Çka është Kanceri i Kolonit (Zorrës së Trashë)? Cilat janë Simptomat e Tij? Cilat janë Shkaqet?
Калян (Кішачнік) Рак: Сімптомы, Прычыны, Дыягностыка і Лячэбныя Падыходы
Калян рак — гэта сур’ёзнае захворванне, якое развіваецца ў тоўстай кішцы і прамой кішцы, закранаючы важную частку стрававальнай сістэмы. Звычайна ўзнікае ў выніку перараджэння палiпаў, што ўтвараюцца на паверхні кішачніка, у злаякасную пухліну з цягам часу. Сімптомы, прычыны і лячэнне захворвання могуць вар’іравацца ў залежнасці ад стадыі раку і агульнага стану здароўя пацыента. Ранняя дыягностыка, як і пры ўсіх відах раку, з’яўляецца важнай перавагай у барацьбе з калянаватым ракам.
Што такое калян (кішачнік) рак?
Калян рак узнікае ў тоўстай кішцы і з’яўляецца адным з найбольш распаўсюджаных тыпаў раку ў свеце. Гэта захворванне часцей за ўсё сустракаецца ў асоб ва ўзросце старэй за 50 гадоў, але можа ўзнікнуць у любым узросце. Калі гаварыць пра будову тоўстай кішкі, яна мае даўжыню каля 1,5–2 метраў і складаецца з двух асноўных частак: каляна і прамой кішкі. Прамая кішка — гэта апошняя частка тоўстай кішкі, якая знаходзіцца найбліжэй да анусу і служыць месцам назапашвання калавых мас перад вывадам з арганізма. Калян — гэта шырокая частка кішкі, якая размяшчаецца перад прамой кішкай. Пасля траплення ежы з тонкай кішкі ў калян тут адбываецца ўсмоктванне вады і мінералаў, а адходы назапашваюцца ў прамой кішцы.
Калян рак пачынаецца ў клетках слізістай абалонкі, якая выслойвае ўнутраную паверхню тоўстай кішкі.
Анатомія каляна
Найчасцей рак узнікае ў наступных участках:
Сігмападобны калян (S-падобная апошняя частка) : Гэта частка тоўстай кішкі, якая злучаецца з прамой кішкай. З’яўляецца найбольш частай лакалізацыяй. Тут клеткі даўжэй кантактуюць з адходамі, бо калавыя масы становяцца больш цвёрдымі, што павялічвае рызыку развіцця раку.
Прамая кішка : Гэта частка каляна, якая знаходзіцца найбліжэй да анусу. Рак, які развіваецца ў гэтай вобласці, называюць ракам прамой кішкі, але звычайна яго разглядаюць разам з калянавым ракам пад агульнай назвай “коларэктальны рак”.
Узыходзячы (правы) калян: Гэта першы ўчастак, куды трапляюць вадкія адходы з тонкай кішкі. Пухліны ў гэтай вобласці звычайна даўга не даюць сімптомаў, бо калавыя масы яшчэ знаходзяцца ў вадкай форме. Таму рак правага каляна часта выяўляецца на позняй стадыі.
Папярочны (трансверсальны) калян : Гэта гарызантальная частка, якая злучае правы і левы калян. Тут таксама можа развівацца рак, але радзей, чым у іншых участках.
Нізходзячы (левы) калян: Гэта частка, па якой адходы рухаюцца ў бок анусу. Пухліны ў гэтай вобласці часта праяўляюцца запорам, змяншэннем дыяметра калавых мас, крывацёкам як раннія сімптомы.
Прыкладна 40–50% выпадкаў прыходзіцца на сігмападобны калян і прамую кішку, каля 20% — на ўзыходзячы (правы) калян, астатнія — на папярочны і нізходзячы (левы) калян.
Што такое коларэктальны рак?
Коларэктальны рак ахоплівае пухліны, якія развіваюцца як у каляне, так і ў прамой кішцы. Ён узнікае ў ніжняй частцы стрававальнай сістэмы ў выніку анормальнага разрастання клетак. Звычайна ўзнікае з дабраякасных палiпаў, якія з цягам часу перараджаюцца ў рак. Калі рак выяўляецца на ранняй стадыі, шанцы на паспяховае лячэнне значна павялічваюцца.
Якія сімптомы калянавага раку?
На ранніх стадыях калян рак часта не выклікае выразных скаргаў. Сімптомы звычайна з’яўляюцца па меры росту пухліны і могуць уключаць наступнае:
Боль у жываце або курчы
Доўгая дыярэя, запор або змена формы калавых мас
Кроў у кале або вельмі цёмны (дёгцевы) кал
Неабгрунтаванае пахуданне
Пастаянная стомленасць і слабасць
Адчуванне ўздуцця або перапоўненасці ў жываце
Гэтыя скаргі могуць быць прыкметай іншых праблем са здароўем. Таму асабліва пры працяглых або незразумелых сімптомах важна звярнуцца да медыцынскага спецыяліста.
Прычыны і фактары рызыкі калянавага раку
Дакладная прычына калянавага раку невядомая, але вызначаны шэраг фактараў рызыкі:
Узрост: Рызыка павышаецца пасля 50 гадоў.
Сямейны анамнез: Калі ў блізкіх сваякоў быў калян рак, рызыка вышэй; у такіх выпадках рэкамендуецца раней пачынаць скрынінг.
Палiпы: Палiпы, што ўтвараюцца на сценцы кішкі, могуць з цягам часу перараджацца ў рак, таму іх выяўленне і лячэнне вельмі важныя.
Генетычныя парушэнні: Асабліва спадчынныя сіндромы, такія як сіндром Лінча (HNPCC), могуць павялічваць рызыку.
Запаленчыя захворванні кішачніка: Хранічныя захворванні, такія як хвароба Крона і язвавы каліт, павышаюць рызыку.
Стыль жыцця: Дыета з нізкім утрыманнем клятчаткі і высокім утрыманнем тлушчаў, залішняя вага (атлусценне), недахоп фізічнай актыўнасці, курэнне і празмернае ўжыванне алкаголю павялічваюць рызыку.
Пэўныя стану здароўя: Цукровы дыябет 2 тыпу таксама павышае рызыку калянавага раку.
Як дыягнастуецца калян рак?
У наш час асноўную ролю ў дыягностыцы пухлін каляна і прамой кішкі адыгрываюць эндаскапічныя метады. Стандартная працэдура — гэта калонскапія, якая дазваляе непасрэдна агледзець унутраную паверхню кішкі і выдаліць падазроныя палiпы. Для канчатковай дыягностыкі праводзіцца біяпсія (узяцце ўзору падазронай тканкі для паталагічнага даследавання). Для ацэнкі распаўсюджанасці пухліны або рызыкі метастазавання выкарыстоўваюцца метады візуалізацыі, напрыклад камп’ютарная тамаграфія (КТ). Тэст на схаваную кроў у кале таксама часта выкарыстоўваецца для скрынінгу.
Стадыі калянавага раку і сімптомы па стадыях
Стадыя 0 (карцынома in situ): Рак абмежаваны толькі ўнутранай паверхняй кішкі. Звычайна сімптомы адсутнічаюць.
Стадыя 1: Рак знаходзіцца ва ўнутраных слаях сценкі кішкі. Магчымы лёгкі боль у жываце, змена звычак дэфекацыі або невялікая колькасць крыві ў кале.
Стадыя 2: Пухліна можа прарастаць за межы сценкі кішкі, але не распаўсюджваецца на лімфавузлы. Магчымы боль у жываце, выразныя змены ў звычках дэфекацыі, пахуданне і ўздуцце.
Стадыя 3: Рак распаўсюдзіўся на бліжэйшыя лімфавузлы. Боль у жываце, слабасць, страта апетыту і кроў у кале становяцца больш выяўленымі.
Стадыя 4: Рак метастазаваў у аддаленыя органы, напрыклад, у печань або лёгкія. Могуць назірацца моцная стомленасць, упарты боль у жываце, кішачная непраходнасць і хуткае пахуданне.
Чаму ўзнікае калян рак?
Развіццё калянавага раку звычайна адбываецца ў выніку перараджэння дабраякасных палiпаў у злаякасную пухліну з цягам часу. Генетычныя змены ў клетках адыгрываюць ролю, але таксама важныя фактары навакольнага асяроддзя і ладу жыцця. Хоць немагчыма вызначыць адну канкрэтную прычыну, пазбяганне фактараў рызыкі і ўдзел у скрынінгавых праграмах могуць быць прафілактычнымі мерамі.
За які час развіваецца калян рак?
Калян рак звычайна развіваецца павольна, на працягу многіх гадоў. Перараджэнне палiпа ў рак у сярэднім займае 10–15 гадоў. Таму рэгулярныя скрынінгі асабліва важныя для асоб з павышаным рызыкай.
Тыпы калянавага раку
Большасць калянавых ракаў — гэта адэнакарцыномы; гэтыя пухліны паходзяць з залозістых клетак, што выслойваюць унутраную паверхню кішкі. Радзей сустракаюцца іншыя тыпы, такія як лімфома, саркома, карцыноід або гастраінтэстынальная струмальная пухліна (GIST). Для розных тыпаў пухлін дыягностыка і лячэнне могуць адрознівацца.
Методы лячэння калянавага раку
Лячэнне плануецца індывідуальна ў залежнасці ад стадыі захворвання, агульнага стану пацыента і асаблівасцяў пухліны. На ранніх стадыях хірургічнае ўмяшанне часта бывае дастатковым; мэтай з’яўляецца выдаленне палiпаў і ракавых тканак. Пры прагрэсаванні захворвання могуць прымяняцца хіміятэрапія, у некаторых выпадках радыётэрапія, а таксама сучасныя метады, такія як мэтавая тэрапія або імунотэрапія. Назіранне і лячэнне павінны ажыццяўляцца спецыялізаванай камандай.
Хірургія калянавага раку
Хірургічнае ўмяшанне з’яўляецца асноўным метадам лячэння калянавага раку. Аб’ём аперацыі залежыць ад лакалізацыі і распаўсюджанасці пухліны; на ранніх стадыях можа быць дастаткова выдалення толькі палiпа, у больш позніх выпадках праводзіцца частковая калэктамія (выдаленне часткі каляна разам з бліжэйшымі лімфавузламі). Аб’ём аперацыі і перыяд аднаўлення залежаць ад стадыі захворвання і індывідуальных асаблівасцяў пацыента.
Магчымыя рызыкі аперацыі пры калянавым раку
Як і при кожнай хірургічнай аперацыі, аперацыі па раку кішачніка таксама могуць мець пэўныя рызыкі і ўскладненні. Сярод іх — крывацёк, пашкоджанне органаў (напрыклад, мачавыя шляхі, мачавы пузыр, селязёнка, печань, падстраўнікавая жалеза або кішачнік), разыходжанне швоў на кішачніку, інфекцыя ў хірургічнай вобласці і пашкоджанне нерваў. Гэтыя рызыкі імкнуцца мінімізаваць шляхам кантролю пацыента да і пасля аперацыі.
На што звяртаць увагу пасля аперацыі
У пасляаперацыйны перыяд у пацыента можа назірацца лёгкі або ўмераны боль, часам інфекцыя або крывацёк. Для зняцця болю выкарыстоўваюцца лекі, прызначаныя лекарам, а для прафілактыкі інфекцыі могуць прызначацца антыбіётыкі. Падтрымка кровазвароту рухальнай актыўнасцю (напрыклад, ранняя мабілізацыя і практыкаванні) і дастатковы прыём вадкасці важныя для прафілактыкі ўскладненняў. Неабходна выконваць рэкамендацыі лекара і звяртаць увагу на парады па харчаванні ў перыяд аднаўлення.
Працэс аднаўлення і працягласць знаходжання ў бальніцы
Пасля аперацыі на кішачніку сярэдні тэрмін знаходжання ў бальніцы можа складаць 5–10 дзён. Пасля выпіскі аднаўленне можа заняць адзін або два месяцы. У гэты перыяд важна прытрымлівацца рэкамендацый па харчаванні, рэгулярна прымаць лекі і не прапускаць кантрольныя прыёмы, каб забяспечыць здаровае працяканне працэсу.
Што можна зрабіць для прафілактыкі раку кішачніка?
Дыета, багатая на клятчатку і збалансаваная, дастатковы прыём кальцыя і вітаміну D, падтрымка здаровай вагі, рэгулярная фізічная актыўнасць, пазбяганне курэння і празмернага ўжывання алкаголю — важныя прафілактычныя фактары. Асабліва пасля 50 гадоў правядзенне рэгулярных скрынінгавых тэстаў спрыяе ранняму выяўленню захворвання і паляпшае вынікі для здароўя.
Хто знаходзіцца ў групе рызыкі па раку кішачніка?
У свеце рак кішачніка часцей выяўляецца ў асоб ва ўзросце старэй за 50 гадоў. Асобам з сямейнай гісторыяй коларэктальнага раку рэкамендуецца праходзіць рэгулярныя скрынінгі з больш маладога ўзросту. У шэрагу даследаванняў адзначаецца, што дыета з нізкім утрыманнем клятчаткі і высокім утрыманнем бялку, дэфіцыт вітаміну D і такія праблемы са здароўем, як цукровы дыябет, таксама павышаюць рызыку.
Дзе звычайна адчуваецца боль пры раку кішачніка?
Боль можа адчувацца ў ніжняй або бакавой частцы жывата, а часам і як больш распаўсюджаны боль у жываце.
Ці сведчыць станоўчы вынік аналізу кала аб раку кішачніка?
Станоўчы вынік тэсту на схаваную кроў у кале можа сведчыць пра крывацёк у кішачніку, у тым ліку і пра рак кішачніка. Для дакладнай дыягностыкі патрабуецца дадатковае абследаванне.
Ці можна выявіць рак кішачніка пры дапамозе ультрагуку?
Ультрагук звычайна недастатковы для прамой дыягностыкі раку ўнутры кішачніка. Для дыягностыкі больш эфектыўныя метады, такія як каланаскапія і КТ.
Ці з’яўляецца аперацыя па раку кішачніка рызыкоўнай?
Як і пры любой хірургічнай аперацыі, існуюць пэўныя рызыкі, але пры вопытнай камандзе і належным назіранні гэтыя рызыкі можна знізіць.
Да якога аддзялення звяртацца пры раку кішачніка?
Аддзяленні агульнай хірургіі і/або гастраэнтэралогіі з’яўляюцца спецыялізаванымі галінамі для дыягностыкі і лячэння.
Колькі доўжыцца аперацыя па раку кішачніка?
У залежнасці ад лакалізацыі і распаўсюджанасці раку, у сярэднім аперацыя можа доўжыцца ад 2 да 3 гадзін.
Ці можна лячыць рак кішачніка медыкаментозна?
На позніх стадыях могуць прымяняцца медыкаментозныя метады лячэння, такія як хіміятэрапія. Аднак на ранняй стадыі асноўным метадам лячэння з’яўляецца хірургія.
Ці з’яўляецца рак кішачніка генетычным?
У асоб з сямейнай гісторыяй раку кішачніка рызыка вышэй з-за генетычнай схільнасці, але не ўсе выпадкі з’яўляюцца генетычнымі.
Ці можа рак кішачніка паўтарыцца?
Пасля лячэння важна рэгулярнае назіранне. У некаторых выпадках захворванне можа паўтарыцца, таму неабходна выконваць рэкамендацыі лекара.
Ці аднолькавыя рак кішачніка і рак прамой кішкі?
Рак кішачніка і рак прамой кішкі маюць падобныя характарыстыкі, але па лакалізацыі і падыходах да лячэння могуць адрознівацца. Абодва разам называюцца "коларэктальны рак"
Крыніцы
Сусветная арганізацыя аховы здароўя (WHO) – Інфармацыйная старонка па коларэктальнаму раку
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/colorectal-cancer
Амерыканскае таварыства рака (American Cancer Society) – Кіраўніцтва па коларэктальнаму раку
Еўрапейскае таварыства медыцынскай анкалогіі (ESMO) – Клінічныя рэкамендацыі па коларэктальнаму раку
Цэнтры кантролю і прафілактыкі захворванняў ЗША (CDC) – Інфармацыя пра коларэктальны рак
The Lancet, New England Journal of Medicine – Сучасныя даследаванні па коларэктальнаму раку
Мы падышлі да канца нашага артыкула. Магчыма, вы ці ваш блізкі чалавек сутыкнуліся з гэтым захворваннем.
Як сусвет утрымлівае ў сабе дабро і зло, прыгажосць і непрывабнасць, Лейлу і Меджнуна, так і хвароба і лячэнне існуюць разам.
Няхай тое, з чым вы сутыкнецеся, стане наступнай прыпынкай на шляху да выздараўлення.
Веданне — гэта сіла. Кожны крок, зроблены з веданнем у барацьбе з хваробай, будзе самым прыгожым шляхам да надзеі.
Жадаю вам і вашым блізкім здоровага і доўгага жыцця…