi chinkachiyta ruwachkan, kutiykuy utaq sinchi chinkachiyqa, mosoq hamp'uy yachachiqman riqsinaykuy.
Sinchi wiksay nanaypa imakunataq chaykuna?
Qichqay hina utaq chinkachiy wiksay nanaykuna, sapaqmi aswan ch'iqnin hamp'uyta rikuchiykuchkan. Kay wiksay nanaypa hatun sapaq imakuna:
Ch'uyanchay sistema infeksyunkuna (wiksayta, ch'unchu)
Pankreaspa inflamasiyun (pankreatit)
Sinchi llakikuy, manchakuy (wiksay chinkachiyta ruwachkan)
Q'ayaq qanchay hamp'uykuna, q'ayaq rumi
Mana allin mikuy kawsay (sinchi uqutayuq, asidyuq utaq k'achiyuq mikuykuna)
Krunik q'ipiy utaq ch'uyay
Mikuy chinkachiy
Runapa kawsay kawsaykuna, mikuy kawsaykunam kay nanaypa kutiykuyta churasqachu. Nanaypa sinchikuy aswanmi, utaq chaylla ruwasqa, mosoq hamp'uy yachachiqta maskhaykuymi ch'iqnin chinkachiyta sayachiyta atiy.
Wiksay nanayta wasipi imakunam allin ruwachkan?
Wiksay nanayta allinchaypaq wasipi ruwasqayki pisi allin ruwanakuna kachkan. Ichapas kay willakuykuna pisi pisi allinchayta churasqachu; nanayqa mana chinkaychuqa, hamp'uy yachachiqman riqsichiyta yuyariy.
Allin yaku upyay: Ch'uyanchay allin ruwachiypaq yaku upyaymi kaynin.
Pisi, uqutayuq mana mikuykuna akllay.
Manzanilla mati: Naturalyuq anti-inflamatuar churasqaywan wiksay chinkachiyta allinchayta atiy.
Kion: Ch'usaq chinkachiyta, ch'inkayta allinchayta atiy. Matita ruwaspa upyayta atiy.
Muña: Wiksay, ch'unchu chinkachiyta allinchayta atiy, wayra, chinkachiyta pisi chaykuyta atiy.
Q'aylla hamuq yaku utaq wiksaypi ruphay yaku q'ipiyta ruwaspa, chinkachiyta allinchayta atiy.
K'anchay, aqataqa mana muyuy.
Karbunata, limun yaku: Sapaq willakuykuna limun yaku, karbunata churasqaywan ch'uyanchay chinkachiyta allinchayta atiy; ichapas sinchi ruwaspa mana allin.
Chiwanku, q'oya ruru hina yuraqkuna yanapayta atiy; sapaq ruwaspa hamp'uy yachachiqwan rimanakuy.
Wiksay nanaywan churasqa ima hamp'uykuna rikuykuchkan?
Wiksay nanayqa, ch'uyanchay sistemawan tinkuy hamp'uykuna churasqachu. Kay hamp'uykunam ñawpaqmi kan:
Gastrit: Wiksay ñañupa inflamasiyun. Ruphuy, puqllaymi ñawpaq rikuykuna.
Wiksay ülseri: Wiksay ukhunpi ch'aki. Mana mikuykuykama, utaq tuta puñuyta chinkachiywan nanayta rikuykuchkan.
Reflü (GERD): Wiksay asidom wichqaykuchkan, sunqupa qhipanpi ruphay, ch'usaq mikuyta rikuykuchkan.
Q'ayaq qanchay, pankreas hamp'uykuna: Nanayta wiksay llaqtapi rikuykuchkan.
Infeksyunkuna, mikuy chinkachiy: Virus utaq bakteriam wiksay-ch'unchu infeksyun ruwachkan, chinkachiy, ch'inkay, ch'uyaywan churasqa.
Mikuy mana allin ch'inkay: Quesuyuq mikuykuna utaq sapaq mikuykunaman ch'inkay wiksayta chinkachiyta atiy.
Llakikuy, yuyay hamp'uykuna: Sinchi llakikuy wiksay chinkachiyta aswan ruwachkan.
Wiksay nanay, ch'inkay: Hayk'aq chayta sinchi yachay?
Wiksay nanaywan ch'inkay, qayllay, puqllay, mikuy mana munanakuy, sinchi ruphay utaq mana kallpachay hina rikuykuna churasqachu, kanki yuyariy. Sinchi nanay, chaylla ruwasqa, tuta puñuyta chinkachiywan, utaq mana chinkaychu kutiykuywan, hamp'uy yachachiqman riqsichiyta yuyariy.
Runa wataykuna qati wiksay nanaypa imakunataq kan
Wawa runakuna: Wawa runakunapi wiksay nanay achka sapaqmi, ichapas pisi sapaq imakunam churasqachu. Ichapas ch'unchu ch'aki, yaku ñan infeksyun, apandisit, qeso, mikuy mana allin ch'inkay, reflü hina hamp'uykunam churasqachu. Mosoq hamp'uy yachachiqpa qhawariyninmi.
Wayna runakuna: Wayna kawsaypi mana allin mikuy, llakikuy, yachay manchakuy wiksay nanayta ruwachkan. Kutiykuy utaq sinchi chinkachiykuna, hamp'uy yachachiqwan rimakuy.
Paya runakuna: Kawsaypa tukuy musuq ruwanakuna, qarqoy hamp'uy, ch'uyanchay mana allin, krunik hamp'uykuna paya runakunapi wiksay nanayta ruwachkan. Sinchi utaq mana chinkaychu nanaykunaqa, hamp'uy yachachiqman riqsichiyta mana ch'ulla chaykuychu.
Warmi wawanapaq: Sumaqpa wiñaywan wiksaypi chinkachiy aswanmi, hormonayuq tukuy ruwanakuna, mikuy kawsaykunam wiksay chinkachiyta ruwachkan. Sinchi hamp'uykuna chinkachiyta mana ch'ulla chaykuychu, hamp'uy yachachiqpa willakuyta qatiy.
Sapaq pacha, wiksay nanay:
Iftar qhipaq pisi pisi mikuykuy qhipaq sinchi, sinchi mikuy, wayra upyay, uqutayuq mikuykuna iftar qhipaq wiksay nanayta aswan ruwachkan. Pisa, pisi mikuykuna mikuy, allin mikuy, yaku upyaymi kay chinkachiyta mana chinkachiyta atiy.
Wiksay nanayta mana chinkachiyta atiy
Wiksay nanayta mana chinkachiyta atiy mana atiychu ichapas kay kawsaypa musuq ruwanakuna achka runapaq allinmi:
Sapaq, allin mikuy
Mikuyta pisi pisi, allin ch'akiy
Aqa, k'anchay, asid mikuykuna mana achka ruwakuy
Llakikuyta allinchay
Puñuyta allin ch'uyanchay
Mana yachaywan qarqoyta upyay mana ruwakuy
Sapaq hamp'uy qhawariy mana ch'ulla chaykuychu
Wiksay ch'usaqta allinchayta atiy yuraq mati
Sapaq yuraq matikuna wiksay asidta allinchay, ch'usaqta mana chinkachiyta atiy. Kay matikuna chinkachiyta allinchayta atiy, ichapas hamp'uypa ñawpaqta mana ruwakuychu:
Manzanilla mati: Mana chinkachiy, inflamasiyunta mana chinkachiy, wiksay ñañuta allinchay.
Fennel mati: Wayra, puqllayta pisi chaykuyta atiy; asid sinchikuyta pisi chaykuyta atiy.
Muña mati: Wiksay chinkachiyta pisi chaykuy, allinchayta atiy.
Kion mati: Ch'usaq chinkachiy, ch'inkayta yanapay.
Melisa chay: Stresmanta paqarisqa umayuq nanayta allinchan, umayuq chayraqninakuta q'aspichinata atinqa.
Meyan k'uchu chay: Umayuq qara waqaychayniyuq sutinwan riqsisqa, yuyaykuspa, tupaykuspa ruwasqa kananmi.
Umayuq Nanayta Yanapayta Atinqa Huk Sumaq Mallki Chaykuna
Q'umir chay: Antioksidante kamachinwan mikhuyta allinchanata atinqa.
Fesleğen chay: Mikhuyta mana allin kaptin, umayuq nanaywan allin kachkan.
Karanfil chay: Yachaykuna karanfil umayuq qara waqaychayta, nanayta suyt'ayta atinqa nisqanta rikuchin.
Mallki chaykuna rurasqalla, yuyaywan, rurasqalla mikhuyta munayku. Sapa kuti, ch'iqchi umayuq nanaykuna kaptin, yachachiqman riqsinapaqmi.
Rikuykuna Tupuykuna
1. Imarayku umayuq nanayqa mana chinkaychu?
Sapa kuti, mana chinkaq umayuq nanayqa, riqsisqa umayuq unquykuna, infeksyun, ülser, reflü, sapa kuti stress, mana allin mikhuy, hampikuna apaykachkan, huk sistema unquykunawanmi chayqa rikuykuchkan. Mana chinkaq nanaykuna kaptin, hampiqman riqsi.
2. Sapa umayuq nanayqa hatun unquyta rikuchinqa?
Aswan pisi, umayuq nanayqa chaylla imaymana ruwasqawanmi paqarin. Ichapas nanayqa hatun, sapa kuti, chaylla paqarispa, huk sintumakunawanmi qatiykuchkan, hampiqpa qhawayninmi munan.
3. Imataq umayuq nanaypaq hampiqman riyta munani?
Hatun, ch'iqchi, sapa kuti kutimuyuq, tuta puñuyta qicharispa, utaq ruphay, yawar, utqay kachkanmi sintumakunawan umayuq nanayqa kaptin, hampiqman utqay riyta munan.
4. Wasiypi umayuq nanayta allinchanapaq ima sumaq ruwanakuna kan?
Yaku mikhuyta aswan ruwachiy, llapa mikhuykuna akllay, manzanilla utaq kion chayta upyay, umata aswan q'anchayta ruray, aswan allin kachkanmi. Ichapas kay ruwanakuna sapa kuti nanaykuna chinkachinapaqmi.
5. Wawa umayuq nanaypa aswan kutiyuq imaymana causakuna kan?
Wawa infeksyunkuna, siki k'uru, mikhuy mana allin kasqakuna, stressmi umayuq nanaypa hatun causan. Nanayqa hatun utaq sapa kuti kaptin, wawa hampiqpa qhawayninmi munan.
6. Umayuq ruphayta ima mallki chaykuna yanapayta atinqa?
Manzanilla, anis, muña, kion, melisa chaykuna umayuq ruphayta suyt'ayta atinqa. Ichapas nanaykuna qatiykuchkan, hampiqpa yanapayninta munayku.
7. Umayuq nanayqa warmipa usuchkanchu?
Warmipa, wiñaykuchkan rahim, hormonakuna tukuykuchkanmi umayuq nanayta rurayta atinqa. Ichapas hatun utaq sapa kuti nanaykuna kaptin, qhawayninmi munan.
8. Stress umayuq nanayta ruranchu?
Arí. Stress, manchakuy, umayuq siki puriykuna aswan tukuykuchkan, spasmu, nanayta rurayta atinqa.
9. Umayuq nanay, ch'akiwanmi qatiykuchkan, imaymana kaykuna yuyarinapaq?
Mikhuy chinkay, infeksyunkuna, ülser, reflü, huk sistema unquykuna kaymi chaywanmi rikuykuchkan. Sumaq mana yuyasqa sintumakunawanmi hampiqman riqsi.
10. Mallki chaykuna umayuq nanayta tukuy chinkachinqa?
Mallki chaykuna pisi, sapa kuti nanaykuna chinkachinapaq yanapayta atinqa. Sapa kuti, hatun utaq huk sintumakunawan qatiykuchkan nanaykuna kaptin, hampiqman yuyariy.
11. Machu runakuna umayuq nanaypa imarayku yuyariy?
Wakcha kawsaypi, umayuq siki unquykuna aswan rikuykuchkan. Huk unquykuna mana riqsisqa sintumakunawanmi paqarin. Chaymi machu runakuna sapa kuti umayuq nanayqa qhawayninmi munan.
12. Nanaypa causanmi imaymana mikhuykuna yuyariy?
Aswan uqsha, kachi, asidukuna, gasniyuq upyana mikhuykuna, ñuñu mikhuykuna utaq glutenmi, kaykuna runakuna umayuq nanay, mana allin kawsayta rurayta atinqa.
13. Sapa kuti umayuq nanayta riqsini, imataq ruwani?
Mikhuyta yachay, mana allin mikhuykuna qochuy, sapa kuti kawsay qhawayta ruray, hampiqpa yuyayninta qatiy.
14. Umayuq nanay aswan runakunapi rikuykuchkanchu?
Arí, llaqtapi umayuq nanay, mana allin mikhuy aswan rikuykuchkanmi, aswan pisi, mana hatun causanmi paqarin.
Qillqakuna
Llaqta Kawsay Qhapaqkuna (WHO): Mikhuy Sumaq Kawsay
Estados Unidos Unquykuna Qhapaqkuna (CDC): Helicobacter pylori Infeksyun
American College of Gastroenterology: Riqsichiq GI Sintumakuna
Mayo Clinic: Umayuq nanay
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases: Mana allin mikhuy, umayuq ruphay
Qhapaq yachay qillqakuna, ayllu kamachikuykuna ("Gastroenterology", "The Lancet Gastroenterology & Hepatology")