Sigarata saqiykuykunaq saludpi rikuchisqan ch’usaqkunaqa, hukninpa kaypim ruwasqa hukchasqakuna

Sigara ruranakuy, runa kawsayta achka rikchaykunapi mana allin hampiyuqmi. Sapaqmi kanser, sunqu hampiyuq, sirkulu sistema hampiyuq hina ch'usaq kawsay hampiykuna sigara ruran runakunapi aswan hatunmi rikurqan. Hinallataq, sigara ruran runakuna, kawsay p'unchaykunapa ch'iqnin ch'uyanchik risku wiñanmi. Kay sapaqmi sigaramanta karqay kawsaypaqmi aswan allinmi. Ichapas, nikotina chaskiyuq kayta, chinkaykuna sigaramanta karqayta sasachiyta atinqa. P'uyñiy, ch'uyanchik, uma nanay, nikotina munay aswan hatun hina kaykunam kay proceso pi tukuykun. Ichapas proceso sasam kachkan, sigaramanta karqaymi ch'usaq kawsayta, yuyay kawsayta aswan allinmi rurayta atinchi. Sigaramanta karqaykiptin, kawsaqmasi kawsaypi rikuykuna allin tukuykuna kaypi qhawariyta atinki.

Sigaramanta Karqaypa Kawsaypi Ruraykuna Allin Tukuykuna

Kawsay, sigaramanta karqaykiptin, allin tukuy proceso qallarimun. Chinkaykunapa sinchi kayninqa sapaq semanapi qasilla tukuyta qallarimun. Sigaramanta karqaykiptin qhawariyta atinki kaykuna:

Chaskiyuq Kaypa Ch'uyanchikpa Umanpi Ruraykuna

Sigaramanta karqaykiptin sapaq killapi, umanpi nikotina chaskiyuq kaypa ch'uyanchiknin normalman kutimun. Kaymanta nikotina chaskiyuq kayqa sapaq p'unchaykunapi tukuyta qallarimun.

Sirkulu Sistemapa Sinchi Tukuykuna

Sigaramanta karqaykiptin iskay hasta chunka iskay semanapi, yawar sirkulunpi allin tukuy rikurqan. Kay pacha sunqu hampiyuqta chinkay risku qasilla tukuyta qallarimun. Chaymanta, ejercicio ruraykuna wiñanmi, kawsay aswan kallpachakuyta atinki. Qhichwaqa sigara chinkay hampiyuqkuna ch'uyanchikta qallarimun.

Mikhuyta, Asnita Uyarikuykuna Wiñay

Sigara ruranakuy mikhuy, asni uyarikuyta ch'uyanchikta atinki. Ichapas karqaykiptin iskay chunka pusaqniyuq urapi, mikhuy, asni sinirkunapa chinkay ch'uyanchikta qallarimun. Kaymanta kay uyarikuykuna qasilla tukuyta qallarimun.

Aswan Kallpachakuyta, Kawsaypi Kallpata Uyarikuy

Karqaykiptin, qhichwa kawsaypi allin tukuy, yawarpi oksigeno wiñayta atinki. Kaymanta runakuna aswan kallpachakuyta, kawsaypi kallpata uyarikuyta atinki.

Defensa Sistemapa Sinchi Tukuykuna

Sigara ruranakuy, kawsay defensa sistemata ch'uyanchikta atinki. Sigaramanta karqayqa oksigeno wiñayta, inflamacion chinkayta ruwaspa defensa sistemapa sinchi tukuyta, infeccionkunawan allin ch'usayta atinki.

Simikuna, Kiru Kawsaypi Allin Tukuy

Sigaramanta karqaykiptin simipi higiene qasilla tukuyta qallarimun; kirukunapi q'ellu kay, simipi asni chinkay rikurqan. Hinallataq, simipi infeccion chinkay risku qasilla tukuyta qallarimun.

Warmi, Qhari Kawsaypi Allin Tukuy

Sigara ruranakuy, warmi, qhari kawsaypi ch'usaq kawsay chinkayta atinki. Qharikunapi ereccion chinkay, warmikunapi ch'usaq munay chinkay wiñanmi. Sigaramanta karqaymi ch'usaq kawsayta kutichiyta atinki.

Kanser Chinkay Riskupa Ch'uyanchik

Sigara chinkaypa aswan hatun ch'uyanchikmi, aswan kanser rikchaykunapa risku rurayta atinki. Sigaramanta karqaykiptin, qhichwa, mikuy ñan, pankreas, warmi ch'ukcha, urinario, simi, qhichwa hina kanser rikchaykunapa risku sapaq p'unchaykunapi ch'uyanchikta qallarimun.

Sigaramanta Karqaykiptin Chinkay Chinkaykunata Rikuyta Atinki

Sigaramanta karqay, aswan runakunapaq yuyay, ch'usaq kawsaypi mana sasachu. Sapaq semanapi chinkay chinkaykuna, sigaraman kutimuy riskuta wiñachinmi. Kay proceso pi runa gripe hina chinkayta uyarinmi. Kay chinkaykunapa sutiqa, kawsay nikotinmanta ch'uyanchikta munaspa, nikotin chaskiyuq sistemakuna kayta uyarinmi. Ichapas aswan hatunmi, chinkay chinkaykuna temporalmi. Sapaq chinkay chinkaykuna kaykuna:

• Uma nanay, wiksa ch'uyanchik: Nikotin kawsaymanta chinkayta qallarimun, uma nanay, wiksa ch'uyanchik hina chinkaykuna rikurqan.

• Maki, chaki ch'uyanchik: Sirkulu allin tukuyta qallarimun maki, chaki ch'uyanchik hina chinkayta atinki.

• Qhichwa, kunka nanay: Qhichwakuna sigara, toxico chinkayta ch'uyanchikta munaspa qhichwa, kunka nanay rikurqan.

• Mikhuy munay wiñay, kawsayta wiñachiy: Nikotin chaskiyuq kaymanta mikhuy munay wiñanmi, runakuna kawsayta wiñachiyta atinki.

• Nikotina munay hatun: Sigaramanta karqaykiptin iskay hasta tawa semanapi nikotina munay aswan hatunmi.

• P'uyñiy, kawsay ch'uyanchik: Sigaramanta karqaykiptin p'uyñiy, phiña, manchakuy, munay ch'uyanchik rikurqan.

• Q'apaq: Nikotin mikhuy sistema ch'uyanchikta atinki, karqaykiptin wiksapa puriy temporal ch'uyanchik, q'apaq rikurqan.

• Manchakuy, llakikuy, puñuy ch'uyanchik: Nikotin chinkay proceso pi manchakuy, llakikuy, mana puñuy rikurqan. Llaki chinkay rikurqan, hampiq runamanta yanapayta munayta atinki. Proceso facilichiypaq hampiqkuna; yuyay yanapay, sariya kantaron, omega-3 grasa, acupuntura, meditacion utaq masaj hina yanapaykunata ruwachkan.

• Yuyay ch'uyanchik, simi ch'uyanchik: Yuyay ch'uyanchik, simi ch'uyanchik temporal chinkaykunapi rikurqan.

Sigaramanta Karqaykiptin Kawsaypi Hayk'aq P'unchaypi Kaykuna Ruraykuna?

Karqayta munaspa, kawsaypi allin tukuykuna qasilla qallarimun, p'unchaykunapi wiñanmi:

• 20 minutos qhipa: Sunqu takiy qasilla tukuy, presion sanguinea ch'uyanchikta qallarimun.

• 12 horas qhipa: Yawarpi karbonmonoxido nivelqa normalman kutimun.

• 48 horas qhipa: Mikhuy, asni uyarikuy aswan hatunmi.

• 2 semana – 3 killa qhipa: Yawar sirkulun, qhichwa kawsay allin tukuyta qallarimun.

• 1 hasta 9 killa qhipa: Samay ch'uyanchik, qhichwa nanay ch'uyanchik rikurqan.

• 1 wata qhipa: Sunqu hampiyuqta chinkay risku aswan ch'uyanchikta qallarimun.

• 5 wata qhipa: Stroke risku, sigara mana ruran runawan hina tukuyta qallarimun.

• 10 wata qhipa: Qhichwa kanser risku, sigara mana ruran runawan hina tukuyta qallarimun.

• 15 wata qhipa: Sunqu-sirkulu hampiyuq risku, sigara mana ruran runakunawan hina tukuyta qallarimun.

Sigaramanta Karqay Proceso Pi Yanapay Chaymi Imayna Rikurin?

Sigaramanta karqayta munay, kawsaypaqmi aswan hatunmi. Ichapas sapa runapaq kay lucha mana sasachu. Aswan runakuna chinkay chinkaykunawan lucha rurayta sasachkan, chaymanta sigaraman kutimuy risku wiñanmi. Sigaramanta karqayta munay runakuna hampiq runamanta utaq yanapay ekipomanta yanapayta chaskiy, proceso aswan seguridadwan, estabilidadwan puriyta atinki. Hampiq runayki yanapayta, alternativo yanapaykunata rurayta atinki, proceso allin tukuyta atinki.

Rikuykuna Tupuykuna

1. Sigaramanta karqay kawsayta imayna ch'uyanchik?

Sigaramanta karqay, kawsaypa tukuy sistemakunata allin tukuyta atinki. Sunqu, sirkulu kawsay allin tukuy, kanser risku ch'uyanchik, defensa sistema sinchi tukuy, kawsay calidad wiñanmi.

2. Sigaramanta karqaykiptin chinkay chinkaykuna hayk'aq p'unchay kachkan?

Chinkay chinkaykuna aswan sinchiqa sapaq huk hasta iskay semanapi, sapaq semanapi qasilla tukuy, p'unchaykunapi chinkayta qallarimun.

3. Mikhuy munay wiñay, kawsayta wiñachiy mana chinkaychu?

Aswan runakunapi sigaramanta karqaykiptin mikhuy munay wiñay, kawsayta wiñachiy rikurqan. Ichapas allin mikhuy, ruray kawsaywan kay risku kontrolman churanmi.

4. Sigaramanta karqaykiptin hayk'aq p'unchaypi sunqu hampiyuq risku ch'uyanchikta qallarimun?

Sigaramanta karqaykiptin sapaq wata qallarimun sunqu hampiyuq risku ch'uyanchikta qallarimun, p'unchaykunapi sigara mana ruran runawan hina tukuyta atinki.

5. Sigaramanta karqaykiptin qhichwakuna hayk'aq p'unchaypi allin tukuyta qallarimun?

Qhichwakuna sigaramanta karqaykiptin sapaq killapi moco, chinkay cellula ch'uyanchikta qallarimun. 1-9 killapi qhichwa kawsay allin tukuyta qallarimun.

6. Sigaramanta karqay munaypaq aswan allin ñan kuna imataq?

Profesional yanapay, nikotina ruwasqa kutichiy hampikuna, hampikuna hinaq psiqolojiku yanapay sigara saqiykama puriykuyta atiykuyta wiñachiy.

7. Yuyayman mana sigara mikhuyta saqiykama puriykuyta mana allin kawsayta apamun?

Huk runakunapi manchakuy, mana k'uchuy, hinallataq llakikuy rikuykuchkan. Kaymanta huk yachaqmanta yanapay chaskiy allinmi.

8. Sigara saqiykama puriykuyta rikhuyta, mikuyta kutichiyta atini?

Aswan runakunapi saqiykama puriykuyta, pisi pachapi mikuyta, rikhuyta allin kutichiyta atinki.

9. Sigara saqiykama puriykuyta, ruwanpi imayna huk musuq tukuykuna rikuykuchkan?

Sigara saqiykama puriykuyta, ruwanpi yawar puriy wiñan, rikhuy k'anchayniyoq, ch'uyanchayniyoq kutimun.

10. Wawa uywayta munqanku sigara saqiykama puriykuyta, kaymi chaylla?

Arí. Sigara uywayta, Wawa uyway puriykuyta, wawa kawsayta mana allin apamun. Sumaq saqiykama puriykuy wawa wiñaykuyta, mamap kawsayta allin kaypaqmi.

11. Sapa sutiymi saqiykama puriykuyta atini?

Mana. Aswan hampikuy wasi, yanapay ruwanakuna, yanapay programakunawan sigara saqiykama puriykuyta aswan allin kaypaq yanapachkan.

12. Sigara saqiykama puriykuyta, huk hampikuna yanapachkanchu?

Huk runakunapi meditasiyun, akupunktura, masaji, yanapay terapiakuna allinmi. Ichuq kay ruwanakuna hampikuyta mana chinkachkanchu; sumaqmi hampiqwan rimayta munay.

13. Yuyayman mana sigara mikhuyta saqiykama puriykuyta, imayna unaykuna hampiqman riqiyta munan?

Sinchi llakikuy, unay mana puñuyta atiy, sapa punchaw uma nanay utaq huk sinchi unay nanaykuna rikuykuchkanqa, hampiqman rimayta munaymi.

14. Sigara saqiykama puriykuyta, kutimuyta atinki?

Arí, aswan ñawpaq killaqkunapi kutimuyta munaykuchkan. Chaymi yanapay chaskiy, mana chay munaykuna rikhuyta saqiykuymi.

15. Aswan watayuq sigara mikhuyta ruwani, saqiykama puriykuyta allinmi?

Sapa watapi, sapa pacha sigara saqiykama puriykuyta kawsaypaq allinmi. Mana pisiqa p'unchayta chinkachkankichu; saqiykama puriykuyta munaykuchkanqa, manchakuyta chinkachkanki.

Qillqakuna

Dunia Kawsay Kamachiq (WHO) – Tobacco Fact Sheet

Amerika Q'epa Sinqa Ruwari (American Lung Association) – Sigara Saqiykama Puriykuyta Allin

USA Unquy Kamachiq (CDC) – Sigara & Tobacco Ruwakuna: Sigara Saqiykama Puriykuy

Europa Sonqon Kamachiq (ESC) – Tobacco wan Sonqon Unquy Kamachikuna

Amerika K'anchay Unquy Kamachiq (American Cancer Society) – Sigara Saqiykama Puriykuyta Qillqa