Panik Atak: O faʻailoga, mafuaʻaga ma auala e lagolago ai

O le ā le Panik Atak?
O le panik atak o se tulaga e amata faafuaseʻi ma e aofia ai le fefe tele, popolega ma faailoga faaletino, ma e mafai ona afaina ai le olaga i aso uma o le tagata. I le taimi o le atak, e masani ona lagona e tagata e pei o lo'o latou maua le fatu fati, fefe i le oti po o le le mafai ona pulea i latou, ma e mafai ona latou pa'ū i le fefe tele. E ui o le toʻatele o tagata e ono aafia i le panik atak i le olaga, pe a fai e masani ona tupu ma e mafua ai le popolega tumau, ona taʻua lea o le "faʻaletonu o le panik".
O le ā le uiga o le Panik Atak?
O le faaletonu o le panik ma le panik atak o ni faafitauli masani i le vaega o le mafaufau. O le faaletonu o le panik e faailoa i le toe foi soo ma le le mafai ona valoia o panik atak. E tusa ai ma faiga fa'ata'ita'i (DSM-5), o le panik atak o se galu o le fefe tele ma le le mautonu e faateleina i totonu o nai minute ma ausia le tumutumu.
I panik atak, e masani ona faatasi mai faailoga faaletino ma lagona nei:
Fatu fati po o le vave o le fatu
Faigata ona manava, manava puupuu, manava vave
Lagona tiga po o le mamafa i le fatafata
Susū, tetete, malulu po o le vevela faafuaseʻi
Fia pa'ū, ulu fiti, lagona o le a pa'ū
Tiga o le manava, niniva
Lagona le malamalama, tingling
Lagona o le le masani i le siosiomaga po o ia lava (derealization, depersonalization)
Fefe i le oti, le mafai ona pulea ia te ia lava po o le lagona o le a valea
E ui e le faamata'u tuusa'o e le panik atak le ola, e mafai ona matua faalavelaveina ma faamata'u; e mafai ona afaina tele le tulaga lelei o le olaga o le tagata. O le mea taua o le iloa o faailoga ma le malamalama e mafai ona pulea i se auala talafeagai.
Aisea e Tulai Mai ai le Panik Atak?
E le o malamalama atoatoa i mafuaaga o le panik atak ma e masani ona tupu ona o le tuufaatasiga o le tele o itu e pei o le genetika, faaletino, mafaufau ma le siosiomaga. O le iai o le aiga na aafia, talaaga o le aiga, popolega tele, trauma po o faaletonu o le popolega e mafai ona faateleina ai le avanoa e tupu ai le panik atak. E mafai foi ona aafia ai le le paleni o vailaau i le fai'ai e pei o le serotonin ma le norepinephrine. I nisi tagata, e mafai ona tupu le panik atak e aunoa ma se mafuaaga manino.
O a Faailoga e Faailoa ai le Panik Atak?
O le panik atak e masani ona fesoʻotaʻi ma le faagaoioia tele o le tali "tau po o le sola" i le tino. E masani ona amata faafuaseʻi e aunoa ma se mafuaaga, ma e masani ona faateleina i totonu o le 10 minute ma faasolosolo ona faaitiitia.
O faailoga e masani ona lipotia:
Tiga i le fatafata ma le mamafa
Faigata ona miti
Manava puupuu/manava vave
Fatu fati
Lagona o le a pa'ū
Vevela faafuaseʻi/malulu/tetete
Susū
Niniva, tiga o le manava
Lagona le malamalama, tingling
Fefe i le oti, lagona o le le moni o le siosiomaga
O le faaletonu o le panik e masani ona amata i le talavou ma e sili atu ona masani i fafine nai lo alii. E mafai ona eseese foliga ma le malosi o atak i tagata taitasi. I nisi tagata, e mafai ona i ai le popolega tumau i le toe tupu o se isi atak; o lenei tulaga e mafai ona avea ma faailoga o le atinae o le faaletonu o le panik.
E Faapefea Ona Faailoa le Panik Atak i Tamaiti?
I tamaiti, e mafai ona faailoa le panik atak i faailoga faaletino e pei o tagata matutua; peita'i, e mafai ona faigata i tamaiti ona faailoa atu o latou faafitauli. O le iai o le aiga na aafia, mea na tutupu i le olaga, tulaga popole tele ma suiga i vaega o le fai'ai e mafai ona aafia i le atinae o le panik atak i tamaiti. E masani ona tupu le popolega i tamaiti i le toe tupu o atak ina ua mae'a ni aafiaga le lelei.
O le ā le Panik Atak i le Po?
E le gata i le ao e tupu ai panik atak, ae e mafai foi ona tupu i le po i taimi o le moe loloto. I panik atak i le po, e mafai ona ala faafuaseʻi i le fefe, popolega tele, fatu fati, susū, tetete, manava puupuu ma le le lelei o le manava. E mafai ona faalavelaveina ai le moe ma faaitiitia ai le tulaga lelei o le olaga.
E Faapefea Ona Atinae le Panik Atak?
E le faamata'u tuusa'o e le panik atak le ola; peita'i, e mafai ona faatusa faailoga i le fatu fati po o faama'i o le manava. O le mea lea, aemaise i le atak muamua, e fautuaina le asiasi i se nofoaga faafomai ina ia mautinoa e leai se isi faafitauli faafomai i lalo.
E iai manatu e faatatau i le le paleni o vailaau i le fai'ai e pei o le "GABA", serotonin ma le cortisol. O lo'o fa'aauau pea su'esu'ega e malamalama atili ai i faiga e aafia ai le atinae o atak.
O a Mea e Faateleina ai le Lamatia o le Panik Atak?
E mafai ona tupu le panik atak i so'o se tagata i so'o se taimi. O mea e faateleina ai le lamatia e aofia ai:
Genetika ma le talaaga o le aiga
Ituaiga fafine
Amataga o le olaga talavou (aemaise lava i le 25 tausaga)
Mea faalavelave i le olaga (faanoanoa, tete'a, sauaga i le laitiiti)
Vailaau (nisi fualaau, kafeini, 'ava, faaaogaina o vailaau faasaina)
Faiga mafaufau (faamaulalo, histrionik, obsessive-compulsive po o borderline)
Mea faatupu i le siosiomaga ma uiga o le tagata
E Faapefea Ona Aafia e le Panik Atak le Olaga?
A leai se togafitiga, e mafai ona mafua ai faafitauli tetele i le tulaga lelei o le olaga ma le mafai ona galue. E mafai ona aloese mai nofoaga faitele, saili pea le fesoasoani faafomai, pa'u le faatinoga i le galuega ma le aoga, faanoanoa, isi faaletonu o le popolega ma le faaaogaina o vailaau faasaina. I nisi tagata, e mafai ona atinae le agorafobia ona o le fefe i nofoaga tumutumu po o nofoaga tapunia.
O le a le umi e tumau ai le Panik Atak?
E eseese le umi o panik atak. E masani ona tumau le 10–30 minute, ae e seasea ona oo i le tasi itula. E eseese le tele ma le umi o atak i tagata taitasi; e mafai ona seasea tupu pe mafai foi ona tupu soo ma toe foi pea.
E Faapefea Ona Faamaonia le Panik Atak?
O le panik atak e mafai ona foliga tutusa ma faailoga o isi faafitauli faafomai, o lea e manaomia ai se suesuega atoatoa a le foma'i. E faia suesuega e pei o le eletrokadiografi (EKG), suesuega o le thyroid, faitauga toto atoa ma suesuega o le manava e faate'a ai mafuaaga faaletino. Ona iloilo lea o le talaaga o le tagata ma faaaoga faiga faamaonia e pei o le DSM-5. E le o tagata uma e aafia i le panik atak e maua i le faaletonu o le panik, ae afai e toe foi pea, e le mafai ona faamatalaina ma e iai le popolega tumau, e mafai ona masalomia le faaletonu o le panik.
E tatau ona faamautinoa e le mafua mai i le faaaogaina o vailaau, faama'i faaletino po o isi faaletonu o le mafaufau. E masani ona faia le faamaoniga e se tagata tomai i le soifua maloloina o le mafaufau.
O le ā e Fai i le Taimi o le Panik Atak?
I le taimi o le atak, e mafai ona fesoasoani le taulai i le faamāmālōlōina. Manava loloto ma lemu, taumafai i faiga e pei o le "4-7-8 manava", suia i se nofoaga e sili atu ona saogalemu, po o le talosaga i se tagata lata ane mo se fesoasoani. E taua le taulai i le manava seia uma le atak ma taumafai e suia mafaufauga le lelei. Afai e tupu soo atak, e tatau ona saili fesoasoani faapolofesa.
Auala e Pulea ai le Panik Atak
O faiga nei e mafai ona fesoasoani i le puleaina o panik atak:
Manava loloto ma lemu
Faaoga upu faamafanafana (faataitaiga "O le a uma lenei vaitaimi")
Aloese mai nofoaga pisi po o tumutumu ma saili se nofoaga filemu
Saili fesoasoani mai se uo po o se tagata o le aiga
Faia faamalositino masani, meditation ma faiga faamāmālōlō
Afai e manaomia, saili fesoasoani faapolofesa mai se foma'i po o se tagata togafitiga
O le ā e Fai e Faamāmālōlō ai le Panik Atak?
E eseese auala e mafai ona faamāmālōlō ai: faiga manava loloto, faiga faamāmālōlō, amata yoga, taumafai aromatherapy po o lauti faamāmālōlō. Peita'i, o le auala sili ona aoga i le taimi umi o le galulue faatasi ma se tagata tomai e aoao ai faiga togafitiga talafeagai ma, pe a manaomia, maua le fesoasoani faafomai.
Faiga Fou i le Togafitiga o le Panik Atak
O le togafitiga o le fefe faafuaseʻi e masani ona faia i le fesoasoani a le psychotherapy ma/poʻo vailaʻau. O le faamaoniga sili ona aoga i le vaega o le psychotherapy o lo'o i le Cognitive Behavioral Therapy (CBT). O le CBT e fesoasoani i le tagata ia malamalama i faiga o lo'o i lalo o lagona ma mafaufauga e tulai mai i taimi o le fefe faafuaseʻi, ma ia atiaʻe auala e mafai ona feagai ai.
I le togafitiga i vailaʻau, e mafai ona fa'aaogaina antidepressants ma i nisi taimi anxiolytics mo se vaitaimi puupuu. O le a fetuunai e lau foma'i lau fuafuaga o togafitiga e tusa ai ma ou fa'aseā o lo'o alualu i luma. E mafai ona lagonaina le aoga o vailaʻau i ni vaiaso talu ona amata, ma e manaʻomia le siakiina masani i le taimi atoa o togafitiga.
Aogā o Fa'ata'ita'iga Manava ma Fa'amāmā Tino
A'o fa'atasi ma le fefe faafuaseʻi e mafai ona vave ma papa'u le manava, o le faia o fa'ata'ita'iga manava e mafai ona fa'amāmā ai le tino. O le manava loloto mo le 4 sekone, taofi mo le 1 sekone, ona fa'ate'a le manava i le 4 sekone e mafai ona aoga. E fa'apena fo'i, o le fa'aogaina o metotia fa'amāmā maso i la'asaga e mafai ona fesoasoani i le puleaina o fa'ailoga o le fefe faafuaseʻi.
Le Matafaioi a le Hipnosis ma Fa'ata'ita'iga Tino
Faatasi ai ma metotia eseese o le psychotherapy, e mafai ona fesoasoani le hypnotherapy i nisi tagata. E le gata i lea, o le faia masani o fa'ata'ita'iga fa'aletino (pei o le savali filemu, aau ma isi) e mafai ona a'afia lelei ai nisi o vailaʻau i le fai'ai ma fa'amautu ai le lagona.
Fesoasoani i Ē e Maua le Fefe Faafuaseʻi
I le taimi o le fefe faafuaseʻi, e taua le tumau filemu i tafatafa o le tagata, e aunoa ma le fa'amasino, ma fa'aoga se gagana agamalu ma lagolago. Ia taula'i i le fa'amautuina o le lagona saogalemu o le tagata pe a uma le tulaga. Afai e manaʻomia, e mafai ona fesoasoani i le faia o fa'ata'ita'iga manava po'o isi auala lagolago na masani ona fa'aogaina muamua.
Fesili e Masani Ona Fesiligia
1. E tutusa le fefe faafuaseʻi ma le ma'i fefe faifaipea?
Leai. O le fefe faafuaseʻi o se tulaga e amata faafuaseʻi ma o lo'o i ai le fefe ma fa'ailoga faaletino; ae o le ma'i fefe faifaipea o le fa'aauau pea ma le toe foi mai o le fefe faafuaseʻi i se tulaga e a'afia ai le soifuaga o le tagata.
2. E mafai ona fenumiai le fefe faafuaseʻi ma le fatu tigaina?
Ioe. E mafai ona i ai fa'ailoga tutusa e pei o le tiga i le fatafata, fatu tetele ma le faigatā ona manava. O le fefe faafuaseʻi e fa'avaivai ma e mafua mai i le mafaufau, ae o le fatu tigaina o se tulaga fa'afuaseʻi faafomai. Afai o le taimi muamua lea e te maua ai nei fa'ailoga po'o le matuia, ia vave ona fa'afeso'ota'i se foma'i.
3. E mafai ona mou atu le fefe faafuaseʻi i le tagata lava ia?
O le tele o fefe faafuaseʻi e faaitiitia lona malosi i le aluga o le taimi ma e masani ona uma i se taimi puupuu. Peita'i, afai e toe foi mai pea po'o le a'afia ai lou soifuaga, e tatau ona e sailia se fesoasoani fa'apolofesa.
4. O ā tulaga e mafai ona fa'aosoina ai le fefe faafuaseʻi?
E masani ona fa'aosoina e le mamafa o le mafaufau, fa'alavelave fa'aletino, leai se moe, tele le kofe po'o le 'ava malosi. I nisi taimi, e mafai ona tupu e aunoa ma se mafua'aga manino.
5. E fa'apefea ona faia le fa'ata'ita'iga manava loloto?
I se tulaga malū, manava loloto i le isu mo le 4 sekone, taofi mo le 1 sekone, ona fa'ate'a le manava i le gutu mo le 4 sekone. O le toe faia o lenei ta'amilosaga i ni nai taimi e mafai ona fa'amāmā ai.
6. E mafai ona matua mou atu le fefe faafuaseʻi?
Faatasi ai ma togafitiga talafeagai ma/po'o vailaʻau, e mafai ona fa'aitiitia tele le tele ma le malosi o le fefe faafuaseʻi. E taua le tumau i le togafitiga ma aoaoina le puleaina o le mamafa o le mafaufau.
7. E mafai ona maua e tamaiti le fefe faafuaseʻi?
Ioe. E pei ona iai i tagata matutua, e mafai fo'i ona maua e tamaiti le fefe faafuaseʻi. E masani ona fa'aalia e tamaiti a latou popolega i fa'ailoga faaletino e pei o le tiga o le manava, fā'ali'ali'a o le ulu ma isi.
8. O afea e tatau ai ona ou alu i le falemai i le taimi o le fefe faafuaseʻi?
Afai o le taimi muamua lea e te maua ai fa'ailoga manino ma matuia po'o le lagona e pei o se fa'afitauli ogaoga faafomai, ia vave ona e alu i se nofoaga tau soifua maloloina.
9. E aoga la'au fa'alenatura ma le aromatherapy mo le fefe faafuaseʻi?
Mo nisi tagata, e mafai ona fa'amāmā ai le la'au fa'alenatura (fa'ata'ita'iga, chamomile) po'o le aromatherapy; peita'i, e le tatau ona sui ai fautuaga a le foma'i.
10. E tatau ona fa'aaoga vailaʻau?
E le mo tagata uma, ae i le tele ma le matuia o le fefe faafuaseʻi, e mafai ona fesoasoani le togafitiga i vailaʻau. E tatau ona faia le fa'ai'uga o le togafitiga talafeagai fa'atasi ma se tagata fa'apolofesa i le soifua maloloina o le mafaufau.
11. O ā isi psychotherapy e aoga vagana le CBT?
O talanoaga togafitiga, metotia fa'amāmā tino ma i nisi tagata, hypnotherapy e mafai ona aumaia se isi aogā.
12. E mafai ona puipuia le fefe faafuaseʻi i le faia o fa'ata'ita'iga tino?
O le fa'ata'ita'iga fa'aletino masani e fesoasoani i le fa'aitiitia o le mamafa o le mafaufau ma le fa'aleleia o le soifua lelei; e mafai ona fa'aitiitia ai le lamatiaga o le fefe faafuaseʻi.
13. E fa'apefea ona fesoasoani i se tasi o lo'o maua i le fefe faafuaseʻi?
Tumau filemu, lagolago le tagata, fa'amanatu i ai o le tulaga e fa'avaivai. Ofo atu fa'ata'ita'iga fesoasoani ma tumau i ona tafatafa se'ia uma le tulaga.
Punaoa
Faalapotopotoga o le Soifua Maloloina i le Lalolagi (WHO) – Mataupu o le Soifua Maloloina o le Mafaufau
Faalapotopotoga o Foma'i Mafaufau a Amerika (APA) – Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5)
National Institute of Mental Health (NIMH) – Fa'amatalaga i le Ma'i Fefe Faifaipea
Faalapotopotoga o le Popole ma le Faatamala i Amerika (ADAA) – Punaoa mo le Fefe Faafuaseʻi
Mayo Clinic – Fefe Faafuaseʻi ma le Ma'i Fefe Faifaipea
The Lancet Psychiatry; Generalized anxiety disorder and panic disorder: recent advances in diagnosis and management