Agahî ji bo hemû kes, li her derê

Ey mirov!

Qise min bi başî guhe bikin.

Nazanim, dibe ku piştî vê salê ez her tim bi we re li vir nekarim bibim hevdu.

Ey mirov!

Wek ku roja Arefe rojeke pîroz e, mehê Zilhicce mehê pîroz e, bajara Mekke jî bajarek pîroz e; jiyanên we, malên we, û namûsa we jî ew qas pîroz in, ji her cureyê tecawuzê ewparêz in.

Hevalên min!

Sibe hûnê bi Xwedê xwe re hevdu bibin û ji her tevgera we yên îro hûnê pirsîn. Ji kerema xwe piştî min vegerin ser xeta xweşbûnên kevn û hevdu nekûjin. Ev wasiyetê min, yên li vir hene, yên tune ne agah bikin. Dibe ku yê agah kirî, bi baştir fêm bike û biparêze ji yê ku li vir hene û dibihîze.

Hevalên min!

Her kesê ku emanetek li derê xwe heye, ewê bidê xwediyê wê.

Hemû cureyê feyzê hate betal kirin, li bin lingê min e.

Lê herçî qirza we ye, divê bidin. Ne zulum bikin ne jî zulum bibin.

Bi fermana Xwedê, feyzê qet qet qedexe ye. Hemû adeta xweşbûnê kevn li bin lingê min e. Feyza yekem ku betal dikim jî feyza Abbas, kurê Abdulmuttalib e.

Hevalên min!

Qisasên xwînê yên di demê cahiliyê de jî hatine betal kirin. Qisasê yekem ku betal dikim jî qisasê Rabia, neviyê Abdulmuttalib e.

Ey mirov!

Îro şêytan hêz û desthilatdariya xwe li ser vê erdê we herdemî ji dest da. Lê di tiştên ku ez betal kirim de, eger di tiştên biçûk de bi wê re bişopînin, ew jî wê şêytanê kêfxweş bike. Ji bo parastina dînê xwe ji wan tiştan dûr bin.

Ey mirov!

Pêşniyar dikim ku mafên jinan biparêzin û di vê babetê de ji Xwedê re têrsînin. Hûn jinan wekî emanetê Xwedê digirin; hûn bi peymana Xwedê namûs û iffeta wan xweş dikin. Hûn maf li ser jinan heye, jinan jî maf li ser hûn hene. Mafê we li ser jinan ew e ku malê xwe ji kesekî ku hûn nehezdikin biparêzin. Mafê jinan li ser we jî ew e ku hûn bi rêya adeta xwe hemû xwarin û xelatên wan pêşkêş bikin.

Ey mînan!

Ez du emanet ji we re dihêlim ku heke bi wan bi xurtî bigirin, qet rêya xwe neşewitin. Ev emanetên Kitêba Xwedê, Qur’anê Pîroz û Sûnetê Pêxember in.

Ey mînan!

Qise min bi başî guhe bikin û baş biparêzin! Musliman birayê Musliman e û hemû Musliman biray in. Tecawuz kirin li ser mafê birayê dînê xwe qet ne qebûl e. Tenê ku bi dilê xwe bidin, ew cûda ye.

Hevalên min!

Xwe jî zulumê nekin. Nefsê we jî maf li ser we heye.

Ey mirov!

Xwedê we yek e. Bavê we jî yek e. Hemû we zarokên Adem in, Adem jî ji axê ye. Arab ser Arabanê din, Arabê din ser Arabê ser ne xwedî üstünî ye; reş ser sor, sor ser reş jî ne xwedî üstünî ye. Serfirazî tenê di teqwa de ye. Yê herî hêja li dergaha Xwedê yê herî zêde têrsî ye.

Ey mirov!

Xwedê her mafê xwedî mafê xwe da. Her kes berbiçavê xwe ji kirê xwe bersivdar e. Bav ji kirê kurê xwe, kur jî ji kirê bavê xwe bersivdar nîne.

Hişyar bin! Ev çar tişt qet nekin:

Qet tiştek bi Xwedê hevpar nekin.

Jiyana ku Xwedê haram û nezdîk kirî, bê sedem nekin.

Zina nekin.

Dizî nekin.

Ey mirov!

Sibe ji min hûnê pirsin. Çi dibêjin?

Hevalên Pêxember gotin:

"Tu peyama Xwedê gîhîştî; karê risaletê bi ser ket, me vasiyet û nasîhat kirî, em şahîd in."

Pêxember bi pişta şahîdê xwe sê caran asmanê nîşan da

"Bibê şahîd! ya Xwedê!

Bibê şahîd! ya Xwedê!

Bibê şahîd! ya Xwedê!"

Hazretê Muhammed Sallallahu Aleyhi û Sellem

Arzûya herdem xew dan, di edebiyata tibbî de gelek caran wekî hipersomnia tê gotin. Ev rewş, di demên rojê de jî, kesê xwe hêrsê xewê tê dîtin, di xebitina hişyar bûnê de û di cihê kar û bercê xwe de dijwarî tê xuyakirin. Hipersomnia dikare kêmasiya jiyana taybetî bi awayekî girîng kêm bike û gelek caran pêdivîya alîkariyê ya profesyonel a tibbî heye. Di vê nivîsê de, em têkiliya rewşa herdem xew danê bi gelek rewşên tenduristiyê re û rêbazên rêvebirinê bi sedemên wisa yên herî gelemperî tê gotin.

Sedemên Serekî yên Arzûya Herdem Xew Danê Çi Ne?

1. Hipersomnia Çi Ye?

Hipersomnia, bi arzûya herdem xew danê tê nas kirin û rewşa xewê ku kes di nav rojê de xwe hêrsê xewê tê dîtin, tê gotin. Ev rewş dikare di du sernavên sereke de were lêkolîn: Hipersomnia ya idiopatik û hipersomnia ya sekonder. Hipersomnia ya idiopatik, bê sedemekî diyar tê xuyakirin û gelek caran her çend şev dirêj xew tê kirin jî, bi şevê bi westiyayî tê hişyar bûn. Hipersomnia dikare jiyana civakî û karî ya kesê kêmtir bike û kêmasiya jiyanê zêde bike. Di têgihiştin û dermankirina wî de, pêşniyara xebata xusûsî ya profesyonel girîng e.

2. Hûra Xewê yên Ku Bi Narkolepsî Têne Xuyakirin

Narkolepsî, rewşa têkçûnê ya di pergala rêvebirina dora xew û hişyariyê de tê dîtin. Nexweşan bi hûra xewê yên neamade û bêkontrol têne şikestin. Di narkolepsî de, bi zêde, kurtbûna kontrola masiyan (katapleksi), nekarinê bi tevahî tevgerê dema xewê an dema hişyar bûnê (felca xewê) û xewnên rastî wekî halûsînasyon jî têne dîtin. Narkolepsî, dikare kar û ewlehiya rojane bi awayekî girîng têhdîd bike, ji ber vê yekê pêdivîya şopandina tibbî heye.

3. Depresyon û Zêdebûna Pêdivîya Xewê

Rewşa nexweşiya rûhî, bi taybetî depresyon, gelek caran bi arzûya zêde xew danê tê têkildar kirin. Di kesên ku depresyon heye de, westiyayî ya domdar, kêm bûnê hêza jismî û pêdivîya herdem xew danê di nav rojê de gelek caran tê dîtin. Her weha, têkçûna rêza xewê, insomnia (ne xew dan) an jî hipersomnia dikare xwe nîşan bide. Di dermankirina wî de, alîkariyê psikolojî û heke pêdivî be, dermana dermanî jî tê bikaranîn.

4. Sendroma Westiyayî ya Domdar (CFS)

Sendroma Westiyayî ya Domdar, bi westiyayî ya dirêj û bê sedemekî diyar tê nas kirin û bi bihîstinê nayê derbas kirin. Her çend xewê tê kirin bi qasî kîfayet be, nexweş dikare xwe nedinivî tê his kirin; bi zêde, êşên masiyan û serê, pirsgirêka cihê balê û pirsgirêka bîra jî têne dîtin. Heke CFS tê guman kirin, lêkolîna sedemên din jî pêşniyar e.

5. Apneya Xewê: Sedema Xewê ya Ne Kîfayet

Apneya xewê, rewşa têkçûnê ya kurt a nefesê di dema xewê de tê nas kirin. Ji ber vê yekê, xewê ku gelek caran bi şevê tê hişyar bûn, ne xewê aram e; ev jî di rojê de westiyayî û hêrsê xewê tê dîtin. Dermana apneya xewê tenê xewê kîfayetdar zêde nakê, lê her weha dikare xetere tenduristiyê yên wekî hipertansiyon û nexweşiya dilê jî kêm bike.

6. Têkçûna Fonksiyona Tîroyîd û Westiyayî ya Domdar

Beza tîroyîd hormonên rêvebirina metabolîzma çêdike. Bi taybetî dema tîroyîd kêm kar dike (hipotîroyîdizm), çêkirina hêza laşê kêm dibe. Di encamê de, di kesan de, nexweşî, westiyayî û arzûya xew danê gelek caran tê dîtin. Hipotîroyîdizm dikare bi dermana xweş were kontrol kirin.

7. Anemî (Kansîzî) û Kêm bûnê Hêzê

Anemî, wateya ku di laşê de hinekî kêm xwînê sor a sax tunebe. Xwînê sor oksîjen digihîne, di tîştek û organên ku oksîjenê kêm digihêje de, westiyayî û hêrsê xewê dikare tê xuyakirin. Yek ji cureyên anemî yên herî gelemperî têkçûna demirê ye. Bi dermana xweş, pirsgirêkan gelek caran kêm dibin.

8. Karûbarê Diyabetê li Ser Westiyayî

Diyabet, rewşa domdar e ku laşê dijwarî dike ku asta şekerê xwînê di nav astên normê de bimîne. Asta şekerê xwînê yên nehevgirtî, çêkirina hêza pêwîst a xwînê tê asteng kirin. Ev dikare di kesê de, westiyayî ya jismî û zihnî û hêrsê xewê zêde bike. Bi rêvebirina çalak a diyabetê, ev pirsgirêk gelek caran dikare kêm bibe.

Kengî Pêdivîya Herdem Xew Danê Divê Were Cihê Balê?

Her kes ji her temenê de car car xwe westiyayî û hêrsê xewê tê dîtin. Lê heke ev rewş domdar bibe, kêmasiya jiyanê û karî ya rojane bi awayekî diyar têk bike; pêdivîya şopandina tibbî heye. Piştî ku sedemên binav têne diyar kirin, gelek caran bi dermana xweş an guherandina şêwaza jiyanê, pirsgirêkan dikare kêm bibin.

Pirsên Pir Zêde Hatine Pirsîn

1. Heke herdem xew dikim, ev dikare nîşana pirsgirêka tenduristiyê be?

Arzûya herdem xew dan, hin caran dikare bi faktorên şêwaza jiyanê têkildar be; lê dikare sedemekî tenduristiyê jî hebe. Bi taybetî heke pirsgirêka te jiyana rojane têk dike, pêdivî ye ku bi profesyonelê tenduristiyê re têkilî bide.

2. Cihê cuda ya di navbera hipersomnia û narkolepsî de çi ye?

Hipersomnia, bi rewşa zêde xewê di nav rojê de tê nas kirin; lê narkolepsî bi hûra xewê yên neamade û bêkontrol û bi nîşanên zêde yên wekî kurtbûna kontrola masiyan tê derbas bûn. Narkolepsî, gelek caran rewşa neurolojî ya zêde girîng e.

3. Karûbarê depresyonê li ser rêza xewê çi ye?

Depresyon dikare bi insomnia (ne xew dan) û zêde xew dan (hipersomnia) xwe nîşan bide. Her weha, bi şevê bi westiyayî hişyar bûn, kêm bûnê hêzê di nav rojê de jî gelek caran tê dîtin.

4. Apneya xewê dikare were dermankirin?

Erê, apneya xewê rewşek e ku dikare were dermankirin. Di nav rêbazên dermankirinê de guherandina şêwaza jiyanê, amûrên hêwa ya bi presê pozîtîf (CPAP), amûrên nav devê û di hin rewşan de jî hilbijartina operasyona cerrahî heye.

5. Têkiliya di navbera sendroma westiyayî ya domdar û herdem xew danê de çawa ye?

Di kesên ku sendroma westiyayî ya domdar heye de, her çend xewê tê kirin, westiyayî ya ne derbas dibe û hin caran arzûya zêde xew danê tê dîtin. Lê tenê herdem xew dan dikare bi sedemên din jî tê xuyakirin.

6. Ez çawa dizanim ku anemî heye?

Nîşanên anemî di nav de westiyayî ya domdar, nexweşî, rengê rûyê spî û zû westiyan heye. Ji bo teşhîsa rast, pêdivîya testê xwînê heye.

7. Pirsgirêkên tîroyîd çawa rêza xewê têk dikin?

Gava beza tîroyîd hormonê kîfayet nayê çêkirin (hipotîroyîdizm), asta hêzê diyar kêm dibe û pêdivîya xewê zêde tê dîtin. Bi dermana xweş, ev pirsgirêk gelek caran kêm dibin.

8. Kontrola diyabetê dikare westiyayîya min kêm bike?

Hevgirtina asta şekerê xwînê, dikare asta hêza te zêde bike û hêrsê xewê jî kêm bike.

9. Hin caran her çend zêde xew dikim, hîn jî westiyayîm, sedema wî çi dikare be?

Ev rewş dikare gelek sedemên cuda hebe: apneya xewê, depresyon, têkçûna fonksiyona tîroyîd, anemî an jî nexweşiyên metabolîk yên din. Heke pirsgirêkên te dirêj dibin, pêdivî ye ku bi doktorê xwe re têkilî bide.

10. Ez bi xwe çi dikarim bikim?

Hewl bidin ku rêza xewê ya domdar û kîfayetdar bikişînin, xwarina baldar, çalakiyên fizîkî bi bal bide. Lê heke pirsgirêkên te dom dikin, pêdivî ye ku alîkariyê profesyonelê tenduristiyê bistînin.

11. Arzûya herdem xew danê di kalê de zêde tê dîtin?

Bi pîr bûnê dikare guherandina rêza xewê bibe, lê herdem hipersomnia dikare nîşana pirsgirêka tenduristiyê jî be. Bi taybetî heke nû dest pê kiribe, şopandina tibbî pêwîst e.

12. Arzûya herdem xew danê dikare di zarokan de jî tê dîtin?

Erê, di zarokan de jî arzûya zêde xew dan dikare bi sedemên cuda tê xuyakirin. Heke guherandina dirêj an neamade tê dîtin, pêdivî ye ku bi doktorê zarokan re têkilî bide.

13. Kîjan nexweşiyên din dikarin sedema pêdivîya herdem xew danê bibe?

Şikestina karê bîrê, nexweşiyên domdar, hin dermanên ku karê wan sedemê dikin û hin nexweşiyên neurolojî jî dikarin ev pirsgirêk bide.

Çavkaniyên

• Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê (WHO) – Rêbernameya Rewşên Xewê

• Komeleyê Xewê ya Amerîka (AASM) – Klasîfîkasyon û Rêvebirina Rewşên Xewê

• Navenda Kontrol û Parastina Nexweşiyê ya Dewletên Yekbûyî (CDC) – Çavkaniyên Sendroma Westiyayî ya Domdar

• Komeleyê Psîkîyatriya Amerîka (APA) – Kriterên Teşhîsa Nexweşiya Depresyonê ya Mezin

• Komeleyê Diyabetê ya Amerîka (ADA) – Rêbernameya Rêvebirina Diyabetê

• Journal of Clinical Sleep Medicine – Lêkolînên Hipersomnia û Narkolepsî

Hestya xwêdanê tîjeya dirêj an jî hestya qirçikê di laşê de, gelek caran "parestezi" tê gotin û dikare ji bo gelek kesan sedemê nigaranî be. Ji ber ku gelek rewşên tenduristî dikarin vêwateyên hestyan bixin pêş, dirêjahiya û têkildariya nîşanên girîng in. Li jêr, sedemên sereke yên hestya tîjeya dirêj û xebatên bingehîn ku divê li ser vê rewşê zanîn, hatine şirove kirin.

Tengbûna Ewan û Qirçikbûn

Gava ku ewan di herêmekê de di bin presê de dimînin, damar û ewan nikarin bi awayekî têkildar bixebitin, ev jî di texmê de hestya qirçikê û tîjeya dirêj dide. Mînakên herî zanîn, karpal tünel sendromê ye ku bi tengbûna ewa median di pêçê destê de tê dîtin. Di vê rewşê de, di dest û pêncên de têkçûn, qirçikbûn û hestya nêxweşî dikare were dîtin. Heman demê de, tengbûna ewa siyatik di belê de dikare sedemê tîjeya dirêj û êşê di lingan de be. Tengbûnên ewan bi gelemperî sedemên mekanîkî (wekî tevgerên dubare, xebatên çewt, an jî birîndarî) hene, lê bi nirxandina xebatkar dikare teşhîs û plana dermankirinê were çêkirin.

Ziyanê Ewan Ji Ber Şekera Şerbetê (Neyropatiya Şekerê)

Asta bilind a şekera şerbetê di demeke dirêj de dikare bi demekê ziyanê xwêrekên ewan bide. Neyropatiya ku ji ber şekerê tê pêk anîn, di destan an jî lingan de bi hestên tîjeya dirêj, têkçûn û şewitandin xwe dide; bi gelemperî di her du aliyan de nîşan dide. Ji ber ku ev cûre nêzîkî di kesên şekerê de gelek caran tê dîtin, kontrola baş a şekera şerbetê û şopandina domdar girîng in.

Rola Kemîya Vitaminan

Kemîya hin vitaminan di laşê de dikare karê sax a ewan bigire. Bi taybetî kemîya vitamîna B12, dikare sedemê pirsgirêka veguhastina ewan û di encamê de hestên tîjeya dirêj û qirçikbûnê bide. Kemîya B12 bi gelemperî di rejîmekan de tê dîtin ku xwarina çavkaniyên heywanî kêm e, di pirsgirêka xwarinê an jî di temenê mezin de. Gava ev kemî were çêkirin, şikêtkirin bi gelemperî kêm dibe.

Nexweşiyên Pergala Ewanê Navendî: Multipl Skleroz (MS)

Multipl skleroz nexweşiyekî domdar û pêşketî ye ku pergala parastina xwe ya ewanan tê ziyan kirin. Di vê nexweşiyê de, qapa miyelin a ku dora tîrên ewanan parast dike tê ziyan kirin; ev jî sedemê veguhastina rast a nîşanên ewanan dide. Di MS de, di herêmên cuda yên laşê de hestya tîjeya dirêj, têkçûn, pirsgirêka dîtinê, qelsiya masan û pirsgirêka balansê dikarin were dîtin. Ev cûre şikêtkirin dikarin bi nexweşiyên din jî têk çêbikin, ji ber vê yekê nirxandina xebatkarê neurologyê pêwîst e.

Ziyanê Ewanên Derve (Neyropatiya Derveyî)

Di laşê de, ziyanê ewanên derveyî ya pergala ewanê navendî "neyropatiya derveyî" tê gotin. Birîndarî, nexweşiyên germ, maddiyên tûxîk an jî nexweşiyên domdar dikarin sedemê vê bibe. Di dest û lingan de hestên tîjeya dirêj, şewitandin, têkçûn wekî nîşanên sereke yên neyropatiya derveyî tê dîtin. Bi dermankirina sedemê dikare şikêtkirin were kontrol kirin.

Pirsgirêkên Karê Tîroyîdê: Hipotîroyîdîzm

Hipotîroyîdîzm wateya ku bezê tîroyîd nikare hormonê kîfayetî çêke, gelek alîyên laşê tê tesîr kirin. Bi têkildariya hêvî ya lêxistinê, saxiya ewan jî bi awayekî nebaş tê tesîr kirin. Bi taybetî di dest û lingan de qirçikbûn, hestya tîjeya dirêj di nîşanên herî gelemperî de ye. Heman demê de westiyayî, zêdebûna giranî, hestya sarî û bêhişyarî dikarin were dîtin. Di dermankirinê de pêdivî ye hormonê tîroyîd were zêdekirin.

Nexweşiyên Germ û Nexweşiyên Hêrsî

Hin nexweşiyên germ an jî nexweşiyên ku pergala parastina xwe tê aktîf kirin dikarin hestya hessasî li ewanan bixin pêş. Mînakê, zona ku ji ber virusa herpes zoster tê pêk anîn, sedemê hestya hêsasî li ewanan û bi rashê li ser skinê re bi êşê giran û hestya tîjeya dirêj tê dîtin. Hin nexweşiyên hêrsî yên domdar wekî romatoid artrit jî dikarin bi tengbûna ewan an jî ziyanê ewanan re şikêtkirina qirçikbûnê bixin pêş.

Hestya tîjeya dirêj di laşê de hin caran demkî û bêzarer dikare be. Lê gava şikêtkirin dirêj dibe, pêş dikeve an jî jiyana rojane tê tesîr kirin, ji bo diyarkirina sedema binê û rêxistina dermankirina xweş pêdivî ye bi bijîşkê re têkilî were girtin.

Pirsên Zêde Pirsî

1. Hestya tîjeya dirêj di laşê de tehlûkedar e?

Bi gelemperî ev şikêtkirin bi sedemên demkî û bêzarer têne pêk anîn; lê gava nîşanên diyar, dirêj an jî bi nîşanên zêde têne pêk anîn, dikare sedema girîng li binê be û pêdivî ye nirxandina tibbî were kirin.

2. Tengbûna ewan çawa derdikeve?

Dermankirina tengbûna ewan girêdayî sedema binê ye. Di rewşên hêsan de bihûrtin, guherandina pozîsyonê û harket dikarin bêyî dermankirinê biqedînin. Di rewşên giran de jî dikare derzî an jî cerrahî pêwîst be.

3. Neyropatiya şekerê tevahî tê başbûn?

Neyropatiya şekerê bi gelemperî domdar û pêşketî tê pêk anîn. Bi kontrola baş a şekera şerbetê dikare nîşanên were kêmkirin, lê ziyanê ewanan dikare veger nabe.

4. Di kemîya vitamîna B12 de kîjan şikêtkirin têne dîtin?

Kemîya B12; di dest û lingan de hestya tîjeya dirêj, qirçikbûn, qelsî, westiyayî û pirsgirêka bîrêzê dikare sedemê gelek nîşanên neurology û pergalî be.

5. Di multipl sklerozê de hestya tîjeya dirêj domdar dibe?

Di MS de hestya tîjeya dirêj hin caran bi hewldan tê pêk anîn û di demê de dikare kêm bibe. Lê ev cûre nîşanên dikarin ji kesêkê bo kesêkê cuda bin.

6. Di neyropatiya derveyî de kîjan testan têne kirin?

Karên veguhastina ewanan (EMG) bi serê xwe, tahlîlên xwînê û heke pêwîst be testên wêne jî têne kirin.

7. Heke hipotîroyîdîzm ne were dermankirin pirsgirêk tê çêbûn?

Erê. Heke ne were dermankirin tenê qirçikbûn na, belkî li ser dil, metabolism û rewşa rûhî jî dikare tesîrên nebaş bide.

8. Nexweşiya zona dikare dubare bibe?

Zona bi gelemperî tenê carek tê dîtin; lê gava pergala parastina xwe pir zeif be, ew riskê dubarebûnê dikare zêde bibe.

9. Hestya tîjeya dirêj çawa tê kêmkirin?

Dermankirina sedemê rêbaza herî kêrhatî ye. Di rewşên demkî û hêsan de bihûrtin, guherandina pozîsyonê û harket dikarin alîkar be; lê di şikêtkirina domdar de pêdivî ye bi bijîşkê re têkilî were girtin.

10. Wergirtina zêdebûna vitaminê kêrhatî ye?

Gava kemîya vitaminê were diyarkirin, di bin binêreya bijîşkê de wergirtina zêdebûna bi dozê kêrhatî dikare kêrhatî be. Wergirtina vitaminê bê sedem an bê agahî ne tê pêşniyar kirin.

Çavkaniyan

• Rêxistina Tenduristiya Cîhanê (WHO) – Dîtina Giştî ya Pirsgirêkên Neurology

• Komeleyê Şekerê ya Amerîka (ADA) – Rêberên Neyropatiya Şekerê

• Akademiya Neurology ya Amerîka (AAN) – Notên Agahdariyê ya Neyropatiya Derveyî

• Mayo Clinic – Parestezi û Nîşanên Têkildar

• National Institutes of Health (NIH) – Kemîya Vitamin B12 û Pergala Ewanê

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Nexweşiyên Germ a Pergala Ewanê û Tedbîrên Wê