Kunammi Kunkapa Nanayninpa Suyuchkan? Asichiykuy Kamachikuna, Imaynataq Yachachiqpa Yanapaynin Munaqkuchkan
Kunka nanaypa imaymana chaykunaqa? Aswan allin ch'ikllaykuna, hamuq yachachiqpa yanapayninqa imaykama munasqa?
Kunka nanayqa, chiri unquywan, influenza nisqawan, aswan chay hina hanaylla samay ñanpa unquykunapi rikurqanmi. Wakinkunaqa, mikhuy, rimay utaq samayta asiykuyta chay hina ch'iqllaykuchkanmi. Aswan pisi kutin, kunka nanayqa wasipi ruwasqaykuna ch'ikllaykuna ruwaspa mana chaymi ch'iqllaykuchkan. Ichapas, sapa kuti pisi kutin, ch'iqllaykuchkan kunka nanaykunaqa, ukhu unquy kachkan chayta maskhayta munan, hampiy yanapayninmi munan.
Kunka nanayqa imayna, imayna kaykunaqa rikurqan?
Kunka nanayqa; mikhuspa aswan nanay, ruphay, ch'iqllay utaq k'askaywan rikurqan, kunkapi mana allin kayta riqsichiqmi. Qhaway wasipi aswan rikuchkan kay hina unquywan. Aswanmi unquykuna (aswan virusmanta), lamar qochapi kawsaykuna, allin mana allin kaykuna, kunka ch'iqllaywan tinkuchkan.
Kunkapi nanayqa huk llaqtakunata ch'iqllaykuchkan:
Siminpa qhipa ch'iqllaypi: Farenjit
Q'apisapa ch'uyanchaywan, puka kaywan: Tonsillit (q'apisapa unquy)
Qhawarinaqpi ch'iqllaykuna: Larenjit
Kunka nanaypa aswan rikuchkan imaymana chaykuna?
Kunka nanayqa aswan imaymana chaykunamanta rikurqan. Kaykunam aswanmi:
Virus unquykuna: Chiri unquy, influenza, COVID-19, mononukleoz, sarampión, viruela, papera hina viruskunam aswanmi.
Bakteria unquykuna: Streptokok bakteriam (aswan wawa runakunapi) chaymanta; pisilla gonorea, klamidia hina warmi-qhariwan chaskisqa bakteriam kunka unquyta ruwachkan.
Allin mana allin kaykuna: Pollen, p'uyupa, uywa millay ruru, moho hina ch'iqllaykuna, ukhu unquywan chinkaykuchkan, chaymanta postnazal lluqsiyniyuq kunka ch'iqllayta ruwachkan.
Lamar qochapi kawsaykuna: Ch'aki wayra, mana allin samay, sikira aswan, khemikalkuna kunka ch'aki, ch'iqllayta ruwachkan.
Reflü (Gastroözofageal Reflü Unquy): Wiksapa asidom wichqaykuchkan, kunkapi ruphaywan, nanaywan rikurqan.
Ch'iqllay, aswan rimay: Suma rimay, aswan rimay, kunkaman ch'iqllaywan chaykunam kunka nanayta ruwachkan.
Kunka nanaypa rikuchkan imaymana chaykuna, pipas aswan rikuchkan?
Kunka nanayqa llapa:
Mikhuspa aswan nanay,
Kunkapi ch'aki, ruphay, k'askay,
Ch'uyanchaywan, puka kaywan,
Wakinkunaqa rimay ch'iqllaywan,
Hukninwanqa qhachuy, ruphay utaq ch'uyanchay hina unquywan rikurqan.
Llapan runakunapi rikurqanchu; wawakunapi, mana allin kawsayniyuqkunapi, sikira upyaykuqkunapi utaq mana allin samaypi kawsaykuqkunapi aswanmi rikurqan.
Wasipi ruwasqaykuna kunka nanay ch'ikllaykuna imayna?
Aswan kunka nanay unquykunapi, kay ruwasqaykuna ch'iqllaykunata allinchanapaq yanapachkan:
Aswan yaku, llaqta yaku upyay
Q'allu yakuwan gargara ruwakuy (huk k'uchu llaqta yaku, chawpi chay k'uchu q'allu churaspa)
Llaqta mallki mat'i upyay (p.e. manzanilla, salvia, kion, ekinezya, hatmi saphi)
Misk'i limunwan mixtuy ruwakuy (misk'i chaymanta utaq mallki mat'iman churaspa)
Humedad ruwana apaykuy/wasipi humedadta asichiy
Rimayta, kunkata aswan qhaway, suma rimayta ama ruwaychu
Ch'iqllaykuchkan llaqtakunamanta karqay (sikira p'uyumanta karqay)
Aswan mallki yanapayninkuna (k'anchis, kion, ekinezya hina) kunka nanayta ch'ikllayta yanapachkan; ichapas, sapa kuti unquywan, usuchkanku warmikuna utaq hampiy upyaykuqkunam, hampiqwan rimanapaqmi munan.
Mikhuykunapi imayna akllaykuchkan?
Kunka nanayta ch'ikllayta munaspa;
Llaqta lawa, yawur, puri, manjar hina suwa, aswan mikhuykunam akllay
Uchu, asidomanta, aswan ruphay utaq aswan chiri mikhuykunamanta karqay
Manzana vinagre, misk'i (siminmanta utaq llaqta yakuman mixtuywan) yanapayninpaq ruwakuy
Ajo, sapa kuti antibakterial kaywan aswan allin kachkan, ichapas mana allin wiksayuqkunam yuyarichiy.
Kunka nanay hampiykuna imayna?
Ukhu unquymanta hampiy ruwakuchkan:
Virus unquymanta kunka nanayqa sapa kuti chaylla ch'iqllaywan allinchan; antibiótikokuna mana yanapanchu
Bakteria unquykunapi (p.e. strep kunka), hampiqpa recetawan antibiótikokuna munan, sapa kuti 7-10 punchawmi
Nanay, ruphay ch'ikllayta chinkachiyta munaspa acetaminofen utaq ibuprofenwan hampiykuna akllay
Allin mana allin kaymanta kunka nanaypi antihistamínicokuna yanapachkan
Reflümanta kunka nanaypaq wiksapa asidota chinkachiy hampiykuna, mikhuyta ch'iqllayta munan
Kunka nanaywan tinkuykuchkan huknin unquykuna, yuyaykuykuna
Sapa kuti, aswan kutin kunka nanay; aswan ruphay, mikhuy utaq samayta asiykuy mana atikuy, kunka utaq uya ch'uyanchay, t'uqsimanta yawar, aswan sinchi rinri nanay, simipi/kuchupi k'askay, t'ikray nanay utaq mana allin llantuy lluqsiyniyuqmi hampiqman riqsinapaqmi munan.
Kunka nanay imayna riqsichkan?
Yachachiq hampiqqa rimaykita uyariy, hampiy kawsaykita qhawariy, ukhu qhaway ruwachkan. Munaspa, utqay antígeno testkuna utaq kunka kultivota ruwaspa unquy tipo riqsichiyta atiy.
Wawakunapi kunka nanay: imayna yuyaykuy?
Wawakunapi kunka nanayqa sapa kuti unquykunamanta kachkan, aswanmi samay, aswan yaku upyay, allin nanay ch'ikllaywan allinchan. Ichapas wawakunaman aspirin qusqayqa mana allinmi (Reye sindrome riskomanta), sapa kuti wawa hampiqpa yuyayninta uyariy.
Kunka nanay sapa kuti kashanqa imayna?
Huk semanawan aswan kutin kunka nanay; sapa kuti unquykuna, allin mana allin kaykuna, reflü, tumor utaq huk sinchi chaykunawan tinkuchkan. Kaypi yachachiq hampiqwan rimanapaqmi munan.
Kunka nanay, vaksinakunawan
Influenza, aswan virus unquykunaman vaksinakunam, chay unquykunata mana riqsichiyta, kunka nanay riskonta chinkachiyta yanapachkan. Streptokok unquykunata mana riqsichiyta, llaqta llaqtapi vaksinata mana kanchu, ichapas allin kawsaypa ch'iqllaykuna allin hamuqmi, sumaq llump'ay, llaqtakunamanta karqay.
Kunka nanayta mana riqsichiyta munaspa imayna ruwakuy?
Maki maqch'ayta yachay, llaqtapi aswan maqch'ay, desinfectante apaykuy
Sapa runa ruranakunata, p'unchaykunata maqch'ay
Allin mana allin kawsayta yanapachiy, rimay, rimayta ruwakuy
Sikira upyayta ama ruwakuychu, sikira p'uyumanta karqay
Llapan kawsay qhawaykuna ama qunqaychu
Kunka nanay, qhachuywan tinkuy
Kunka nanay, qhachuy sapa kuti huk hanaylla samay ñanpa unquyman tinkuchkan. Kunkapi ch'iqllay qhachuyta qallarichiyta atiy. Sapa kuti, aswan kutin qhachuy ukhu unquymanta chaykuna huk ukhu unquyman riqsichiyta yuyariy.
Kunka nanaypi aswan tapukuykuna
1. Kunka nanayqa mayqen punchawpas chinkachkan?
Aswan kunka nanay 5-7 punchawpi wasipi qhaway, yanapayninkunawan ch'iqllaywan allinchan. Ichapas huk semanawan aswan kutin utaq mana allin kaykuna hampiqman riqsichiyta munan.
2. Mikhuspa imayna kunka nanay rikurqan?
Unquy, ch'iqllay, allin mana allin kay, reflü utaq kunkapi huk chaykuna mikhuspa nanayta ruwachkan. Imaymana chaykunata riqsichiyta, allin hampiyta munaspa yachachiqwan rimanapaqmi munan.
3. Kunka nanaypaq imayna mallki utaq mat'i allin?
Manzanilla, salvia, kion, ortiga, ekinezya, hatmi saphi hina mallkikuna yanapachkan. Llapan mallki yanapayninkunata ruwaspa hampiqpa yuyayninta uyariy allinmi.
4. Mayqen kaykuna kunka nanaypaq hampiqman riqsichiyta munan?
Samayta asiykuy, mikhuyta asiykuy sinchi mana atikuy, aswan ruphay, kunka-uya ch'uyanchay, sinchi nanay, t'uqsimanta yawar, rimay ch'iqllay, mana allin k'askay utaq aswan kutin (huk semanawan aswan) chaykunapi yachachiq hampiqman riqsichiyta munan.
5. Wawakunapi kunka nanaypaq imayna ruwakuy?
Wawa paqariy, ukhu kawsayniyuq, huknin unquywan yachachiqpa qhawariyninmi munan. Sapa kuti samay, yaku upyay, allin nanay ch'ikllay allinmi. Ama hampiqwan rimanapaq aspirin qusqaychu.
6. Kunka nanaypi imayna mikhuna-ukukuna mikhusqa kanan?
Llapsa, qallariy-warmiy, kunka manan ch'akiysapa mikhuna (lawasqa, yawur, puri, miel, mallki mat'i) akllaykuchkan. Ajíyuq hina asiduyuq mikhunamanta karqaykuyta suyayku.
7. Sapa pisi kunka nanayqa imayna unquykunawan kasqanta rikuchin?
Kruniku infeksiyun, alergia, refluksu unquy, sinuzit, sapa pisi tumorwan utaq rimay t'iyuq unquykunawan kunka nanayqa rikuchikuyta atinki.
8. Kunka nanayqa COVID-19 unquypi rikch'ariyku?
Arí, COVID-19 unquypi kunka nanayqa achka rikch'arisqa simitunkuna huknin; ichaqa kay simitunqa huk unquykunapi chaymi rikuchikuyta atinki. Manchakuykipi hampiq runaman rikhuy muyuyta munayku.
9. Kunka nanaywan t'uksiyqa chaykuna imata yuyariy?
Aswan chayqa wichay wayra ñanpi infeksiyunkunawan kasqanta rikuchin. Ichapas sapa pisi, sinchi utaq yawar t'uksiyqa kanman, pisi pisi hampiqman rikhuyta munayku.
10. Gripiwan huk vaksinakunam kunka nanayta qispichiyta atinki?
Gripiwan huk viral infeksiyunkunawan vaksinakunam unquy riskuta hinallataq kunka nanaypa rikch'arinanata qispichiyta atinki.
11. Kunka nanaypaq hampi mikhuyta munanchu?
Imayna kasqanta ruwaspa nanay qispichiq hampikuna, sapa pisi alergia hampikuna utaq hampiqpa willakuywan antibiyotikukuna mikhuyta atinki. Chiqninlla, pisilla kasqapi hampi mikhuyta mana munanku.
12. Kunka nanaypi pastilla spraykunam imayna allin?
Kunka pastillakunam spraykunam llaqta allin kayta atinki; ichaqa mana chaymi imayna kasqanta hampiyta atinki. Yanapaypaq ruwaspa, allin ruwasqapaq hampiqman willaykuyta munayku.
13. Warmikunapa uywasqapi kunka nanaypaq imata ruwasqa kanan?
Qallariy ukukuna, miel, kachi yumayuq mayt'u, utaq hawa sumaqta michiy, kaykuna warmikunapa uywasqapi allin kayta atinki. Simitunkuna sinchi kasqanta hampiqman rikhuyta munayku.
14. Sigarawan kunka nanaypa tupuy imayna?
Sigarata apaykuy kunka ch'akiysapa atinki, allin kayta qillqay, infeksiyunman ch'usayta aswan miray. Atinman sigarata sigara wiraqman karqaykuyta ruwaspa allin kayta atinki.
15. Sapa ch'ulla kunka nanayqa imata rikuchin?
Sapa ch'ulla kunka nanayqa, amygdalitis, llaqta infeksiyun, ch'inkay utaq sapa pisi tumorwan kasqanta rikuchin, kaypi hampiqpa qillqayqa aswan allinmi.
Qillqakuna
Hatun Kawsay Kamachiq (WHO) – "Kunka Nanay" yachay p'anqa
U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – "Kunka Nanay: Imayna kasqa & Hampiy"
Amerikan Rinri Simi Kunka Kamachiq (AAO-HNSF) – Unquq runakunapa yachay kamachiykuna
Mayo Clinic – "Kunka Nanay" Unquq runakunapa yachay
British Medical Journal (BMJ) – "Kunka nanaypa rikch'arinanpa yachay hampiy llaqta hampiqpi"
Kay p'anqa yachaykunata chaskiypaqmi; kikinpa kawsay unquykipaq hampiqman rikhuyta munayku.