Tale: O Ona Mafuaʻaga, Ituaiga ma Faiga Aoga

O le ā le Tale?
O le tale o se tali masani a le tino e puipuia ai ala manava. E tupu mai ona o le tali atu o pito o neura i le fa'ai, le laulaufaiva, bronchi ma mama i ni fa'aoso eseese. O le matafaioi autū, o le fa'amamā ese o vaega leaga, siama po'o le tele o le mūkusā mai i nei vaega, ina ia tumau pea le tatalaina o ala manava. O tale pupuu e masani ona mafua mai i fa'ama'i fa'afuase'i. Peita'i, afai e sili atu i le tolu vaiaso le umi o le tale ma e le uma, e mafai ona fa'ailoa mai ai se ma'i tumau i lalo ma e manaʻomia ai se iloiloga fa'afoma'i.
O ā Ituaiga o le Tale?
O le ituaiga ma le umi o le tale e taua tele mo le sailia o le mafua'aga ma le filifilia o togafitiga talafeagai. O ituaiga masani o le tale e aofia ai:
Tale Mamago
O le tale mamago e tupu e aunoa ma le mūkusā ma e masani ona fa'atuina ai le lagona o le mānava po'o le fa'ate'ia i le fa'ai. O fa'ama'i viral, tali fa'alergi ma le sosolo aʻe o le asidi mai le manava (reflū) o mafua'aga masani ia. Afai e tumau, e mafai ona fa'aleagaina ai le fa'ai ma mafua ai fa'afitauli i le moe.
Tale ma le Mūkusā
I le tale ma le mūkusā, e taumafai ai le tino e fa'ate'a ese le tele o le mūkusā mai ala manava. E masani ona tupu ona o fa'ama'i, sinusitis, bronchitis po'o pneumonia. O le lanu ma le mafiafia o le mūkusā e mafai ona fa'ailoa mai ai le ituaiga o le ma'i. Aemaise lava pe a leaga le manogi po'o le umi ona le uma o le mūkusā, e fautuaina le va'ai i le foma'i.
Tale Tumau ma le Le Uma
O le tale e sili atu i le tolu vaiaso ma tumau pea, e mafai ona fa'ailoa mai ai fa'afitauli tetele e pei o le asima, reflū, bronchitis tumau ma isi fa'aoso mai le siosiomaga. I ia tulaga, e manaʻomia le su'esu'ega atili ma le iloiloga a le foma'i.
Tale Fa'alergi
O le ituaiga o le tale e tupu ona o le tali atu o le tino i mea fa'alergi. E masani ona mamago le tale ma e mafai ona fa'atasi ma le tafe o le isu, tale po'o isi fa'ailoga fa'alergi. E mafai ona fa'ateteleina i le fa'aalia i mea fa'alergi po'o suiga o vaitau.
O ā Mafua'aga o le Tale?
E ui o le tale o se vaega o le puipuiga a le tino, e mafai ona tupu ona o tulaga eseese. O mafua'aga masani e aofia ai fa'ama'i viral ma bacterial i ala manava, fa'alergi, leaga o le ea, asu tapaa, reflū, asima ma fa'ama'i tumau e pei o le COPD. O le umi, foliga, taimi ma isi fa'ailoga e fesoasoani i le sailia o le mafua'aga autū.
Aiseā e Tulai Mai ai le Tale ma le Mūkusā?
O le tale ma le mūkusā e masani ona fa'ailoa mai ai fa'ama'i i luga po'o lalo o ala manava. E fa'ateleina e le tino le mūkusā e fa'amamā ese ai siama ma le tele o le mūkusā. E masani ona va'aia i sinusitis, bronchitis ma pneumonia. Afai e umi ona le uma po'o leaga le manogi o le mūkusā, e mafai ona fa'ailoa mai ai se fa'afitauli tetele ma e tatau ona va'ai i le foma'i.
Aiseā e Tulai Mai ai le Tale Mamago?
O le tale mamago e masani ona mafua mai i le mago o le fa'ai, fa'alergi po'o fa'ama'i viral. E mafai fo'i ona mafua mai i le reflū. Aemaise lava pe a fa'ateteleina i le po, e mafai ona mafua mai i le asidi o le manava e alu aʻe. Afai e tumau ma umi le tale mamago, e taua le iloiloga pe i ai se isi fa'afitauli tetele o le soifua mālōlōina.
Aiseā e Tulai Mai ai le Tale i Tamaiti?
O le tale i tamaiti e masani ona mafua mai i fa'ama'i i luga o ala manava. O le le'i matua o le puipuiga a le tino e fa'ateleina ai le maaleale o tamaiti i fa'ama'i. E mafai fo'i ona mafua mai i le tafe o le mūkusā i tua o le isu, fa'alergi ma tulaga o le siosiomaga. Afai e umi, e iai le fiva po'o le faigatā ona mānava, e tatau ona iloiloina e se foma'i.
Aiseā e Tulai Mai ai le Tale Tumau po'o le Tale i le Po?
O le tale e tumau mo vaiaso po'o le fa'ateteleina i le po, e mafai ona mafua mai i le asima, reflū, fa'ama'i tumau o le mama po'o le umi ona fa'aaoga tapaa. A'o taoto, e mafai ona fa'aputu le mūkusā i le fa'ai po'o le alu aʻe o le asidi o le manava ma fa'ateteleina ai le tale i le po. I tagata asima, e mafai ona fa'ateleina le tale ona o le fa'aitiitia o le tatalaina o ala manava i le po. Afai e fa'alavelave le tale i le moe, e tatau ona faia se su'esu'ega fa'afoma'i.
Metotia e Fesoasoani ai i le Fa'aitiitia o le Tale
E mafai ona fa'aogaina auala eseese e fesoasoani ai i le fa'aitiitia o le tale ma le fa'anoanoa e mafua mai ai. Peita'i, o le auala e filifilia e fa'alagolago i le mafua'aga ma le ituaiga o le tale.
Fa'aaogaina o le Sāvaia Lelei
O le inu vai tele o se auala masani e fautuaina mo le fa'aitiitia o le tale. E fa'aitiitia ai le mafiafia o le mūkusā ma fa'afaigofie ai le fa'ate'aina. E fesoasoani fo'i i le fa'aitiitia o le mago o le fa'ai ma le fa'aleleia o le toe fa'aleleia mai o fa'ama'i.
Fa'atumauina o le Susū i le Siosiomaga
O le mago o le ea i totonu o potu e mafai ona fa'aleagaina ai le mucosa o ala manava ma fa'ateteleina ai le tale. Aemaise i masina mālūlū, o le fa'atumauina o le susū o le ea e fesoasoani i le tauina o le tale i tamaiti ma tagata matutua.
Moe Lelei ma Fa'ato'a
I le moe, e vave ai le toe fa'aleleia o le tino ma fa'amausali ai le puipuiga. Afai e le lelei pe le lava le moe i le po, e mafai ona tumau le tale ma le fa'aleagaina o le fa'ai.
Aloese mai Mea Fa'aoso Fa'aleagaina
O le asu tapaa, manogi malosi, oloa fa'amama ma le leaga o le ea e mafai ona fa'ateleina ai le maaleale o ala manava ma le tale. E aoga le nofo i nofoaga mama ma lelei le ea.
Fa'atumauina o le Malologa Paleni
O le fa'aitiitia o galuega i aso uma ma le fa'amuamua i le malologa e fesoasoani i le toe fa'aleleia. Aemaise i le tale e mafua mai i fa'ama'i, e taua le fa'amalologa o le tino.
Filifili Inu Mafanafana
O le inu vevela tele po'o le malulu tele e mafai ona fa'aleagaina ai le mucosa o le fa'ai ma fa'ateteleina ai le tale. E sili ona inu vai mafanafana po'o lauti la'au.
Puipuia Mai le Malulu
O le tausia o le ulu ma le ua i le mafanafana, aemaise i le tau mālūlū, e mafai ona puipuia ai le fa'aleagaina o le fa'ai ma fesoasoani i le fa'aitiitia o le tale.
Nofo Sa'o
Mo le fa'aitiitia o le tale i le po, e mafai ona si'itia le ulu o le moega po'o le nofo i se tulaga afa-nofo, ina ia le fa'aputu le mūkusā i le fa'ai ma fa'afaigofie ai le mānava.
Aloese mai Mea Fa'alergi ma Le Pei
Mo i latou e maua i le tale fa'alergi po'o le tale mamago, e taua le aloese mai le pefu, poleni ma isi mea fa'alergi. O le fa'alelei ma le fa'amamā masani o le fale e fesoasoani i le puleaina o fa'ailoga.
Taumafa Soifua Mālōlōina
E fautuaina le aloese mai taumafa 'a'ano, asidi ma mea'ai e mafai ona fa'ateteleina ai le tale. Afai e tupu le mānava leaga, fiva po'o le vaivai fa'atasi ma le tale, e tatau ona fa'afeso'ota'i le foma'i.
O le ā e Fai i le Tale Mamago?
Ina ia fa'aitiitia le tale mamago, e tatau ona tausia le susū o le fa'ai. O le inu vai mafanafana, tele le vai ma le fa'atonutonuina o le susū o le siosiomaga e aoga. Afai e umi le tale, e tatau ona va'ai i se foma'i.
Togafitiga o le Tale i le Maitaga
I le taimi o le maitaga, e mafai ona tupu le tale ona o suiga i le puipuiga o le tino, fa'ama'i po'o mafua'aga fa'alergi. O le fa'amuamua i togafitiga e tatau ona saogalemu mo le tina ma le pepe: inu vai tele, fa'atumauina o le susū o le siosiomaga, malologa lelei ma aloese mai nofoaga fa'aoso. Afai e fa'ateteleina le tale, e iai le fiva po'o le faigatā ona mānava, e tatau ona va'ai i le foma'i.
O le ā e Aoga i le Tale ma le Mūkusā?
Ina ia faigofie ona fa'ate'a le mūkusā, e tatau ona fa'ateleina le inu vai ma fa'atumauina le susū o le ea. E tatau ona aloese mai le asu tapaa ma isi mea fa'aleagaina. Afai e le uma, e iai le fiva po'o le toe fa'afo'i pea o le tale ma le mūkusā, e manaʻomia le iloiloga a le foma'i.
O le ā e Taua i le Tale i Tamaiti?
Mo le fa'aitiitia o le tale i tamaiti, e taua le malologa ma le inu vai tele. E fautuaina le fa'atumauina o le susū o le siosiomaga. E le tatau ona fa'aaoga vaila'au e aunoa ma le fautuaga a le foma'i, ma afai e umi le tale po'o e iai isi fa'ailoga, e tatau ona va'ai i le foma'i.
Pulega o le Tale i Pepe
I le tale o pepe, e taua le fa'amamā o le isu, le susū o le siosiomaga ma le mata'ituina masani. Afai e le lelei le taumafa, e masani ma malosi le tale, e tatau ona vave fa'afeso'ota'i se foma'i.
Togafitiga o le Tale Fa'alergi
O le mataupu autū i le tale ona o le maʻi fiva, o le aloese mai i mea e mafai ona fa'aoso ai le fiva. O le siosiomaga mama ma le susu, inu vai tele, fa'aaogaina o vaila'au fa'ama'i fiva ma fa'apalapala isu pe a talafeagai ma le fautuaga a le foma'i e mafai ona fa'aaogaina.
E Fa'afefea Ona Fa'aitiitia Ma Mutu Le Tale?
Ina ia mafai ona matua uma le tale, e tatau ona togafitia le mafua'aga moni o lo'o i lalo. O le malolo, inu vai, soifua maloloina lelei ma fautuaga a le foma'i e masani ona fesoasoani i le toe fa'aleleia o le tele o fa'ama'i tale. Afai e umi pe fa'ateteleina fa'ailoga, e tatau ona sailia se fesoasoani fa'afoma'i.
Fesili Masani Ona Fai
1. O afea e manatu ai e lamatia le tale?
Afai e sili atu i le tolu vaiaso, fa'atasi ai ma le fiva, faigatā ona mānava, tale toto pe tiga le fatafata, e tatau ona vave asiasi i le foma'i.
2. Pe fa'ailoa mai le kanesa le tale e le uma?
E le o tale uma e le uma o fa'ailoga o le kanesa, ae mo i latou e masani ona ulaula, pa'u le mamafa, vaivai tele ma isi fa'ailoga, e fautuaina le su'esu'eina atoatoa.
3. E tatau ona fa'aaoga vaila'au fa'ama'i i le tale o tamaiti?
O le tele o tale i tamaiti e mafua mai i siama, e le mana'omia ai vaila'au fa'ama'i. O le fa'aaogaina o vaila'au e tatau ona i lalo o le fautuaga a le foma'i.
4. E fa'afefea ona fa'aitiitia le tale i le po?
O le si'itia laititi o le ulu i le moega, fa'asusu le siosiomaga ma le 'alofia o taumafa mamafa i le afiafi e mafai ona fesoasoani.
5. O a mea'ai ma meainu e mafai ona fa'ateteleina le tale?
O mea'ai 'a'ano, sua oona ma meainu vevela pe malulu tele e mafai ona fa'ateteleina le tale. E tatau ona filifilia meainu mafanafana.
5. O a vaila'au e mafai ona fa'aaoga mo le tale i le taimi o le maitaga?
O le fa'aaogaina o vaila'au i le taimi o le maitaga e tatau ona i lalo o le va'aiga a le foma'i. E masani ona fa'amuamua auala masani.
7. E tāua le lanu o le fiva i le tale fiva?
Ioe, o le fiva lanu meamata, samasama po'o le toto e mafai ona fa'ailoa mai se siama po'o se isi tulaga. Afai e umi pe manogi leaga le fiva, e tatau ona asiasi i le foma'i.
8. E tumau pea le tale ona o le ma'i fiva?
A o fa'aauau pea le fegalegalea'i ma le mea e fa'aoso ai le fiva, e mafai ona tumau fa'ailoga. O le 'alofia o mea fa'aoso ma togafitiga talafeagai e mafai ona fa'atonutonuina lelei ai fa'ailoga.
9. E talafeagai vaila'au tale mo tagata uma?
Leai, e le fautuaina le fa'aaogaina o vaila'au a'o le'i iloa le mafua'aga o le tale. O le filifiliga sese o vaila'au e mafai ona fa'ateteleina ai fa'ailoga.
10. O a tulaga e mana'omia ai se fesoasoani fa'avavevave i le tale o pepe?
Afai e faigatā ona mānava, lanu moana le tino, le mafai ona fafaga pe maualuga le fiva, e tatau ona vave ave i se falema'i.
11. E fa'afefea ona togafitia le tale i tagata mama'i asima?
Mo i latou e maua i le asima, e tāua le fa'aaogaina masani o inhaler, sprey po'o isi vaila'au e pei ona fautuaina e le foma'i, ma le 'alofia o mea fa'aoso.
12. E fa'apefea ona a'afia le tale i le ulaula tapaa?
O le ulaula tapaa e fa'ama'ai ai le ala mānava ma fa'ateleina le gaosia o le fiva, ma fa'ateteleina ai le tale, o le mea lea e fautuaina ai le taofi.
13. E iai auala masani e mafai ona fai i le fale mo le tale?
O le inu vai tele, fa'asusu le ea, inu lauti laiti, ma le malolo o auala masani ia e mafai ona fesoasoani.
14. O a su'ega e faia i le tale tumau?
A mae'a le su'esu'ega a le foma'i, afai e mana'omia, e mafai ona faia le ata o le mama, su'ega o le mānava, su'ega o le fiva po'o le endoscopy.
15. E tatau ona asiasi i le foma'i pe a uma le tale i le natura?
Afai e vave ona mou atu le tale ma e leai ni isi fa'ailoga, e le masani ona fa'ailoa mai se fa'afitauli matuia, ae afai e toe tupu pe umi, e tatau ona iloiloina.
Punaoa
Faalapotopotoga o le Soifua Maloloina a le Lalolagi (WHO) – “Acute Respiratory Infections”
Matagaluega o le Soifua Maloloina a Amerika (CDC) – “Cough & Chronic Cough”
European Respiratory Society (ERS) – Taiala mo le Su'esu'eina ma le Togafitia o le Tale
American College of Chest Physicians (CHEST) – “Cough Guidelines”
British Thoracic Society – “Guideline for the Assessment and Management of Chronic Cough”