Health Guide

Fua ʻo e Alisi: ʻOku ʻi ai hono ngaahi ʻulungaanga, ngaahi aonga ki he moʻui mo e ngaahi founga malu ke fakaʻaongaʻi ai

Dr. Zeynep DagDr. Zeynep Dag14 Mē 2026
Fua ʻo e Alisi: ʻOku ʻi ai hono ngaahi ʻulungaanga, ngaahi aonga ki he moʻui mo e ngaahi founga malu ke fakaʻaongaʻi ai

Ko e hā e Akau Alisi?

Ko e akau alisi, ko ha fua mahuʻinga ʻoku ʻi ai ha ngaahi vaitamini mo e minilali kehekehe, pea kuo fakafou ai hono ngāueʻaki mei he kuohili ki heʻaho ni. ʻI he faitoʻo fakatuʻupuleʻanga, kuo fuoloa hono ngāueʻaki ʻo e alisi; ʻoku lava ke tokoni ki he moʻui lelei ʻaki hono fua, lauʻakau mo e fūfū. ʻI he konga ko ʻeni, te tau fakamatalaʻi ʻa e ngaahi koloa mahuʻinga ʻo e fua alisi, hono ngaahi lelei, founga kai, pea mo e ngaahi meʻa ʻoku totonu ke tokanga ki ai ʻaki ha founga fakasaienisi.

Ngaahi Fakamatalá Fakalakalaka ki he Fua Alisi

Ko e alisi, ʻoku kau ia ʻi he famili Rosaceae, pea ʻoku ʻiloa ʻaki hono ngaahi vaʻe ʻoku lahi ai e ngingila mo e ngaahi fua kulokula pe ene fua ene fua engeenga ʻoku hangē ko e ʻapele. ʻOku tupulaki lahi ʻi he ngaahi feituʻu mafana ʻo māmani, pea ʻoku ʻiloa ia ko ha akau pe ko ha vaʻavaʻanga. ʻOku tupu fakanatula ia ʻi Tongá mo hono ngaahi feituʻu takatā. ʻOku ʻuli pe pingiki hono fūfū, pea ʻoku fakalakalaka ai hono ʻilonga. ʻOku ʻiloa e alisi ʻaki hono tofo tangamālohi mo e ʻinasi, pea kuo ngāueʻaki ia ʻi he ngaahi kalatua kehekehe ʻi he ngaahi taʻu lahi ki he moʻui lelei ʻo e loto, toto māolunga mo e ngaahi palopalema ʻo e manava. ʻIkai ngata ai, ʻoku tuiʻi ʻoku ne tokoni ki hono fakasiʻisiʻi e māfana mo e loto mamahi, pea ʻoku ngāueʻaki ia ko ha meʻa fakafiemālie fakakakato.

Ko e hā e Ngaahi Lelei Fakatokanga ʻo e Fua Alisi?

Ko e ngaahi meʻa ʻoku ʻi ai ʻi he fua alisi mo hono ngaahi koloa fakaenatula, ʻe lava ke tokoni ki he ngaahi konga moʻui kehekehe. ʻOku fakatefito ʻi he ngaahi kākai mo e ngaahi sivi fakasaienisi ʻeni ʻoku fakahā ai ʻeni:

ʻE lava ke tokoni ki he moʻui lelei ʻo e loto mo e ngaahi toto

Ko e alisi, ʻi heʻene ʻi ai e flavonoid mo e ngaahi meʻa antioksidani, ʻoku ngāueʻaki fakatuʻupuleʻanga ki hono tauhi lelei ʻo e loto. ʻI he ngaahi sivi, ʻoku fakahā ʻoku lava ʻe he ngaahi koloa alisi ke fakalahi e ngaahi toto pea tokoni ki hono puleʻi e toto māolunga, pea tokoni ki he ngāue lelei ʻo e loto. Ka ʻoku totonu ke manatuʻi ʻoku kehekehe e ngaahi ola ni ki he kakai kehekehe pea ʻikai ke ne fakatāutaha e ngaahi faitoʻo fakafaitoʻo.

ʻE lava ke tokoni ki he ngaahi ngāue ʻo e manava

Ko e alisi, ʻi heʻene ʻi ai e ngaahi meʻa ʻoku fakamālohi ai mo e ngaahi koloa fakaenatula, ʻoku tokoni ki hono puleʻi lelei ʻo e manava. ʻOku ʻiloa ʻene ngāueʻaki fakatuʻupuleʻanga ʻi he ngaahi palopalema hangē ko e manava mamafa, manava fufuu mo e manava faingataʻa.

Ngaahi koloa antiinflamatuá mo e antioksidani

Ko e alisi ʻoku maʻu ai e polifenoli mo e flavonoid lahi, pea ʻoku tokoni ia ki hono puleʻi e ngaahi meʻa fakafiefia mo e ngaahi founga fakamālohi ʻi he sino. ʻOku tokoni ia ki hono mālohi ʻo e sino mo e puipui mei he ngaahi mahaki fakataimi loloa.

ʻE lava ke tokoni ki he puleʻi ʻo e toto mo e kolestolo

ʻOku fakahā ʻe he ngaahi sivi ʻoku ʻi ai e pektini mo e flavonoid ʻi he fua alisi, pea ʻoku tokoni ia ki hono puleʻi e toto mo e kolestolo. Ko ia ai, ʻi ha meʻakai lelei, ʻe lava ke tokoni e ngaahi koloa alisi ki he kakai ʻoku ʻikai ha faingataʻa lahi.

Puleʻi ʻo e loto mo e mālohi ʻo e sino

Ko e fua alisi, ʻoku ʻi ai ha ngaahi koloa fakaenatula ʻoku fakamatalaʻi ʻi he ngaahi tohi fakatuʻupuleʻanga ʻoku tokoni ki he loto mamahi mo e ngaahi palopalema ʻo e loto. ʻOku toe maʻu ai foki e ngaahi vaitamini mo e antioksidani ʻoku tokoni ki hono mālohi ʻo e sino.

Tokoni ki hono puleʻi e toto māolunga

Ko e alisi, ʻoku fakahā ʻi he faitoʻo fakafonua ʻi ʻEsia ko ha akau ʻoku ngāueʻaki ki hono puleʻi e toto māolunga. ʻOku ʻi ai ha ngaahi sivi ʻoku fakahā ʻoku lava ke ne fakalahi e ngaahi toto. Ka ʻoku kehekehe e ngaahi ola ni ki he kakai kehekehe pea fiemaʻu ha sio fakafaitoʻo.

ʻE lava ke tokoni ki hono tauhi lelei ʻo e kili

ʻOku ʻi ai ha ngaahi koloa ʻoku tokoni ki hono fakasiʻisiʻi e tuai ʻo e kili ʻi he māhina ʻo e laʻā mo hono fakalahi e vai ʻo e kili. ʻOku tokoni e ngaahi sivi fakasaienisi ki he ngaahi ola ni, ka ʻikai ke ne fakaʻosi e ngaahi palopalema kili.

Founga Kai ʻo e Fua Alisi

ʻOku lava ke fakafoki e fua alisi ki he meʻakai fakataʻu ʻi he ngaahi founga kehekehe:

Kai foʻou:

ʻOku lava ke kai hangatonu e fua ʻi heʻene fufulu lelei. ʻOku faingofua ʻi he ngaahi fonua kehekehe hono kai foʻou. Ka ʻoku totonu ke ʻoua ʻe kai e ngaahi fatu ʻo e fua he ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻoku hangē ko e sianiu ʻoku fakatuʻupuleʻanga.

Founga mālohi:

ʻOku lava ke fai ai ha tiʻi mei he fua alisi mālohi, lauʻakau mo e fūfū, pe ngāueʻaki ko ha meʻa fakakaka.

Fua ʻuluaki mo e sūpū:

ʻOku lava ke maʻu e ngaahi koloa alisi kuo maʻu ʻi he ngaahi koloa fakalahi pe fakafaitoʻo pe fakafou ʻi he ngaahi inu.

Fua jamu mo e mamaleti:

ʻOku lava ke fai ai ha mamaleti pe jamu mei he fua alisi ki he kai pongipongi pe ngaahi meʻakai ʻi he ngaahi konga ʻi he ʻaho.

Sivika mo e ngaahi koloa fakafefeka:

ʻOku lava ke fakafefeka e fua alisi ki he sivika fakaenatula pe uaina fua.

Ko ha meʻa mahuʻinga ke manatuʻi; ko kinautolu ʻoku maʻu ha toto māolunga, mahaki loto, pe ngāueʻaki faitoʻo fakataimi loloa, ʻoku totonu ke fehuʻi ki ha tokotaha moʻui lelei kimuʻa pea kai ha koloa alisi.

Ngaahi Meʻa ʻOku ʻi ai ʻi he Fua Alisi

Ko e alisi, ʻoku siʻisiʻi hono kaloli ka ʻoku maʻu ai ha ngaahi meʻa lelei lahi. Ko e ngaahi meʻa ʻoku ʻi ai ʻeni:

  • Kāponihateiti

  • Laipe

  • Poloteini

  • Faitotonu

  • Sotiamiu

  • Potasiamiu

  • Kalesiume

  • ʻAini

  • Vaitamini Si

  • Vaitamini A, B1, B2 mo D

  • Kaloteni, kolini, pektini

ʻI heʻene maʻu e polifenoli, flavonoid mo e antioksidani lahi, ʻoku lava ke tokoni ki he moʻui lelei ʻo e meʻakai.

Ngaahi Ngaue ʻIkai Lelei ʻe ala hoko mei he Fua Alisi

ʻEven though ʻoku manatuʻi ʻoku malu e alisi ki he kakai moʻui lelei ʻi he ngaahi meʻa totonu, ʻoku lava ke hoko ha ngaahi ngaahi palopalema ki ha niʻihi:

  • Fakafiefia pe mālohi

  • Palopalema manava (tangata ʻoku kai lahi ʻe lava ke maʻu ha manava vela pe manava mamahi)

  • Hifo e toto pe liliu e fakamāmā ʻo e loto (ʻaupito ki he kakai ʻoku maʻu ha mahaki loto/toto)

  • Fetongi mo e ngaahi faitoʻo; ʻaupito ki he kakai ʻoku ngāueʻaki faitoʻo ki he toto pe faitoʻo fakafakamoʻui toto

  • ʻI he taimi siʻi, ngaahi tali fakaʻalotamaki; kapau ko e taimi ʻuluaki ke kai ai, kamata ʻi he siʻi pea tokanga ki he ngaahi tali.

Kapu ʻe hoko ha ngaahi ngaahi palopalema pe ʻoku ʻi ai ha mahaki, fehuʻi ki he toketaa.

Ngaahi Lelei ʻo e Sivika Alisi mo e Ngaahi Koloa Alisi Kehe

Ko e sivika alisi, ko ha koloa fakaenatula ʻoku maʻu mei he fakafefeka ʻo e fua, pea kuo lahi hono ngāueʻaki ʻi he ngaahi taʻu fakamuimui. ʻOku maʻu ai e laipe fakaprebiyotiki mo e antioksidani ʻoku tokoni ki he moʻui lelei ʻo e manava. Toe:

  • ʻE lava ke tokoni ki he manava lelei

  • ʻE lava ke tokoni ki he puleʻi ʻo e toto (ʻaki hono fakasiʻisiʻi e kāponihateiti)

  • ʻE lava ke tokoni ki he puleʻi ʻo e kolestolo

  • ʻE lava ke tokoni ki he moʻui lelei ʻo e sino

  • ʻE lava ke tokoni ki hono fakasiʻisiʻi e ngaahi meʻa fakafiefia ʻi he sino

ʻOku lava ke ngāueʻaki e sivika alisi ʻi he ngaahi sosi salati, meʻakai pe inu. Ka ʻoku totonu ke fehuʻi ki he toketaa kimuʻa pea fakafoki ha koloa foʻou ki he meʻakai ʻaupito ki he kakai ʻoku maʻu ha mahaki loloa pe ngāueʻaki faitoʻo fakataimi loloa.

alc2.jpg

Ngaahi Fehuʻi ʻOku Lahi ʻoku Fai

1. Ko hai ʻoku ʻikai totonu ke kai fua alisi?

Kinautolu ʻoku maʻu ha faingataʻa loto/toto, ngāueʻaki faitoʻo ki he toto māolunga pe faitoʻo fakafakamoʻui toto, fafine ʻoku maʻitaki/ʻalunga pe maʻu ha mahaki loloa, ʻoku totonu ke fehuʻi ki he toketaa kimuʻa pea kai fua alisi.

2. Ko e hā e ola ʻo e fua alisi ki he moʻui lelei ʻo e loto?

Ko e alisi, ʻi he ngaahi sivi, ʻoku fakahā ʻoku lava ke tokoni ki he ngāue lelei ʻo e loto ʻaki hono fakalahi e toto mo e antioksidani; ka ʻikai ke ne fakatāutaha e faitoʻo fakafaitoʻo.

3. ʻOku totonu ke kai fua alisi ʻa e kakai maʻu toto-melie?

Kapu ʻe kai ʻi he lahi totonu mo e puleʻi lelei, ʻe lava ke tokoni ki he puleʻi ʻo e toto, ka ʻoku totonu ke fehuʻi ki ha tokotaha moʻui lelei kimuʻa pea ngāueʻaki ko ha koloa fakalahi.

4. ʻOku fakatuʻupuleʻanga e fatu ʻo e alisi?

ʻIo, ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻoku fakatuʻupuleʻanga ʻi he fatu, pea ʻoua ʻe kai.

5. ʻOku fakatuʻupuleʻanga e alisi ki he kakai maʻu mahaki kava pe ate?

ʻIkai ha fakamoʻoni mahino ʻi he ngaahi tohi fakasaienisi ʻoku ne fakatuʻupuleʻanga, ka ʻoku totonu ke fehuʻi ki he toketaa kimuʻa pea fakafoki ha koloa foʻou ki he meʻakai ʻa e kakai maʻu mahaki kava pe ate.

6. ʻOku ne fakatupu fakaʻalotamaki e fua alisi?

ʻI he taimi siʻi, ʻoku lipooti e ngaahi tali fakaʻalotamaki. Kapau ko e taimi ʻuluaki ke kai ai, kamata ʻi he siʻi pea sio ki he ngaahi tali ʻe ala hoko.

7. ʻOku tokoni ʻae fua ʻa e alisi ki he fakasiʻisiʻi mamafa?

ʻOku siʻisiʻi hono kaloli pea ʻoku mauʻanga lahi ia ʻi he ngaahi meʻa ʻoku totonu ki he sino. Ko ia ai, ʻe lava ke tokoni ki he ʻikai fiekaia. Ka ʻoku ʻikai totonu ke fakaʻaongaʻi pē ia ke fakasiʻisiʻi mamafa ʻi he tokotaha pē.

8. ʻOku ʻi ai ha ngaahi feʻaveʻaki ʻi he vailaʻau mo e fua alisi mo hono ngaahi koloa?

ʻIo, tautefito ki he ngaahi vailaʻau moʻui fatu mo e toto pea mo e ngaahi vailaʻau fakalalahi toto ʻoku ʻi ai ha faingamālie feʻaveʻaki. ʻOku totonu ke fehuʻi ki he faitoʻo ʻe he kakai ʻoku nau fakaʻaongaʻi e ngaahi vailaʻau ko ʻeni.

9. ʻE anga fēfē hono fakaʻaongaʻi ʻa e sikei alisi?

ʻE lava ke ke fakakau ki hoʻo ngaahi salati pe meʻakai. ʻOua ʻe inu lahi mo ʻoku totonu ke fehuʻi ki he faitoʻo ʻe he kakai ʻoku ʻi ai ha faingataʻa fakafaitoʻo.

10. ʻI he ngaahi tuʻunga fēfē ʻe lava ai ke lelei ʻa e ti alisi?

ʻE lava ke fili ki he ngaahi palopalema siʻi ʻi he fakamamahi, fakafiemālie pea mo e tokoni ʻi he ngaahi meʻa antioksideni. Ka ʻoku totonu ke fehuʻi ki he faitoʻo ʻe he kakai ʻoku ʻi ai ha mahaki tuʻuloa kimuʻa pea inu ko e ti.

11. ʻOku totonu ke kai foʻou, mamahi pe ko e jam?

ʻOku lelei kotoa pē ʻi he ngaahi founga kehekehe. Ko e foʻou ʻoku lahi taha ai e vaitamini mo e minelali. Ko e mamahi mo e ti ʻoku tauhi lahi ai e ngaahi meʻa antioksideni.

12. ʻOku malu ke kai alisi ʻi he taimi ʻe fafine ʻi he maʻitaki?

ʻOku ʻikai ke ʻi ai ha fakamoʻoni fakasaienisi totonu ki he kai alisi ʻi he maʻitaki. Ko ia ai, ʻoku totonu ke fehuʻi ki he faitoʻo ʻe he fafine maʻitaki kimuʻa pea fakaʻaongaʻi e alisi mo hono ngaahi koloa.

13. ʻOku totonu ke ʻai alisi ki he fanau?

ʻE lava ke foaki siʻi pē ʻi he foʻou mo ʻikai ha konga fakalahi ki he moʻui lelei ʻa e fanau; ka ʻoku totonu ke fehuʻi ki he faitoʻo kapau ʻoku ʻi ai ha faingataʻa pe mahaki.

14. ʻE anga fēfē hono ʻilo ʻa e alea alisi?

Kapu ʻoku hoko ha kaʻi, ngaahi fasi, pe mole manava hili hono kai, ʻoku totonu ke kumi vave ha tokoni fakafaitoʻo.

Ngaahi Ngaahi Konga Fakamālie

Kautaha Moʻui ʻa e Mamani (WHO). Ngaahi Fakamālie ki he Faitoʻo Tukufakaholo.

National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH): Hawthorn.

European Medicines Agency (EMA). "Hawthorn Leaf and Flower: Summary for the Public".

Mayo Clinic: "Hawthorn – Overview and Clinical Uses".

Journal of Ethnopharmacology, "Therapeutic applications of hawthorn (Crataegus spp.)".

Naʻá ke saiʻia ʻi he ʻatikele ni?

Vahevahe mo hoʻo kaungāmeʻa