O Mea e Tatau Ona Iloa e Uiga i le Zona (Mu o le Po)

O le ā le Zona?
O le zona, e taʻua faafomai o le herpes zoster, o se maʻi pipisi e mafua mai i le Varisella Zoster virus (VZV), e masani ona faailoa mai i le tiga ma le paʻu e iai pupū i luga o le paʻu. E mafai ona nofo filemu lenei siama i totonu o lou tino pe a uma ona e maua le fiva o le susu i le taimi o le laitiiti. I ni tausaga mulimuli ane, pe a vaivai le puipuiga o le tino, e mafai ona toe ola le siama ma mafua ai le zona. E masani ona aafia e le paʻu le tasi itu o le tino, e masani i le fatafata, tua, manava, foliga po o le suilapalapa. E mafai ona mafua ai le zona i le paʻu le tiga tele, mu ma le mana'o e valu ai.
O ā Faailoga o le Maʻi Zona?
O le amataga o le zona e masani ona amata i le tiga malosi, mu ma le tiga i le tasi itu o le tino. O isi faailoga o le maʻi e aofia ai:
Mu, tingling ma le mana'o e valu i le vaega o le paʻu ua aafia
Paʻu vaivai ma le le lagona lelei
Mumu, ma le paʻu e vave avea ma pupū e tumu i le vai
Tiga i le vaega ma le lagona o le tui
Maaleale i le malamalama
Fiva maualuga ma le tiga o le ulu
Vaivai lautele ma le fiu
E masani ona aliali mai le paʻu i le va o le 2–3 aso talu ona amata le tiga ma le vaivai. E mafai ona tumau le paʻu mo le tusa ma le 10–15 aso. Pe a amata ona fa'amago le paʻu, e faaitiitia le mafai ona pipisi.
E Fa'afefea Ona Tulai Mai le Ma'i Zona?
E tupu le zona i tagata ua uma ona maua le fiva o le susu. Ona o le Varisella Zoster virus e mafai ona nofo filemu i aʻa o neura pe a uma le fiva o le susu. I ni tausaga mulimuli ane, pe a vaivai le puipuiga o le tino, e mafai ona toe ola le siama. E sili ona masani i:
Tagata matutua e 60 tausaga ma luga atu
Tagata e vaivai le puipuiga o le tino (faataitaiga; o i latou o lo'o togafitia mo le kanesa, ua faia le suiga o totoga, po o i latou e maua i le HIV/AIDS)
Tagata o lo'o feagai ma le popolega faaletino po o le mafaufau
e maualuga ai le avanoa e maua ai. E mafai ona maua e so'o se tagata le zona i lona olaga e tasi, ae e seasea ona toe tupu. E maualuga le avanoa e toe maua ai i tagata e vaivai le puipuiga o le tino.
Faiga Faafomai i le Togafitiga o le Zona
I aso nei, e leai se togafitiga e mafai ona aveese atoatoa le zona. Peitai, e mafai e vailaʻau faafomai ona faaitiitia aafiaga o le maʻi ma puipuia faafitauli. O sini autu o le togafitiga o le faaitiitia o faafitauli ma le puipuia o ni taunuuga leaga.
O vailaʻau antiviral, pe a amata i totonu o le 72 itula talu ona aliali mai faailoga muamua, e mafai ona faagesegese le faateleina o le siama ma faapuupuu le taimi e toe malosi ai. O le mea lea, e taua le vave asiasi i se foma'i paʻu pe a iloa faailoga muamua o le zona.
I nisi tulaga, e mafai ona fautuaina vailaʻau e faaitiitia ai le tiga, kulimi fa'ama'i i le vaega o le paʻu, po o le fa'aogaina o togafitiga e fa'amalie ai le paʻu pe a uma ona taele. Ina ia puipuia le paʻu ua aafia mai le fa'ama'i, e tatau ona fa'amama i vailaʻau antiseptic ma tausia lelei pupū. Afai e maualuga le fiva o le maʻi, e mafai ona tuu atu vailaʻau fa'aitiitia le fiva i le togafitiga.
O le tiga malosi ma le umi (masani i masina po o nisi taimi i tausaga) e mafua mai i le zona e taʻua o le postherpetic neuralgia. E mafai ona fa'aogaina vailaʻau antidepressant, nisi vailaʻau mo le neura, ma fusi fa'apitoa mo le tiga i tagata matutua ma i latou e vaivai le puipuiga o le tino.
O i latou e maua i le zona i le taimi o le maitaga, e tatau ona talanoa i le foma'i a'o le'i fa'aogaina vailaʻau antiviral. O i latou o lo'o fa'aogaina togafitiga e fa'aitiitia ai le puipuiga o le tino, e ono mana'omia togafitiga i le falemai e ala i le tui i le alatoto.
Zona e Aunoa ma le Paʻu: E Fa'afefea Ona Iloa Faailoga?
O le zona e aunoa ma le paʻu, po o le "herpes zoster sine herpete", o se ituaiga seasea o le maʻi. I lenei tulaga, e le o iai pupū po o le paʻu masani, ae e mafai ona iai le tiga malosi, mu po o le tingling i le neura. E ui e le o manino le leisa i le vaega aafia, e mafai ona aafia le lelei o le soifuaga ona o le tiga tumau ma le vaivai. E taua tele le iloiloina e le foma'i i lenei ituaiga zona ma e mafai ona togafitia le tiga i vailaʻau masani o le zona.
O Mea e Tatau Ona Iloa e Uiga i le Pipisi o le Zona
O le zona e le pipisi i tagata ua uma ona maua le fiva o le susu po o i latou ua uma ona faia le tui. Ae peitaʻi, afai e leʻi maua e se tagata le fiva o le susu po o le tui, ma e pa'i sa'o i le vai i pupū o le zona, e mafai ona maua ai le fiva o le susu. E sosolo le zona i le pa'i sa'o; o le mea lea, e tatau ona ufiufi le vaega o le paʻu ua aafia ma faaitiitia le avanoa e pa'i ai isi tagata. E sili ona aloese mai le pa'i i tagata vaivai le puipuiga o le tino, fafine maʻitaga ma pepe i lalo o le masina e tasi le matutua.
Puipuiga mai le Zona ma Fa'amatalaga i le Tui
O le auala sili ma faamaonia e puipuia ai le zona o le tui. O tui zona (herpes zoster) ua faamaonia i le lalolagi atoa ma ua faamaonia e le FDA, e faaitiitia ai le avanoa ma le matuia o le maʻi. E fautuaina le tui mo tagata matutua i luga atu o le 50 tausaga, aemaise lava i latou e 60 tausaga ma luga atu ona o le maualuga o le tulaga lamatia. E ese le tui zona mai le tui o le fiva o le susu (varisella) ma e masani ona faia i le 1–2 tui.
A maeʻa le tui, e mafai ona iai ni aafiaga vaivai (tiga i le nofoaga o le tui, mumu, tiga o le ulu, vaivai). E masani ona puupuu nei aafiaga; peitai, afai e aliali mai ni faailoga e le masani ai, e tatau ona faafesoota'i se foma'i.
O Mea e Tatau Ona Taulai i le Maʻi Zona
Ia tausia le vaega o le paʻu ua aafia ia mago ma mama, aua le valu pupū.
O le ufiufi o le paʻu e faaitiitia ai le avanoa e pipisi ai le siama. Ae ia mautinoa e le pa'i sa'o le ufiufi i le paʻu.
Aua le fa'aogaina kulimi antibiotic i luga o pupū, e mafai ona faatuai ai le faamalologa.
Fa'aoga solo malu mo le fa'amama ma aua le fa'asoa solo i isi tagata.
Filifili lavalava e fai i le cotton ma e malū.
Aua le fa'aogaina le aisa sa'o i le paʻu, ia fa'aoga se ie i le va.
Aloese mai le pa'i vavalalata i tagata e le o iai le puipuiga, fafine maʻitaga, pepe fou po o i latou e iai maʻi ogaoga.
I nofoaga faitele, ia tausia le tumama o lima ma aua le fa'asoa lavalava po o meafaitino patino.
Aloese mai taaloga e aofia ai le pa'i seia uma le paʻu.
O le a le Umi e Tumau ai le Zona ma E Mafai Ona Toe Tupu?
E masani ona toe lelei le zona i totonu o le 2–4 vaiaso. A amata le togafitiga, e masani ona faaitiitia faailoga i totonu o le 2 vaiaso. Ae peitai, i tagata matutua ma i latou e vaivai le puipuiga o le tino, e mafai ona umi le taimi e toe malosi ai ma e mafai ona tupu le postherpetic neuralgia. E seasea ona toe tupu le zona pe a uma ona maua, ae e mafai ona toe tupu i tagata e vaivai le puipuiga o le tino. Afai e umi atu faailoga nai lo le masani po o le le mafai ona pulea le tiga, e fautuaina le faafesoota'i se foma'i.
Fesili e Masani Ona Fesiligia
1. E pipisi le maʻi zona?
E mafai ona pipisi le zona i se tagata e leʻi maua le fiva o le susu po o le tui, pe a pa'i sa'o i le vai i pupū. O le vai i pupū o lo'o iai le siama; o le mea lea, e tatau ona aloese mai le pa'i i pupū. Ae peitai, e le sosolo le zona i le tagata i le tagata; e na'o le fiva o le susu e mafai ona maua i le pa'i.
2. E mafai ona toe tupu le zona i tagata uma?
O le to'atele o tagata e maua le zona e na'o le tasi le taimi i le olaga. Ae peitai, e mafai ona toe tupu i tagata e vaivai le puipuiga o le tino.
3. E faapefea ona ou iloa ua ou maua i le zona?
O faailoga muamua e aofia ai le tiga malosi i le vaega, mu, tingling ma le paʻu i le tasi itu o le tino. I nei faailoga, e taua le asiasi i se foma'i paʻu mo le faamaoniga o le maʻi.
4. O le a le umi o le togafitiga o le zona?
A amata vave le togafitiga, e masani ona faaleleia faailoga i totonu o le 2 vaiaso. E masani ona tumau le maʻi mo le 2–4 vaiaso.
5. O a vailaʻau e fa'aogaina mo le zona?
O vailaʻau antiviral o le filifiliga autu mo le togafitiga. E sili ona aoga pe a amata i totonu o le 3 aso. E mafai ona fa'aogaina vailaʻau mo le tiga, vailaʻau mo le tiga o le neura, ma i nisi tulaga, vailaʻau antidepressant.
6. E mafai ona nonofo fa'atasi ma se tagata e maua i le zona i le fale e tasi?
Ioe, ae ia aloese mai le pa'i sa'o i le vaega o le paʻu ua aafia ma puipuia tagata i le vaega lamatia (fafine maʻitaga, pepe, tagata vaivai le puipuiga o le tino).
7. E mafai e le tui ona puipuia atoatoa mai le zona?
E leai se tui e mafai ona puipuia 100%, ae o su'esu'ega fou o lo'o fa'aalia ai e faaitiitia e le tui zona le avanoa e maua ai le maʻi ma le matuia o faailoga i se tulaga maualuga.
8. E mafai ona totoe se ila i le zona?
A maeʻa ona faamalolo le paʻu, e mafai ona iai nisi suiga i le lanu o le paʻu po o se ila vaivai i nisi tagata. O le le sosolo ma le tausia lelei o manuʻa e mafai ona faaitiitia ai le lamatiaga o le totoe o se ila.
9. Aiseā e umi ai le tiga o le zona?
O le mumu i le pito o le neura (postherpetic neuralgia) e mafai ona mafua ai se tiga umi ma faavaivaia i nisi tagata. I lenei tulaga, e mafai ona faaleleia le tulaga lelei o le soifuaga i togafitiga talafeagai mo le tiga.
10. E iai ni aafiaga o le tui puipui o le zona?
O le tele o taimi, e maitauina ni aafiaga vaivai pe a uma le tui (mumu, tiga, vevela vaivai). E masani ona mou atu vave nei aafiaga.
11. E lamatia le zona i le taimi o le maʻitaga?
E seasea tupu le zona i fafine maʻitaga, ae e tatau ona iloiloina e se fomaʻi aʻo leʻi faia se togafitiga. E tatau ona talanoa i le fomaʻi aʻo leʻi faia se togafitiga.
12. E faapefea ona iloa le zona e aunoa ma le paʻu?
A leai se paʻu masani, e mafai ona faigatā ona faia le suesuega. Afai e iai sau tiga malosi ma e faatapulaa i se vaega, e aoga le faafesootai se fomaʻi tipitipi po o se fomaʻi neura.
Punaoa
Faalapotopotoga o le Soifua Maloloina a le Lalolagi (WHO), "Herpes Zoster (Shingles) – Faamatalaga autu".
Centers for Disease Control and Prevention (CDC), "Shingles (Herpes Zoster)".
American Academy of Dermatology Association, “Shingles: Diagnosis, Treatment, and Prevention”.
Mayo Clinic, "Shingles: Symptoms and Causes".
European Medicines Agency (EMA), "Herpes Zoster vaccines".