Siaki Fa'ama'i: Le Tāua ma le Anotusi o Su'esu'ega Fa'alesoifua Mālōlōina Fa'avaitaimi

Aisea e Tatau ai Ona Fa'atino Su'esu'ega Fa'alesoifua Maloloina i Ta'imi Uma?
E tele gasegase e mafai ona fa'atupula'ia lemu i le amataga e aunoa ma ni fa'ailoga manino. O le mea lea, o le vave ona iloa o fa'afitauli tau soifua maloloina e masani ona mafai ona maua i su'esu'ega masani a'o le'i aliali mai ni fa'ailoga. Ina ia mafai ona ola soifua maloloina ma iloa vave ni lamatiaga, e fautuaina ai tagata uma, tusa lava pe leai ni a latou faitioga, ina ia faia i taimi uma su'esu'ega fa'alesoifua maloloina auiliili — o lona uiga o polokalame check-up.
O le a le Check-Up ma O ai e Fa'atino i ai?
O le check-up o se polokalame su'esu'ega ma asiasiga fa'ata'ita'i e faia ina ia maua ai se ata auiliili o le tulaga lautele o le soifua maloloina o le tagata, tusa lava pe iai ni faitioga po'o leai. E fa'atulagaina le pusa su'esu'ega e tusa ai ma le matua, itupa, tala'aga o le aiga, fa'asinomaga fa'atagata, sitaili o le olaga ma so'o se isi lamatiaga o lo'o iai. O le auala lea e mafai ai ona iloiloina le soifua maloloina lautele o le tagata i fa'amaumauga moni ma faia ai ni puipuiga pe a mana'omia.
I aso nei, ua avea polokalame check-up ma vaega autu o le faiga puipuia o le soifua maloloina i le lalolagi atoa. E sili ona taua mo i latou o lo'o iai i le aiga ni tala'aga o le fatu, suka, toto maualuga po'o le kanesa, ona o le vave ona iloa e mafai ona fa'ateleina ai le umi ma le lelei o le soifuaga.
O a Uiga Autu o Polokalame Check-Up?
O sini autu o le faia o le check-up e aofia ai:
O le iloiloina moni o le tulaga lautele o le soifua maloloina
O le fa'ailoa o lamatiaga fa'apitoa mo le tagata
O le vave ona iloa o gasegase e le'o fa'aalia fa'ailoga po'o gasegase o lo'o fa'atupula'ia lemu
O le fa'atulagaina o fautuaga puipuia ma sitaili o le soifuaga fa'apitoa mo le tagata
Aisea e Taua Tele ai le Vave ona Iloa?
I nisi o gasegase (fa'ata'ita'iga, suka, maualuga o le kolesitolo, ma'i fatu, nisi ituaiga o kanesa) e le masani ona fa'aalia ni fa'ailoga i le amataga. O le mea lea, o le check-up e maua ai le avanoa e suia ai le alualu i luma o le ma'i ma puipuia ai fa'afitauli ogaoga i le lumana'i. E sili ona taua mo i latou o lo'o iai fa'asinomaga fa'atagata ona faia su'esu'ega masani ma fa'atulagaina le fa'afanua o lamatiaga, ona e taua tele i le puipuiga o le soifua maloloina.
O a Su'esu'ega ma Iloiloga e Faia i le Check-Up?
I polokalame check-up, e masani ona aofia ai vaega nei:
1. Su'esu'ega Toto:
Fa'amaumauga atoa o le toto (hemogram)
A'afiaga o le u'amea, ferritin, ma le mafai ona fusifusia le u'amea
Tulaga o le B12 ma le folic acid
Suka i le toto (glucose i le taeao), HBA1c, tulaga o le insulin
Fa'amaumauga o le lipid (kolesterolo atoa, HDL, LDL, triglyceride)
Su'esu'ega o galuega o le thyroid (TSH, FT3, FT4)
Enzyme o galuega o le ate (ALT, AST, GGT, ALP)
Su'esu'ega o galuega o le fatuga'o (urea, creatinine, eGFR)
Vitamin D3 ma isi vaitamini/minerale pe a mana'omia
2. Su'esu'ega o le Mimi:
Su'esu'ega atoa o le mimi, iloiloina o le soifua maloloina o fatuga'o ma ala o le mimi
3. Su'esu'ega Fa'apitoa o Hormone ma Fa'ama'i:
Su'esu'ega o le Hepatitis B ma C (HBsAg, Anti-HBs, Anti-HCV)
HIV, sifilisi (VDRL), Prostate (PSA), smear mo fafine
4. Fa'ailo o le Kanesa:
CEA, CA 125, CA 15-3, CA 19-9 mo ituaiga o kanesa fa'apitoa
5. Su'esu'ega Ata ma Galuega:
Fa'ata o le mama
Ultrasound o le manava
Ultrasound o le thyroid po'o le susu, mamografi
Electrocardiography (EKG), echocardiography, su'esu'ega malosi, su'esu'ega o galuega o le manava
Fuaina o le mafiafia o le ivi, pe a mana'omia MRI o le fai'ai po'o le doppler ultrasound
6. Asiasiga Fa'apitoa:
Iloiloga a foma'i i le vaega o le soifua maloloina lautele, fatu, soifua maloloina o tama ma fafine, mata, taliga isu ma le fa'au, ma isi vaega talafeagai
Aisea e Eseese ai Pusa Check-Up?
Talu ai e eseese le matua, itupa, uiga fa'atagata ma le tala'aga o le soifua maloloina o tagata taitoatasi, e fa'atulagaina ai fo'i pusa check-up fa'apitoa mo le tagata. O nisi pusa e aofia ai su'esu'ega masani o le toto ma le mimi, ae o polokalame auiliili e aofia ai auala ata fa'apitoa ma su'esu'ega o lamatiaga fa'apitoa. I pusa fa'apitoa mo tama ma fafine, e aofia ai su'esu'ega o le susu, iloiloina fa'alesoifua maloloina o fafine po'o le su'esu'ega o le prostate. E mafai fo'i ona ofoina atu polokalame fa'apitoa mo tamaiti, tagata matutua, fafine maʻitaga po'o i latou o lo'o iai gasegase lamatia.

Fa'agasologa Pe a Uma le Check-Up: E Fa'afefea Ona Iloiloina I'uga?
A uma le check-up, e iloiloina auiliili e foma'i fa'apitoa i'uga uma o su'esu'ega ma asiasiga. Afai e masani i totonu o tapula'a masani i'uga, e fautuaina le fa'aauau pea o le siaki masani; pe a iai ni fa'afitauli i nisi o fa'amaumauga, e mafai ona mana'omia nisi su'esu'ega fa'aopoopo po'o suiga i le sitaili o le soifuaga. E mafai ona fa'atulagaina le fa'atonutonuina o taumafa, pulea o le mamafa, fa'amalositino masani ma togafitiga fa'afoma'i pe a mana'omia. O lenei auala e aoga tele i le puipuia o gasegase a'o le'i alualu i luma ma fa'aleleia ai le lelei o le soifuaga.
O Ai ma le Fa'afia e Tatau Ona Faia le Check-Up?
E fautuaina e le to'atele o pulega fa'alesoifua maloloina ma fa'alapotopotoga fa'afoma'i ina ia faia e tagata matutua soifua maloloina le check-up tasi i le tausaga. Peita'i, mo i latou o lo'o i ai i le vaega lamatia (i latou o lo'o iai tala'aga o gasegase tumau i le aiga, i luga o le 35-40 tausaga, po'o i latou o lo'o iai gasegase tumau po'o le tele o le popole/taimi faigaluega), e mafai ona fa'aitiitia le va o su'esu'ega i le fautuaga a le foma'i. E mafai fo'i ona fa'atulagaina polokalame su'esu'ega eseese mo tamaiti, talavou, fafine maʻitaga po'o i latou o lo'o iai tulaga fa'apitoa o le soifua maloloina e tusa ai ma a latou lamatiaga.
Aogā o le Check-Up mo le Tagata ma le Soifua Maloloina o le Nuu
O le fa'amaumau masani o le soifua maloloina e mafai ai ona iloa vave gasegase tumau po'o fa'afitauli o lo'o fa'atupula'ia lemu i le amataga. O le auala lea, e mafai ona fa'aitiitia le umi o togafitiga, fa'aitiitia ai le lamatiaga o fa'afitauli ma fa'ateleina le manuia o togafitiga. I lenei auala;
E mafai ona puipuia vave e le tagata lona soifua maloloina.
E mafai ona fa'ateleina le umi ma le lelei o le soifuaga.
E fa'ateleina le tomai faitau ma le malamalama i gasegase i totonu o le nu'u.
Vaaiga Lautele i Pusa Check-Up
O lo'o ofoina atu e fa'alapotopotoga fa'alesoifua maloloina pusa check-up eseese e tali atu ai i mana'oga o tagata taitoatasi. O nisi o pusa check-up e masani ona aofia ai:
Polokalame check-up lautele mo tagata matutua, fafine ma alii
Su'esu'ega fa'alesoifua maloloina autu mo tamaiti ma talavou
Polokalame fa'apitoa mo pulega ma i latou o lo'o faigaluega malosi
Pusa fa'apitoa mo le kanesa, soifua maloloina o le fatu, ivi po'o gasegase o le metabolism
Polokalame auiliili mo totoga e pei o le manava, fatuga'o, ate po'o le faiga manava
Pusa autu mo i latou e iai tapula'a i le gaioi ma e maua i le fale auaunaga soifua maloloina
Polokalame mo le su'esu'ega o lamatiaga fa'atagata
E mafai ona eseese asiasiga, su'esu'ega ma su'esu'ega i totonu o pusa ta'itasi. Ina ia filifilia le polokalame sili ona talafeagai mo mana'oga fa'apitoa o le tagata, e tatau ona talanoa i le foma'i.
Fa'amatalaga Malamalama i Su'esu'ega Autu i le Check-Up
CEA: Fa'aaoga o se fa'ailo o le kanesa i su'esu'ega.
CA 125, CA 15-3, CA 19-9: O fa'ailo fesoasoani mo le su'esu'ega ma le mata'ituina o nisi ituaiga o kanesa (aemaise o le ovarian, susu, ma le faiga o le manava ma le manava laiti).
CRP ma le Sedimentation: Fa'ailo o le mumū po'o le fa'ama'i i totonu o le tino.
Hemogram: Faia mo le su'esu'ega o le toto lautele ma le su'esu'ega o le anemia.
Vitamini ma Minerale (B12, D3, folic acid, u'amea, ferritin ma isi): E a'afia ai le puipuiga, soifua maloloina o le ivi ma le metabolism; e mafai ona faia ni puipuiga fa'apitoa pe a iai ni le lava.
Su'esu'ega o le Galuega o le Thyroid ma Hormone: E mafai ai ona iloa vave gasegase o le thyroid.
Su'esu'ega o le Galuega o le Fatuga'o (Creatinine, Urea, eGFR): E iloiloina ai le mafai o le fatuga'o e fa'amama ai le toto ma lona soifua maloloina lautele.
Enzyme o le Ate (ALT, AST, ALP, GGT): E fesoasoani i le iloiloina o le soifua maloloina o le ate ma pe iai ni fa'aleagaina.
Lipid Profile: O fa'amaumauga autu mo le su'esu'ega o lamatiaga o gasegase o le fatu ma alatoto.
Mamografi/Ultrasound o le susu/Smear/PSA: E taua tele i le su'esu'ega o le kanesa e fa'atatau i le itupa ma le matua.
Metotia Ata (USG, MR, doppler): Fa'aaoga mo le su'esu'ega auiliili o le fausaga ma galuega o totoga.
Su'ega o Galuega Manava: Fua le gafatia ma galuega o le mama.
Su'ega o le La'u ma le Mimi: E taua mo le iloiloina o le soifua maloloina o le manava ma galuega o le fatuga'o.
Su'ega Fa'apitoa (hormone, paneli o le allergy, fa'ailoga o le kanesa): Fa'aaogaina mo le iloiloina o lamatiaga fa'apitoa.
O le ā le Fa'agasologa o le Fa'atinoina o le Check-Up?
O le check-up e masani ona amata i se fa'atalanoaga auiliili e uiga i le soifuaga ma fa'amaumauga o lamatiaga o le tagata. E aveina fa'ata'ita'iga o le toto ma le mimi, ona faia lea o isi su'ega ata ma galuega e tusa ai ma le mana'oga. O su'esu'ega o le kanesa mo tama'ita'i ma ali'i, aemaise lava i tagata matutua, e aofia i le polokalame. O su'ega uma e tu'ufa'atasia i le iloiloga a le foma'i fa'apitoa ma fa'atūina ai se fa'afanua soifua maloloina mo le tagata.
La'asaga e Mulimuli ai pe a Uma le Check-Up
A uma su'ega ma asiasiga uma, e fa'ailoa atu e foma'i fa'apitoa i'uga ia te oe. Afai e masani i'uga, e fautuaina le siaki masani; peita'i, afai e i le tuaoi po'o le le masani, e mafai ona fuafuaina su'esu'ega atili, togafitiga, ma suiga i le soifuaga. A uma le check-up, e lagolagoina oe i fautuaga mo taumafa maloloina, fuafuaga fa'amalositino, po'o togafitiga fa'afoma'i pe a mana'omia ina ia fa'aleleia ai lou soifua. O le check-up o se tasi lea o amataga sili ona aoga mo le puipuia o le soifua maloloina.
Fesili e Masani Ona Fesiligia
1. Aiseā e tāua ai le check-up?
O le check-up e mafai ai ona iloa vave fa'ama'i e le o fa'aalia ni fa'ailoga; o le mea lea, e mafai ona amata vave le togafitiga ma suiga i le soifuaga e puipuia ai fa'afitauli tetele o le soifua maloloina.
2. E fa'afia ona tatau ona ou faia le check-up?
E masani ona fautuaina le faia o le check-up tasi i le tausaga; peita'i, e mafai ona ese le taimi e fa'atatau i le matua, tala'aga o le aiga, ma le tulaga o le soifua maloloina. E mafai ona e talanoa i lau foma'i e filifili ai le taimi sili ona talafeagai mo oe.
3. E tatau ona ou anapogi mo le check-up?
Mo nisi o su'ega o le toto (fa'ata'ita'iga, suka anapogi, fa'amatalaga o le ga'o), e mana'omia le anapogi. E mafai ona e maua auiliiliga mai le falema'i a'o le'i faia le su'ega.
4. O le ā le matua e amata ai ona faia le check-up?
E mafai ona faia siaki soifua i tamaiti i ni vaitaimi fa'apitoa; mo tagata matutua, e fautuaina le amata i le 20 o tausaga ona faia lea i taimi masani. Aemaise lava i le 35-40 tausaga, e tatau ona faia su'esu'ega auiliili atu.
5. E iai se puipuiga mautinoa o le check-up i fa'ama'i?
E le puipuia sa'o e le check-up fa'ama'i, ae e fa'ateleina le avanoa e puipuia ai le atina'eina ma le a'afiaga o fa'ama'i i le vave ona iloa.
6. E taugata le faia o le check-up?
O tau o pusa check-up e fesuisuia'i e fa'atatau i le anotusi, su'ega ua filifilia, ma le nofoaga fa'afoma'i. E fautuaina ona talanoa i se foma'i mo se fuafuaga fa'apitoa mo oe.
7. E mafai ona maua le fa'amaoniga o le kanesa i le taimi o le check-up?
O su'esu'ega check-up e mafai ona iloa vave nisi ituaiga o le kanesa a'o le'i aliali mai fa'ailoga; peita'i, mo le fa'amaoniga atoatoa, e mana'omia nisi su'esu'ega atili.
8. E tatau ona ou faia le check-up pe a ou lagona le ma'i?
Leai. O le check-up e fa'atulaga e su'esu'e ai fa'ama'i e aunoa ma ni fa'ailoga ma iloa ai lamatiaga i le taimi muamua.
9. O le ā le mea e fai pe a le lelei i'uga o le check-up?
E taua le le popole, fa'asoa i'uga ma lau foma'i fa'apitoa ma mulimuli i su'esu'ega po'o togafitiga ua fautuaina. E mafai e le vave ona togafitia ona puipuia ai fa'afitauli tetele.
10. E aoga le check-up pe a iai a'u fa'ama'i tumau?
Ioe, mo i latou e iai fa'ama'i tumau, e taua tele le check-up mo le mata'ituina o le alualu i luma o le fa'ama'i ma fa'afitauli e ono tula'i mai.
11. E tatau ona faia le check-up mo tamaiti?
I le taimi o le laitiiti, e mana'omia le siakiina masani o le tuputupu a'e, siaki o tui, ma le iloiloina o lamatiaga e ono tula'i mai.
12. O ā foma'i e aofia i le check-up?
E masani ona fa'atautaia e le foma'i o le soifua lautele (internal medicine), ae pe a mana'omia, e mafai ona aofia ai foma'i o le fatu, fafine, urology, mata, ma le taliga, isu ma le fa'au.
13. E faia uma su'ega i tagata uma?
E fesuisuia'i le anotusi o su'ega e fa'atatau i lamatiaga ma mana'oga o le tagata. O le a filifilia e le foma'i su'ega ma polokalame e sili ona talafeagai mo oe.
14. E mafai ona iloa fa'ama'i pipisi i le taimi o le check-up?
E mafai ona aofia i le check-up nisi su'ega mo fa'ama'i pipisi (fa'ata'ita'iga, hepatitis, HIV).
15. Afai e masani i'uga o le check-up, e tatau ona toe faia?
Ioe, o le faia masani o le check-up e mafai ai ona iloa vave suiga i le soifua maloloina; ona o le suiga o lamatiaga i le taimi, e taua le toe iloilo.
Punaoa
World Health Organization (WHO), "Screening and early diagnosis", www.who.int
U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), "Regular Check-Ups Are Important", www.cdc.gov
American Heart Association (AHA), "Know When and How Often to Get Screened"
American Cancer Society (ACS), "Cancer Screening Guidelines"
European Society of Cardiology (ESC), "Prevention and Screening in Cardiovascular Disease"
Peer-reviewed medical journals (The Lancet, New England Journal of Medicine)