O le Tigā o le Manava: O Faailoga, Mafuaʻaga ma le Faiga Sili o le Togafitiga

O tulaga o le mumū i le vaega o le manava e masani ona mafua ai le leai o se fiaʻai, le manava lelei ma le puaʻi. I tiga o le manava e amata faafuaseʻi, e tatau ona iloiloina lelei ma auiliili le gasegase. Afai e sili atu i le tasi le vaiaso le umi o le tiga o le manava, e masani ona lē masani ona iai le tulaga o le “manava faafuaseʻi” e manaʻomia ai se taotoga faanatinati. Peitai, tusa lava pe umi le taimi, e tatau ona suesueina e se fomaʻi le mafuaaga o nei faailoga.
O ā Mafuaaga e Mafai Ona Faatupu ai le Tiga o le Manava?
O tiga o le manava e lagonaina i vaega eseese, e mafai ona fesoʻotaʻi ma maʻi po o faafitauli o totoga o loo i lena vaega. O mafuaaga masani e aofia ai:
Maʻi o le manava, tamaʻi ma lapoʻa le manava
Faafitauli o le faiga o le mimi ma le ate e pei o le maʻa i le fatugaʻo po o le maʻa i le ate
Maʻi o totoga o le fanau a tama ma fafine
Tiga o le masina (dismenore)
Faafitauli e fesoʻotaʻi ma le maʻi suka (diabetes)
Faaletonu o le fatugaʻo pito i luga
O nisi o maʻi o le toto
Oona i vailaʻau (penei i le ta, morfin ma isi)
Maʻi pipisi e pei o le zona (herpes zoster)
E lē na o maʻi o totoga i totonu o le manava e mafai ona mafua ai le tiga o le manava, ae faapea foi ma nisi o maʻi i isi vaega o le tino. Mo se faata’ita’iga, o le niumonia (ma’i o le mama), fatu fati ma le gau o ivi asoaso e mafai foi ona faailoa mai i le tiga o le manava.
E Mafai Ona Fesoa’i le Tiga o le Manava ma Isi Ma’i?
O le nofoaga e lagonaina ai le tiga i le manava e taua tele i le malamalama i le mafuaaga. O tiga e aliali mai i vaega eseese e masani ona fesoʻotaʻi ma totoga nei:
Manava taumatau i luga: Ate, taga o le ate, ala o le ate, ma’i o le manava i luga
Manava tauagavale i luga: Spleen, pancreas, vaega o le aorta
Luga o le putu: Manava, ala o le taumafa, duodenum, reflux, gastritis, ma’i o le gastrointestinal i luga
Manava tauagavale i lalo: Mumū o le manava lapoʻa, ma’i o le ova, faafitauli o le ala o le mimi, maʻitaga i fafo atu o le fatafata, ma’i o le aorta, apanikisi
Manava taumatau i lalo: Apanikisi, ma’i o le ova, ma’i o le ala o le mimi, maʻitaga i fafo atu o le fatafata, hernia i le itu o le manava, faafitauli o le ala o le ate
O le mea lea, i le iloiloina o le tiga o le manava, e tatau ona mafaufau i maʻi o totoga i le lotoifale faapea maʻi o le tino atoa.
O ā Laasaga e Tatau Ona Mulimulita’i i le Puleaina o le Tiga o le Manava?
Talu ai e tele mafuaaga eseese o le tiga o le manava, e ono lamatia le inuina o fualaau e aunoa ma se faamaoniga o le maʻi. Aemaise lava i tiga o le manava e lē o iloa le mafuaaga ma e le’i iloiloina muamua e se fomaʻi, e le fautuaina le faaaogaina o fualaau faamama tiga po o isi fualaau. E mafai ona faafaigata ai le suesuega o se maʻi ogaoga o lo’o i lalo.
I tiga vaivai ma pupuu e tulai mai pe a uma ona ai, e mafai ona fesoasoani nisi o auala faigofie. O le inu vai malulu, ai se falaoa tao po o se meaai mama, po o le inu o le sua o le fa’i ma le apu e mafai ona fesoasoani i nisi taimi. Peitai, afai e tumau pe matuia faailoga, e tatau ona fesili i se fomaʻi.
O ā Tulaga e Tatau Ona Fesili ai i se Fomaʻi Faapitoa i le Tiga o le Manava?
I tulaga o lo’o faailoa i lalo, e taua le vave o le alu i se nofoaga tau soifua maloloina:
Tiga matuitui, toe foi mai, faateleina pe tumau
Tiga o le manava faatasi ai ma le faigata ona manava, lagona o le pa’ū, tafe toto, pua’i po o le fiva maualuga
O le tiga e sosolo atu i le fatafata, ua, po o tau’au
Va’aia le toto i le sela
Fa’ateleina le fula ma le pipii o le manava
I ia tulaga, e taua le tomai faafomaʻi ma le poto masani o le fomaʻi i le faia o le suesuega. O togafitiga e faalagolago i le mafuaaga o lo’o faamatalaina. Mo se faata’ita’iga; afai e maua se maʻa i le ala o le mimi, e masani ona faaaoga fualaau, ae afai o le apanikisi e manaomia ai se taotoga, e fautuaina le taotoga faanatinati.
Fesili e Masani Ona Fesiligia
1. O afea e lamatia ai le tiga o le manava?
Afai o le tiga e matuitui, tumau po o toe foi mai, ma e iai faailoga e pei o le pa’ū, fiva, tafe toto, pua’i po o le faigata ona manava, e tatau ona vave alu i le fomaʻi.
2. O le ā e lelei mo le tiga o le manava i le fale?
Mo tiga vaivai ma pupuu, e mafai ona taumafai i meaai ma meainu mama. Ae afai e lē mautinoa le mafuaaga o le tiga po o le tiga matuitui, e le fautuaina le faaaogaina o fualaau i le fale.
3. Pe o le tiga o le manava o se faailoga masani o le apanikisi?
Leai. O le apanikisi o se tasi o mafuaaga masani o tiga i le itu taumatau i lalo o le manava, ae e tele isi maʻi e mafai ona mafua ai le tiga o le manava.
4. E ese le tiga o le manava i fafine?
I fafine, e mafai ona tulai mai le tiga o le manava ona o le taamilosaga o le masina, maʻi o le ova po o le fatafata, ma isi mafuaaga faapitoa mo i latou.
5. Aiseā e taua ai le pua’i faatasi ma le tiga o le manava?
O le pua’i e mafai ona avea ma faailoga o ni maʻi ogaoga i totonu o le manava po o le poloka o le manava. O le mea lea, afai e aliali mai faatasi, e tatau ona alu i le fomaʻi.
6. O afea e tatau ai ona alu i le falemai mo le tiga o le manava?
Afai e matuitui le tiga, e le uma, e sosolo atu, po o faatasi ma isi faailoga o lo’o ta’ua, e tatau ona alu i se nofoaga tau soifua maloloina faanatinati.
7. O le ā e tatau ona fai mo le tiga o le manava i fanau?
Mo tiga masani i fanau, afai e vaivai ma pupuu le tiga, e mafai ona mata’ituina i le fale. Ae afai e matuitui le tiga po o iai isi faailoga, e tatau ona alu i le fomaʻi.
8. E lamatia le tiga o le manava i fafine maʻitaga?
I le maʻitaga, e mafai ona masani le tiga o le manava, ae e mafai foi ona faailoa mai ni faafitauli ogaoga. Aemaise lava pe a matuitui, umi po o faatasi ma le tafe toto, e taua le vave fesili i se fomaʻi.
9. O le tiga o le manava o se faafitauli faigofie pe mafai ona faailoa mai se maʻi ogaoga?
I nisi taimi, o le tiga o le manava e mafua mai i mafuaaga faigofie, ae i nisi tulaga e mafai ona faailoa mai ai se maʻi ogaoga. O le umi ma le matuitui o faailoga e taua tele.
10. O ā suesuega e faia mo le tiga o le manava?
I le isi itu i le asiasiga a le fomaʻi, e mafai ona faia suesuega o le toto, mimi, ultrasound po o le CT scan pe a manaʻomia.
11. Aiseā e tulai mai ai le tiga o le manava pe a uma ona ai?
E masani ona mafua mai i faaletonu o le digestive system, ae afai e tumau, e tatau ona iloiloina.
12. E tatau ona faaaoga le antibiotic mo le tiga o le manava?
Leai; e tatau ona faaaoga le antibiotic i lalo o le fautuaga a le fomaʻi ma mo maʻi pipisi faapitoa.
13. O le ā le fomaʻi e vaai i le tiga o le manava?
I le asiasiga muamua, e mafai ona vaai le fomaʻi o le internal medicine po o le fomaʻi o le aiga, ma afai e manaʻomia, e mafai ona faasino atu i isi fomaʻi faapitoa.
Punaoa
World Health Organization (WHO) – Faamaumauga o le Tiga o le Manava Faafuaseʻi
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Taiala mo le Tiga o le Manava
American College of Gastroenterology – Taiala mo le Iloiloga o le Tiga o le Manava
British Medical Journal – Iloiloga Faafomaʻi: Tiga o le Manava Faafuaseʻi i Tagata Matutua
UpToDate – Iloiloga o le Tiga o le Manava Faafuaseʻi i Tagata Matutua ma Fanau