Qhichwa Chukchay: Imayna Kunan, Rikuykuna, Imaykama Hamuq Qhawaykamuy Kamachiykama Rikhuy?
Qhasqu nanay
Qhasqu nanayqa, mana sapaq kawsay hampiq ch'iqichiqkunapa rikhuykuna kanman, hukkunaqa utqay hampiq yanapayta munanman. Sumaqchu sunquwan sirk'ikunawan qhapaq ch'iqichiqkunamanta rikhuykuchkan, qhasqu nanayta yuyayniyuqta ruwanayqa wakinmi. Pacha llaqtapi utqay hampiq wasikunaman chayamuykuna qhasqu nanaymanta rikhuykuchkan.
Qhasqu nanaypa aswan hatunmi imaynaqmi?
Qhasqu nanayqa aswan achka paqarinmanta kanman. Aswan ch'iqichiqkunamanta sunquwan sirk'i hampiqkunam, ichaqa aswan llakikuna utaq kutichiykunaqa nanayta ruraykuchkan.
Sunquwan qhapaqmi imaynaqmi
Sunqu chinkay (miyokard infarktu): Sunquta uywaykuq sirk'ikunapa wichq'iywanmi rikhuykuchkan; sapaqmi ch'iqi, wichq'iy utaq aswan sinchi nanaywan qhawariy.
Anjina: Sunquman yaku puriyqa pisiykuchkan, aswan ruruykunaqa ch'iqi utaq wichq'iywan qhasqupi nanayta rikhuy.
Aorta diseksyun: Aorta sirk'ipa waqlluywan utqay aswan sinchi qhasqu nanayqa rikhuy.
Perikardit wan miyokardit: Sunqupa qara utaq sunqupa aycha nanaywan rikhuy; sapaqmi samayta ruwaspa utaq puñuyta ruwaspa aswan nanayta rikhuy.
Sirk'i hampiqmanta imaynaqmi
Pulmonar emboli: Sirk'i sirk'ipi wichq'iywan utqay, sinchi samay ch'iqi wan nanaywan rikhuy.
Sirk'i qara nanay (plörezi): Samaywan utaq asuqwan aswan sinchi nanayta rikhuy.
Pnömotoraks: Sirk'imanta wayra lluqsiywan sirk'i wichq'iy; utqay aswan sinchi nanaywan samay ch'iqi rikhuy.
Pnömoni: Sirk'i nanay; ruphay, asuq wan qhasqu nanaywan rikhuy.
Bronşit, asma wan KOAH: Wayra ñanpi wichq'iy utaq nanaywan qhasqu nanay wan samay ch'iqi rikhuy.
Mikhuy ñan hampiqmanta imaynaqmi
Reflü (Gastroözofageal reflü): Qullqi asidumanta mikhuy ñanman lluqsiywan, ruphaywan, wakin kutillaq simaman q'aya yaku chayamuywan qhasqu nanayta rikhuy.
Mikhuy ñan ch'iqichiqkuna: Mikhuy ch'iqi utaq aycha wichq'iywan qhasqu nanayta rikhuy.
Qullqi ch'uru wan pankreas hampiqkuna: Qullqi rumi utaq pankreas nanayqa wakin kutillaq qhasquman nanayta apachiy.
Aycha-wak'ullu hampiqmanta imaynaqmi
Kostokondrit: Qhasqu rumiwan sirk'ikunata huñuq k'iruta nanaywan qhasqu nanayqa rikhuy.
Aycha nanay wan fibromiyalji: Sapaq kutillaq utaq wiñay aycha nanaykunapi rikhuy.
Sirk'i ch'inkay: Qasqay utaq wichq'iy sirk'ikuna, qatiy utaq kuyuywan aswan nanayta rikhuy.
Yuyaywan wan huk imaynaqmi
Panik atak: Utqay sunqu takiy, chiri ch'uya, uma muyuy wan sinchi qhasqu nanaywan manchakuy rikhuy.
Zona: Yaku muchuy viruspa kutiywan qhasqupi wan qhasqu llaqtapi nanayniyuq k'anchaykuna rikhuy.
Huk: Sinchi asuq, wiñay samay ch'iqi wan huk samay ch'iqi ch'iqichiqkuna qhasqu nanayta apachiy.
Qhasqu nanaywan qhawasqaykuna
Nanaywan chaykunata rikhuykuchkanmi utqay hampiq yachayta munanman:
Qhasqupi ch'iqi, wichq'iy utaq ruphay kawsay,
Wiqaw, kunka, kiru utaq makikunaman yaykuy nanay,
Wiñay, puñuywan mana chinkay, ruruywan aswan nanay,
Samay ch'iqi,
Chiri ch'uya,
Uma muyuy utaq chinkay munay,
Qullqi ch'aki utaq qayna,
Lliw ch'aki wan sunqu takiy.
Kaykunamqa sunqumanta huk imaynaqmi rikhuykuchkan:
Sapaq mikhuy qhipa rikhuy nanay,
Simaman q'aya q'aya utaq q'aya yaku chayamuy,
Mikhuy ch'iqiwan huñuy,
Bodypa uyariyta utaq sumaq samaywan rikhuy nanay,
Qara k'anchay, ruphay utaq chiri,
Sinchi asuq.
Qhasqu nanaypi imayna yachay ruwasqa?
Hampiqkuna, qhasqu nanaypa paqarinta tariyku, allin runa willaywan wan aycha qhawaywan qallariy. Sapaqmi tapuykuna kaykunam:
Nanay mayqen p'unchawpi, imayna qallariy?
Nanay wiñaychu utaq kutillaqchu?
Kuyuy, mikhuy, llakiywan ruwaspa imayna?
Nanay huk llaqtaman yaykuchkanchu?
Qayna p'unchawpi chay hinachu rikhuy?
Munasqaykunaqa kaykunammi yachaykuna:
Elektrokardiyogram (EKG): Sunqu takiy wan aycha ch'inkay yachay.
Yawar yachaykuna: Sunqu aycha ch'inkay rikhuykuna (troponin hinalla) qhawariy.
Sirk'i qhaway: Sunqu wan sirk'ikunapa kawsayta qhawariy.
Bilgisayur tomografi (BT): Sirk'i emboli utaq aorta diseksyun hinalla ch'iqichiqkunata tariy.
Qhasqu nanaymanta "Chiri" wan Wiksu Chiri (Qullqi Gripi) Kamachiy
Chiri wan wiksu chiri, qhasqu nanaywan t'inkichiykuna rikhuykuchkan. Hukkunammi virusmanta rikhuy.
Chiri (Nazofarenjit) Qhawasqaykuna
Simi wichq'iy utaq yaku lluqsiy,
Kunka nanay,
Asuq,
Lliw body nanay wan uma nanay,
Aswan pisiy ruphay,
Hapq'ay wan ch'aki.
Qhawasqaykuna runamanta runamanqa t'inkiy, sapaqmi pisiy kawsay. Sinchi utaq wiñay ruphay, samay ch'iqi, sinchi ch'aki rikhuykuna hampiq yachayta munanman.
Wiksu Chiri (Viral Gastroenterit) Qhawasqaykuna
Yaku ch'aki,
Wiksu nanay wan wichq'iy,
Qayña wan qayna,
Aycha nanay wan uma nanay,
Pisiy ruphay.
Aswan p'unchawpi chinkay; ichaqa sinchi ruphay, sinchi yaku ch'inkay, yawar t'uru utaq wiñay qayna rikhuykuna hampiq yachayta munanman.
Chiri Imaynaqmi wan Qhawasqaykuna
Chirita rinoviruskunam ruwachkan, wiksu chiritaqa norovirus wan rotavirus hinalla viruskunam. Hampiqkuna asuq, hapq'ay, qaylla qhaway utaq mana limpaykuna ruwaspa apaykuchkan.
Qhawasqaykuna:
Maki washayta sumaq ruwakuy,
Hampiq runakunamanta karuykuy,
Mikhuyta sumaq washay, limpayta qhawakuy,
Huk runawan limpayta mana ruwakuy.
Hampiy wan Yanapay Qhawasqaykuna
Chiri wan wiksu chiriqa virusmanta, chaymi antibiyotikokuna mana yanapaychu. Sapaqmi qhawasqaykuna pisiyta ruwakuy:
Chiri hampiy:
Aswan yaku upyay,
Qhichwa mikuyta upyay,
Puñuy,
Qullqi yaku gargara ruwaspa kunka nanayta yanapay.
Wiksu chiripi:
Mikhuyta sayachiy, aswan yaku upyay,
Aswan llakiy mikuyta mikuy,
Aswan puñuy,
Wawaqkunapi ch'aki hampiykuna hampiq willayman mana ruwakuy.
Qhasqu nanaypi mayqen p'unchawpi utqay hampiq wasiman riq?
Kaykunapi utqay hampiq wasiman chayamuyta munanki:
Qhasqu nanay utqay, sinchi wan puñuywan mana chinkay,
Nanaywan samay ch'iqi, sunqu takiy, ch'uya, qayña, uma muyuywan rikhuy,
Wiqaman, kunkaman utaq makikunaman yaykuy nanay,
Yachay sunqu utaq sirk'i hampiykiqa aswan sinchi ch'iqichiykuchkan.
Sapaq Tapuykuna
1. Qhasqu nanayqa sapaq sunqu chinkaypa rikhuychu?
Mana, qhasqu nanayqa huk imaynaqmanta rikhuy. Ichapas utqay, sinchi utaq wiñay nanaykunapi sunqu chinkayqa yachayta munanman.
2. Chiri qhasqu nanayta ruwanchu?
Sapaq kutillaq, wichq'iywan wan aycha nanaywan qhasqupi pisiy nanay rikhuy.
3. Wiksu chiri qhasqu nanayta ruwanchu?
Wakin runakunapi sinchi wiksu wichq'iy utaq reflümanta qhasqupi mana allin kawsay rikhuy.
4. Mayqen p'unchawpi utqay hampiq wasiman riq?
Utqay qallariywan, puñuywan mana chinkay utaq samay ch'iqi, ch'uya, makikunaman yaykuy nanay rikhuykuna utqay hampiq wasiman chayamuyta munanman.
5. Qhasqupi aycha nanay imaynaqmi?
Hatun ch'uyanchay, mana allin muyuykuna utaq ch'uyanchay k'uchu ch'uyanchaykunam rikhuykuchkan k'uchu ch'uyanchayta; ichaqa ch'uyanchay hatun, mana tukuyta utaq huk sapa willakuykunawan hamuq chayqa hampiqpa qhawarikuyqa mikhuylla. a0
6. Covid-19 k'uchu ch'uyanchayta ruwanchu?
Arí, ich especially hatun samay ñan unuykuna utaq pulmónpa ch'uyanchaykuna k'uchu ch'uyanchayta riqsichiyta atinki. Chay hinapi utqaylla hampiyuqpa yanapaynin mikhuylla. a0
7. K'uchu ch'uyanchayqa mikhuy ñanwan qillqayniyoqchu?
Arí. Sumaqmi, mikhuy asidupa mikhuq ñanman kutiy (reflü) utaq mikhuq ñanpa unuykuna, mikhuy qhipa hamuq k'uchu ch'uyanchaykunata ruwachkan. a0
8. Wawa k'uchu ch'uyanchayqa hatunchu?
Wawakunapi aswan ch'uyanchay mana hatunchu, ichaqa qatiq utaq hatun ch'uyanchaypi hampiqman riqsinanmi. a0
9. K'uchupa ch'uyanchaykunapaq wasipi imata ruwasunchik?
Samuyniy, llapan aswan allin muyuy, kallpa ch'uyanchayta q'ipaykuna, utaq mana chayqa ch'uyanchay q'ipaykuna yanapayninmi. Mana riqsispa hampiqpa willakuyta apaykuy. a0
10. Wiksapa unuykuy tukuykama imata yuyarichisunchik?
Allin unuyta uywaspa, aswan allin mikhuykunawan mikuspa, samuyta ruwaspa allinmi. Hatun unaykuna kachkanqa hampiqman riqsiy. a0
11. K'uchu ch'uyanchayta waskha ch'uyanchaywan chaykuna hamuqkunata yuyarichisunchik?
Sonqonpa chaki ñanpa unuykuna, ch'uyanchay-kallpawan qillqayniyoqkunam, utaq tullu utaq diskpa ch'uyanchaykuna ch'uyanchayta ruwachkan. a0
12. Paña k'uchu uraypi ch'uyanchay imata riqsichin?
Yuraq ñawi, q'ayaq ñawi, pulmón utaq ch'uyanchay-kallpa unuykuna ruwachkan; hatun utaq unay ch'uyanchaypi qhawarikuy mikhuylla. a0
13. K'uchu ñawi ch'uyanchay hatunchu?
Huk hukkunapi hormonalkuna kutichiywan utaq aswan allin ch'uyanchaywan qillqayniyoqmi, ichaqa mana tukuyta utaq mana chinkayta ch'uyanchaypi hampiqpa qhawarikuy mikhuylla. a0
14. K'uchu ch'uyanchaypa yuyayniyoq unuykuna kachkanchu?
Arí. Manchakuy unuykuna utaq panik ataqkuna k'uchu ch'uyanchayta ruwachkan; aswan chaykuna huk ch'uyanchaykunata chinkachispa chay diagnostico ruwasqa kachkan. a0
15. K'uchu ch'uyanchayta qarpispa imata ruwasunchik?
Sonqonpa pulmónpa kawsayninta qawachiy, sapa punchaw muyuyta ruwaspa, utaq mana tukuy ch'uyanchaykunata qawachiy k'uchu ch'uyanchaypa riskonta hurquyta yanapachkan. a0
Qillqaykuna
Dunia Kawsay Qelqaykuna (WHO), K'uchu ch'uyanchay: qhawarikuyta ruwaspa yanapaynin
Amerika Sonqon Qelqaykuna (AHA), Sonqon ch'uyanchaypa willakuykuna
Amerika Pulmón Qelqaykuna (ALA), K'uchu ch'uyanchaypa qillqaykuna chaypa ruwasqan
USA Unuykuna Qawachiypa Qelqaykuna (CDC), Runa unuykuna ch'uyanchaykuna chaypa samay ñan unuykuna
Mayo Clinic, K'uchu ch'uyanchay: Ñawpaq yanapaynin
Europa Sonqon Qelqaykuna (ESC), Sonqon ch'uyanchaypa ruwasqan
UpToDate, Ñawpaq qhawarikuy runa k'uchu ch'uyanchaywan chaypa utqaypa yanapaynin