Kafe bu ndaw bu Hindiba: Jàmmu kafein ak jëfandikukat bu wér ci kafe

Kafe yuuxu bu ndaw, ci gox yu bare ci àdduna, rawatina ci Hindistan ak Farãs, dafa doon mbind mi ñu jëfandikoo ci toppandoo kafe bu xel mu mel ni kafe. Li ko gën a gëna xamle mooy ne du am kafeen, te bu ko defee, ñi ñaawle kafeen dinañu ko jëfandikoo. Waaye, du nekk ci ñépp, ndaxte am na ñi mu waral ay jafe-jafe ci seen yaram, loolu it am na solo ci xel.

Lu kafe yuuxu bu ndaw mooy?

Yuuxu bu ndaw (Cichorium intybus), mooy garab bu am ci kër-garabi papatyagiller, am na bant bu dëgër te am toolu mor, te am na toolu yaram. Këram la gën a xamle. Kër yii, ñu koy defar, ñu koy sax, ñu koy xote, ba noppi ñu koy naan ni kafe bu xel. Bu ko jëkk ci kafe, am na solo ci aromaam, ndaxte am na aroma bu fënd, bu suuf ak bu xonq. Kafe yuuxu bu ndaw man naa nekk ci boppam, walla man naa ñu koy mel ni kafe yu mel ni kafe yu mel, ba ñu naan ko.

Asal ak Tariixu Kafe Yuuxu bu Ndaw

Ginnaaw du xam bu baax bés bi kafe yuuxu bu ndaw jëkk a feeñ, waaye ci jamono ju 19eelu xarnu, ci Farãs, bi kafe amul, ñu doon seet lu ñu naan, moo tax mu gëna am solo. Nit ñi, ngir kafe du gëna yàgg ci jëfandikoo, ñu doon yokk kër yuuxu ci kafe. Ginnaaw loolu, rawatina ci jamono ju American Civil War, ci New Orleans, mu gëna yàgg ci jëfandikoo. Léegi, ci gox yu bare ci àdduna, ñu naan ko ni toppandoo kafe walla ci mel ni kafe. Rawatina ngir yeneen ñi bëgg a wàññi kafeen, ñu koy yokk ci mel yi.

Jafe-jafe yu Kafe Yuuxu bu Ndaw ci Yaram

Kër yuuxu bu ndaw, ndaxte am na lif ak garab yu bare, man naa jox yaram ay jafe-jafe bu baax. Waaye, jafe-jafe yii man nañu wàññi ci nit ku nekk, te ci waxtu bu nekk, man nañu wàññi ci luy naan ko.

Toppandoo Kafeen bu Dëgg

Kër yuuxu bu ndaw du am kafeen. Loolu moo tax, ñi bëgg a naan kafe waaye bëgg a wàññi kafeen, man nañu naan ko. Kafeen bu bare man naa waral xol di xel, di woyof, di wàcc, di ragal, ak jafe-jafe ci wet. Kafe yuuxu bu ndaw, ñi am jafe-jafe ci kafeen walla ci jamono yu mel ni Góor-góorlu bu kafeen war a wàññi, man naa nekk toppandoo bu baax. Man naa naan ko ni toppandoo, walla man naa yokk ko ci kafe ngir wàññi kafeen.

Jafe-jafe ci Suukër ak Insulin

Kër yuuxu bu ndaw am na lif bu xamle ci inulin. Inulin mooy lif bu yaram du man a xote, te man naa jox suukër ci deret ay jafe-jafe bu baax. Ay jàngat yi, ñu xam ne kër yuuxu bu ndaw walla inulin man naa wàññi insulin ak suukër ci deret. Waaye, ci kafe yuuxu bu ndaw, am na solo ci jàngat yu gën a bari. Li am ci xam-xam, bu ñu naan ko ci lim bu baax, man naa jox suukër ci deret ay jafe-jafe bu baax.

Jafe-jafe yu Wàññi Enflamasyon

Enflamasyon, mooy toppandoo yaram, bu yàgg man naa waral xol, suukër ak kansar. Ay jàngat ci mala man naa wone ne kër yuuxu bu ndaw am na jafe-jafe bu wàññi enflamasyon. Waaye, ci nit ñi, jàngat yi amul solo bu baax. Loolu moo tax, du nekk ne kafe yuuxu bu ndaw dina wàññi walla dindi enflamasyon; am na solo ci jàngat yu gën a bari.

Jafe-jafe ci Nàmm

Kër yuuxu bu ndaw, ndaxte am na lif bu prebiyotik, man naa jox nàmm ay jafe-jafe bu baax. Inulin bu am ci kër yuuxu bu ndaw dina yokk bakteriya bu baax ci nàmm. Ci xam-xam, inulin man naa yokk bakteriya ci nàmm, yokk nàmm, ak wàññi jafe-jafe yu mel ni kabar. Loolu moo tax, bu ñu naan ko ci lim bu baax, kafe yuuxu bu ndaw man naa yokk nàmm.

Naka lañu Defar Kafe Yuuxu bu Ndaw?

Kafe yuuxu bu ndaw, ñu koy defar ci kër yuuxu bu ndaw bu sax ak bu xote. Ci defar ko, man nañu jëfandikoo ay yoon yu bare: mashin bu filtre, French press walla filtre bu yomb lañu man a jëfandikoo. Ngir def ko, jël kër yuuxu bu ndaw bu xote (ci kaw 1-2 ndab ci 1 ndab ndox), teg ko ci filtre. Yokk ndox bu 90-95°C, teg ko 3-5 simili. Li ñu gën a jël, man naa naan ko ni toppandoo walla yokk suukër ak safara.

Lañu Laaj Ak Yoon Wi

1. Lan la kafe yuuxu bu ndaw man a jox?

Kafe yuuxu bu ndaw du am kafeen, te inulin bu am ci mooy yokk nàmm. Ay jàngat yi wone ne man naa yokk suukër ci deret ak wàññi enflamasyon. Waaye, jafe-jafe yii man nañu wàññi ci nit ku nekk, te am na solo ci jàngat yu gën a bari.

2. Naka la kafe yuuxu bu ndaw nekk ci xel?

Kafe yuuxu bu ndaw, bu ñu jëkk ci kafe, am na aroma bu suuf, bu fënd, ak bu xonq. Nit ñi man nañu xam ne am na xel bu am ci xonq.

3. Kafe yuuxu bu ndaw du am kafeen bu yàgg?

Waaw, kër yuuxu bu ndaw du am kafeen. Waaye bu ñu yokk ko ci kafe yu mel, man naa am kafeen bu ndaw ci mel wi.

4. Kan lañu warul a naan kafe yuuxu bu ndaw?

Rawatina ñi am alergi ci pollen, papatyagiller walla garab yu mel, jigéen yu góor-góorlu walla yu di naanal, ñi am jafe-jafe bu yàgg walla xaalis ci yaram, war nañu laaj dockit bu jëkk.

5. Kafe yuuxu bu ndaw man naa wàññi suukër ci deret?

Ay jàngat yu ndaw wone ne inulin bu am ci yuuxu bu ndaw man naa yokk suukër ci deret. Waaye, am na solo ci jàngat yu gën a bari ngir xam bu baax.

6. Naka lañu naan kafe yuuxu bu ndaw ci bés?

Ci mag ñi, naan 1-2 ndab ci bés du jafe, waaye ni garab yu mel, war nañu naan ko ci lim bu baax te xool yaram.

7. Lan la kafe yuuxu bu ndaw man a waral?

Bu ñu naan ko bu bare, man naa waral gaz ci nàmm, xel, walla alergi. Am na it ñi man a am jafe-jafe ci kaw, wet walla diis.

8. Kafe yuuxu bu ndaw man naa naan ci góor-góorlu?

Ci jamono ju góor-góorlu ak naanal, war nañu laaj dockit bu jëkk bala ñu naan garab yu mel.

9. Kafe yuuxu bu ndaw man naa yokk wàxtu bu wér?

Kafe yuuxu bu ndaw am na kalori bu ndaw, te inulin man naa yokk xel bu am ci wàxtu, waaye amul xam-xam bu dëgg ne dina yokk wàxtu bu wér.

10. Man naa def kafe yuuxu bu ndaw ci kër?

Waaw, bu am kër yuuxu bu ndaw bu xote, man naa def ko ci kër ak French press, mashin bu filtre walla ndox bu tàng ak filtre.

11. Kafe yuuxu bu ndaw man naa yokk nàmm?

Inulin bu am ci kër yuuxu bu ndaw dina yokk bakteriya bu baax ci nàmm, man naa yokk nàmm ci ñi am jafe-jafe ci kabar.

Melooy Xam-xam

• World Health Organization (WHO): Raporo ci lekk garab ak lekk yu am solo ci yaram

• National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH): Yuuxu bu ndaw ak jëfandikookam

• “Prebiotic effects of chicory inulin and oligofructose”, Journal of Nutrition

• International Food Information Council (IFIC): Jàngat ci lekk garab yu baax

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Jafe-jafe yu lif ci yaram