Ìtóbi Ara àti Ìṣèṣe Ìyípadà Ìfunfun: Kí Lẹ́ Ṣe Pàtàkì, Tálọ́ Lẹ̀ Mú Kó, àti Bàwo Ni Ilana Ṣe Nlọ
Ìpa Obeesiti lórí Ìlera àti Àwòkọ́sílẹ̀ Gbólóhùn
Obeesiti kì í ṣe ìṣòro àyàwòrán nìkan; ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdí pàtàkì tó ń fa ìpadanu ìyè tó lè yàtọ̀ sí àìlera tí a lè dènà káàkiri ayé. Pẹ̀lú jùlọ lẹ́yìn àìlera àkúnya tó wáyé nítorí mímu siga, obeesiti jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdí pàtàkì tó ń fa ikú káàkiri ayé. Nítorí pé ó jẹ́ àìlera tó péjú àti tó ní ọ̀pọ̀ àbá, ó ń fa ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀pọ̀ àìlera tó le, pẹ̀lú àkúnya-àyà, àrùn àtọ́ka 2, àti ìbànújẹ, ó sì máa ń dín ìdùnnú ayé ènìyàn kù gan-an.
Ìjọ Ìlera Ayé (WHO) ṣàlàyé obeesiti gẹ́gẹ́ bí àìlera tí ìdí rẹ̀ jẹ́ ì pọ̀jù ti ọra nínú ara ju ààlà tó yẹ lọ àti ìkópa ọra tó pọ̀jù, tó lè fa ọ̀pọ̀ ìṣòro ara, ọkàn àti awujọ. Láàrin àwọn àìlera tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú obeesiti ni irú àrùn àkàn, àkúnya àtọ́ka, àtọ́jú ẹ̀jẹ̀ tó ga, àìsùn pẹ̀lú ìdènà, àti àìlera àwọn isẹ́pọ̀ ara.
Ìdí Obeesiti àti Ìlànà Ìtọ́jú
Ìgbésí ayé aláìní ìrìnàjò àti àṣà onjẹ tó kùú, jẹ́ àwọn àfihàn pàtàkì tó ń pọ̀si ewu obeesiti. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a máa ń ṣàbẹ̀wò ìlànà ìtọ́jú ìhùwàsí pẹ̀lú àtúnṣe onjẹ àti eré-idárayá, ọ̀pọ̀ ènìyàn kì í lè tẹ̀síwájú pẹ̀lú rẹ̀. Nítorí ìṣòro pẹ̀lú ìfarapa sí ìtọ́jú, ìpadanu àgàra lè kù díẹ̀, tí ìlera ènìyàn sì lè bọ̀ sílẹ̀ síi.
Nínú ìṣègùn àtijọ́, a ti dá àwọn àṣàyàn ìtọ́jú oríṣìíríṣìí sílẹ̀, tí àwọn ìlànà abẹ tí ó lè fa ìpadanu àgàra tó munadoko nínú ọ̀rọ̀ obeesiti tó gùnà, ti di mímọ̀ síi. Láàrin wọn, abẹ túùpù inú (sleeve gastrectomy) ni a mọ̀ sí àṣàyàn tó dájú pẹ̀lú àṣeyọrí àti ààbò rẹ̀.
Kí ni Abẹ Túùpù Inú (Sleeve Gastrectomy)?
Abẹ túùpù inú jẹ́ ìlànà abẹ tí a ti yọ́ apá 75-80% inú kíkún mímu. Apá tó kù di tó rọrùn, tó dà bí túùpù. Nípa bẹ́ẹ̀, ènìyàn máa ń ní ìtẹ́lọ́run pẹ̀lú onjẹ kékeré, tí ìwọ̀n kalori tí wọ́n jẹ̀ máa dín kù gan-an. Ìlànà yìí kì í ṣe pé ó ń ràn lówó nínú ìpadanu àgàra nìkan; ó tún ń ṣe àfikún sí ìtúnṣe ọ̀pọ̀ àìlera tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú obeesiti.
Abẹ túùpù inú lè fa ìtúnṣe tàbí dínkù nínú àwọn àìlera obeesiti yìí:
Àrùn àtọ́ka 2
Ìtọ́jú ẹ̀jẹ̀ tó ga
Àìsùn pẹ̀lú ìdènà
Àrùn ẹdọfóró tó ní ọra
Ìṣòro polycystic ovary (PCOS)
Àrùn reflux
Ìṣòro isẹ́pọ̀ ara
Ta ni Ó yẹ fún Abẹ Túùpù Inú?
Ìlànà yìí jẹ́ fún àwọn tí ìṣirò àgàra ara (BMI) wọn jẹ́ 40 tàbí ju bẹ́ẹ̀ lọ, tàbí BMI 35 síi pẹ̀lú àìlera míì. Nígbà tí a bá mọ̀ ọ̀rọ̀ yìí sí "morbid obeesiti" tàbí "super obeesiti", àṣàyàn abẹ máa ń jẹ́ ìpinnu tó dájú àti ààbò. Pẹ̀lú náà, àwọn tí kò rí ìpadanu àgàra tó yẹ pẹ̀lú onjẹ àti eré-idárayá, tí wọ́n ní àìlera obeesiti tó le, le ṣe abẹ túùpù inú.
Ọ̀pọ̀ àwọn aláìlera tí wọ́n ṣe abẹ túùpù inú máa ń padanu 50-80% àgàra tó pọ̀jù lọ nínú ọdún kìíní. Ìwádìí fi hàn pé ewu ìṣòro abẹ kéré, àti pé ìtúnṣe nínú àrùn àtọ́ka bíi àtọ́ka 2 jẹ́ gíga.
Ìlànà Abẹ Káàkiri Ayé
Ìwádìí pẹ̀lú àkókò pípẹ́ lórí abẹ obeesiti (bíi Swedish Obesity Study, SOS) ti fi hàn pé abẹ bariatric jẹ́ àṣàyàn tó munadoko àti pé ó lè yọrí sí ìpadanu àgàra tó péjú. Ní ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè, abẹ jẹ́ àṣàyàn pàtàkì nínú ìtọ́jú obeesiti. Pẹ̀lú ìdàgbàsókè nípa imọ̀ ẹrọ, ọ̀pọ̀ abẹ ni a máa ń ṣe pẹ̀lú ìlànà laparoscopy; èyí dín àkókò ìmúlò kù, ó sì dín ewu ìṣòro kù.
Báwo ni Abẹ ṣe ń Wáyé?
Abẹ túùpù inú máa ń wáyé pẹ̀lú ìlànà laparoscopy, tó jẹ́ àìlera tó kéré. A máa ń wọ inú ikun pẹ̀lú ìge kékeré, a sì máa yà inú pẹ̀lú irinṣẹ́ tó pé ni stapler, a sì yọ apá tó yẹ. Inú a tún ṣe sí irisi túùpù tó rọrùn. Nípa dín inú kíkún kù, àgàra inú dín kù, apá àwọn homonu (bíi ghrelin) tó ń fa ìbànújẹ onjẹ dín kù; èyí ń ràn lówó láti ṣàkóso ìfẹ́ onjẹ àti ìwọ̀n kalori.
Ìmúlò máa ń yara. Ọ̀pọ̀ àwọn aláìlera máa ń dákẹ́ ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn abẹ, wọ́n sì lè padà sí ìgbésí ayé ojoojúmọ́ nínú ọ̀sẹ̀ díẹ̀.
Ìpadanu Àgàra àti Ìtúnṣe Ìlera Lẹ́yìn Abẹ
Àwọn ànfààní tí ó wọpọ̀ lẹ́yìn abẹ túùpù inú ni:
Ìpadanu àgàra tó pọ̀jù nínú ọdún kìíní
Ìdínkù tàbí pípa àìlera obeesiti bíi àtọ́ka 2, ìtọ́jú ẹ̀jẹ̀ tó ga, àti àìsùn pẹ̀lú ìdènà
Ìtúnṣe nínú ọra ẹ̀jẹ̀ bíi kolesterol
Dín irora isẹ́pọ̀ orokùn àti ẹsẹ̀ kù
Ìdàgbàsókè nínú ìdùnnú ayé àti agbára ìrìnàjò
Ìpadanu àgàra tó péjú máa ń waye ju ìlànà ìtọ́jú àìlera lọ. Ìwọn ìpadanu àgàra lè yàtọ̀ sí ẹni kọọkan, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ìwádìí fi hàn pé ọ̀pọ̀ àwọn aláìlera máa ń padanu 50-80% àgàra tó pọ̀jù nínú ọdún kìíní.
Ewu àti Ààbò Abẹ
Bí gbogbo abẹ ṣe rí, abẹ túùpù inú ní ewu tirẹ̀. Ìwọn ìṣòro kéré pẹ̀lú ìlànà abẹ tuntun, ọ̀pọ̀ ìṣòro kì í tóbi. Ìṣòro tó le ṣòro ṣòro, ṣùgbọ́n àyẹ̀wò pẹ̀lú ìtọ́jú amọ̀ja dín ewu kù. Àkókò ìdákẹ́ ní iléewosan kéré; ọ̀pọ̀ ènìyàn máa ń bọ́ ní ọjọ́ mẹ́ta tàbí mẹ́rin.
Àtúnṣe Onjẹ àti Ìyípadà Ìgbésí Ayé
Láti lè tẹ̀síwájú pẹ̀lú ìpadanu àgàra tó péjú lẹ́yìn abẹ, ó ṣe pàtàkì láti tẹ̀lé ìlànà onjẹ. Ní ọ̀sẹ̀ kìíní, a máa ń jẹ onjẹ omi, lẹ́yìn náà a máa yí padà sí pùrẹ́, nígbà tó bá pé a máa jẹ onjẹ tó le. Nítorí pé inú dín kù, ìtẹ́lọ́run máa ń yára; a gbọ́dọ̀ fi àkókò sílẹ̀ láàrin onjẹ omi àti onjẹ tó le láti dáàbò bo inú. Àfikún amuaradagba, vitamin àti minira le jẹ dandan. Eré-idárayá tó wà lábẹ́ ìtọ́jú dókítà máa ń ràn lówó pẹ̀lú ìpadanu àgàra àti dín ìpadanu iṣan àti ìròyìn ara kù.
Nípa Owó Abẹ Túùpù Inú
Ìye owó abẹ túùpù inú yàtọ̀ sí ìrírí ẹgbẹ́ abẹ, àǹfààní iléewosan àti irinṣẹ́ tó máa lò. Ìdáhùn ìkẹyìn nípa owó yìí nílò àyẹ̀wò dókítà. Láti gba ìtàn kún, ó dára láti bá ilé ìlera tàbí dókítà amọ̀ja sọ̀rọ̀.
Níkẹyìn, abẹ túùpù inú jẹ́ àṣàyàn tuntun àti tó munadoko nínú ìjàkadi obeesiti, tó ń lépa ìdàgbàsókè ìdùnnú ayé àti dín àìlera tó bá a lọ kù. Lẹ́yìn àyẹ̀wò pẹ̀lú ẹgbẹ́ iléewosan amọ̀ja, a gbà pé kí a dá ètò ìtọ́jú tó yẹ fún ẹni kọọkan.
Ìbéèrè Tí A Máa ń Béèrè Lọ́pọ̀
1. Kí ni abẹ túùpù inú àti báwo ni a ṣe ń ṣe e?
Abẹ túùpù inú jẹ́ ìlànà abẹ tó dín inú kíkún kù, tó máa jẹ́ kí ènìyàn jẹ kékeré, tí ó sì máa padanu àgàra. Pẹ̀lú ìlànà laparoscopy (abẹ tó kùú), a máa yọ apá púpọ̀ inú kíkún, a sì fi inú tó dà bí túùpù sílẹ̀.
2. Ta ni ó yẹ fún abẹ túùpù inú?
Gẹ́gẹ́ bí ìlànà, àwọn tí BMI wọn jẹ́ 40 tàbí ju bẹ́ẹ̀ lọ, tàbí 35 síi pẹ̀lú àìlera míì, ni ó yẹ fún abẹ. Ìpinnu tó dájú nílò àyẹ̀wò dókítà.
3. Kí ni ìwọn ìpadanu àgàra tí a lè retí lẹ́yìn abẹ túùpù inú?
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó yàtọ̀ sí ẹni kọọkan, ọ̀pọ̀ aláìlera máa ń padanu 50-80% àgàra tó pọ̀jù nínú ọdún kìíní. Ìwọn ìpadanu àgàra da lórí ọjọ́-ori, ìbímọ, ìṣàkóso ara àti ìgbésí ayé.
4. Ṣé ewu wà pé ènìyàn lè padà sí àgàra àtijọ́ lẹ́yìn abẹ?
Ìyípadà ìgbésí ayé àti tẹ̀lé ìmòràn dókítà máa ń jẹ́ kí àgàra dákẹ́. Bí àṣà onjẹ tó kùú bá padà, àgàra lè tún pọ̀ síi.
5. Kí ni ewu ìṣòro abẹ túùpù inú?
Pẹ̀lú ìdàgbàsókè ìlànà, ewu ìṣòro kéré; ọ̀pọ̀ aláìlera máa ń bọ́ láìsí ìṣòro. Nígbà díẹ̀, ìṣòro bíi ìtẹ̀, ìjìya tàbí àrùn lè wáyé.
6. Ṣé abẹ túùpù inú máa ń ràn lówó nínú àrùn àtọ́ka 2 àti ìtọ́jú ẹ̀jẹ̀ tó ga?
Nínú ọ̀pọ̀ aláìlera, pàápàá jùlọ àrùn àtọ́ka 2 àti ìtọ́jú ẹ̀jẹ̀ tó ga, àìlera wọ̀nyí máa ń dín kù gan-an lẹ́yìn abẹ, tàbí kó parí patapata.
7. Bawo ni ounje yẹ ki o ri lẹ́yìn iṣẹ abẹ?
Ni ibẹrẹ, a maa n jẹun pẹlu omi; pẹ̀lú akoko, a maa n lọ si ounje ti a ti fọ, lẹ́yìn náà si ni a maa n bẹrẹ si jẹ ounje to le. Eto ounje ti ara ẹni yoo jẹ ki onimọran onjẹ ati dokita rẹ ṣeto.
8. Ṣe adaṣe jẹ dandan lẹ́yìn iṣẹ abẹ?
A gba adaṣe niyanju lati ṣe atilẹyin pipadanu iwuwo ati lati dena pipadanu iṣan. Dokita rẹ yoo tọ́ ọ́ ni akoko to yẹ ati iru adaṣe to yẹ.
9. Ṣe irọ̀ra ebi dinku lẹ́yìn iṣẹ abẹ?
Bẹẹni, nitori apakan inu ti o n ṣe agbejade homonu ebi ti a npe ni ghrelin ni a yọ, ọpọlọpọ awọn alaisan maa n ni idinku kedere ninu irọ̀ra ebi.
10. Bawo ni igba to gba lati pari iṣẹ abẹ tọọbu inu?
Iṣẹ abẹ maa n gba wakati 1-2, ṣugbọn ipo ilera alaisan ati iriri onísègùn le fa ki akoko yato.
11. Nigbawo ni a le fi ile-iwosan silẹ ati pada si igbesi aye deede?
Pupọ ninu awọn alaisan maa n fi ile-iwosan silẹ ni ọjọ kẹta tabi kẹrin lẹ́yìn iṣẹ abẹ, wọn si le pada si igbesi aye wọn lojoojumọ laarin ọsẹ diẹ.
12. Ṣe afikun vitamin ati mineral jẹ dandan lẹ́yìn iṣẹ abẹ?
O fẹrẹ jẹ bẹẹni. Dokita rẹ yoo ṣeduro afikun vitamin ati mineral to ba nilo.
13. Kí ni a fi n pinnu owo iṣẹ abẹ?
Iye owo iṣẹ abẹ da lori ibi ti a ti n ṣe e, iriri ẹgbẹ ilera, ilana ati irinṣẹ to lo. Fun alaye kedere, ifọrọwanilẹnuwo pẹlu dokita jẹ dandan.
14. Ṣe iṣẹ abẹ tọọbu inu jẹ ojutu títí ayérayé?
Pipadanu iwuwo ti a gba nipasẹ iṣẹ abẹ maa n jẹ títí ayérayé, ṣugbọn lati le ṣetọju aṣeyọri, o jẹ dandan lati tẹsiwaju pẹlu awọn iwa igbesi aye to dara.
15. Ṣe iṣoro bi isubu irun tabi rirọ awọ ara le waye lẹ́yìn iṣẹ abẹ?
Ti pipadanu iwuwo ba yara, nigbakan isubu irun tabi rirọ awọ ara le waye fun igba diẹ. Ounjẹ to peye ati adaṣe ni ipa rere lori ilana yii.
Àwọn orisun
Agbaye Aabo Ilera (WHO): Fáìlì òtítọ nipa sanra ati iwuwo ju
Ẹgbẹ Amẹrika fun Iṣẹ abẹ Metabolic ati Bariatric (ASMBS)
Ìwádìí Awọn Kókó Sanra ti Sweden (SOS) – Iwe Iroyin New England ti Medicine
Àwọn Ilé-iṣẹ fun Iṣakoso ati Idena Arun (CDC): Òtítọ nipa sanra fun agbalagba
The Lancet, "Ìtànkálẹ̀ sanra ati iwuwo ju ni agbaye, agbègbè, ati orilẹ-ede", 2022
Àwọn Ilé-iṣẹ Orilẹ-ede fun Ilera (NIH): Ilana Iṣẹ abẹ Bariatric