Kankra Kansernin (Lösemi) Ñawinchaykita Munaykikunata

Lösemi Imayna Kanki?

Lösemiqa, tutura sirk'uyuq willka kawsaykuna mana allinwan, mana kontrolwan miraykuspa rikurqan, sapa watayuq runakuna chaymi rikusqaku, ichaqa chayllaña wawakunapi, huknin 50 watayuq runakuna chaymanta aswan rikusqaku, huk yawar unquninmi. Ñawpaqta riqsisqa kaykuna, hampiy ch'usayninmi aswan wiñan. Chaymi, lösemi unquykuna riqsichisqaykita p'unchayta riqsiyta, hampiyta utqayta qallariytaqa kawsaypaqmi munayku.

Lösemiqa, tutura sirk'uyuq willka kawsaykuna mana allinwan, utqaywan, mana kontrolwan miraykuspa ruwasqa. Kayqa ñawpaqta tutura sirk'uyuq willka kawsaykuta chinkachin, sapa punchawtaqa llapa kurkunchikman yaykuchin. Tutura sirk'uyuqpi puka yawar kawsaykuna (alyuvar), yuraq yawar kawsaykuna (akyuvar) wan yawar churaykuna (trombosit) ruwasqa. Yuraq yawar kawsaykunaqa, kurkunchikpi unquykunaman, yawar unquykunaman chaymanta ima kawsaykuna chinkachin, chaykunaqa ch'ulla ch'uyanchikpaqmi ruwanku.

Yuraq yawar kawsaykunaqa, tutura sirk'uyuqpi chayllaqa, ichaqa lymph node, dalak wan timus sutin organokunapi ruwasqapas kan. Lösemi mana hampisqa, ch'ulla unquykunata apachin. Allin yuraq yawar kawsaykuna miraykuspa ruwasqa lösemiqa, sutinaykuchkan; mana allin yuraq yawar kawsaykuna miraykuspa, utqaywan, huk p'unchaywan utaq killaqa ch'ulla unquykunawan rikurqankuchu.

Lösemi Simiynin Imaynataq?

Lösemikunaqa, miraykuy utqayninmanta akut (utqay miraykuy) wan kronik (pisiy miraykuy) nisqaman iskay hatun aylluman rakichisqa. Akut lösemikunaqa, utqay willka kawsay miraykuywan, utqay unquykunawan ruwasqa, kronik simipiqa unquyqa mana riqsisqawan, pisiy miraykuywan watakunata chinkachin.

Iskay hatun ayllupi, mana allinwan miraykusqa yuraq yawar kawsay siminmanta huknin ayllukunaman rakichisqa:

• Myeloid kawsaykunamanta miraykusqakunata "myeloid lösemi" nisun,

• Lenfositmanta miraykusqakunata "lenfoblastik (utaq lenfositik) lösemi" nisun.

Lösemikunaqa huknin pisiy rikusqakunapas kan (uqari: juvenil miyelomonositik lösemi, millk'a kawsay lösemi).

Aswan rikusqa tawa hatun lösemi ayllukunaqa kaykuna:

1. Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL)

Wawakunapi rikusqa lösemikunaqa aswan rikusqanmanta, waylluyuq runakunapipas rikusqa. Unquykunapi lenfositmanta, mana allinwan yuraq yawar kawsaykuna mana kontrolwan mirayku. ALLpi waylluyuq runakunawan wawakunawan kawsay kachkan, wiñay, allin kawsay, hampiyta kutichiy imaymana ruwasqakunamanta.

2. Akut Myeloid Lösemi (AML)

Myeloid kawsaykunamanta mana allinwan miraykuspa ruwasqa. Waylluyuq runakunawan, hatun watayuq runakunawan rikusqa. AML hampiy ch'usayninmi wiñan, hampiy yachaykuna wiñaykuspa.

3. Kronik Lenfositik Lösemi (KLL)

Hatun watayuq runakunapi, 60 watayuq chaymanta aswan rikusqa. Kay simipi, allinwan chaykuna mana allinwan lenfositkuna kurkunchikpi tantiykuspa, tutura sirk'uyuq wan huknin organokuna mana allin kawsayta chinkachin.

4. Kronik Myeloid Lösemi (KML)

25-60 watayuq runakunapi aswan rikusqa KMLpi, myeloid kawsaykuna mana allinwan mirayku. Hampiyta kutichiyta aswan allin ch'usaykuna, kawsay wiñayta chinkachin.

Lösemi Unquykuna Imaynataq?

Lösemi unquykuna huknin tutura sirk'uyuq unquykunawan sutinaykuchkan, chaykunaqa kaykuna:

• Ch'ulla kawsay, yuraq kawsay, utqay ch'inkay, samay ch'inkay (yawarmi kawsaymanta)

• Sapa punchaw unquykuna (ch'uyanchik ch'inkaymanta)

• Sinqa, kiru tullu utaq llaqtapi mana suyaykuchkan yawar, q'ellu, millk'a ch'uyaykuna (peteşi)

• Mikuyta mana munay, k'anchay chinkay, tuta ch'uya

• Sapa punchaw utqay nanaywan unquykuna

• Tutura, t'inkuy nanaykuna

• Kunka, ruk'ana utaq siki llaqtapi lymph kawsay wiñay

• Llaqtapi utaq wik'upi wiñaykuna

Wawakunapi Lösemi: Unquywan Rikuykuna

Wawakunapi rikusqa yawar unquykunamanta aswan hatun ch'ulla lösemi, 2-10 watayuq wawakunapi aswan rikusqa. Wawapaqmi ñawpaq killa mamapa ñuñumanta ch'uyaykuna chinkachkan, ch'uyanchik kawsayqa sapa punchawta wiñan. Kay chaypi viral unquykuna, paqarichiy kawsay, D vitamini mana chaykuy lösemi miraykuyta wiñachin.

Wawakunapi sapa punchaw rikusqa unquykuna:

• Llaqtapi yuraq kawsay

• K'anchay chinkay, mikuyta mana munay

• Sapa punchaw utaq kutiy unquykuna

• Llaqtapi q'ellu, wiñaykuna

• Wik'upi wiñay, ch'uyay

• Tutura utaq t'inkuy nanaykuna

Unquy wiñaykuchkan, yawar kawsaykuna ch'ulla ch'uyanchikpi utaq huknin organokunaman yaykuywan uma nanay, ch'iri, chinkaykuna chaymanta rikusqapas kan.

Lösemi Risk Kawsaykuna Imaynataq?

Lösemiqa, llapa pacha yawar unquykunapi hatun sutinmanta, qari runakunapi warmikuna chaymanta aswan rikusqa. Lösemi ayllukunapaq risk kawsaykunaqa sutinaykuchkan:

Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL)

Llapan imayna mana riqsisqachu, aswan hatun radiación, imayna kimika kawsaykuna (uqari: benzen), ñawpaqta hampiy, viral unquykuna (HTLV-1, Epstein–Barr virus), paqarichiy unquykuna (Down sindrom, Fanconi anemia), ALL riskta wiñachin.

Akut Myeloid Lösemi (AML)

Paqarichiy kawsaykuna, watayuq kawsay, aswan ch'inkay, yawar unquykuna utaq hampiy ñawpaqta, Down sindrom AML risk kawsaykuna.

Kronik Lenfositik Lösemi (KLL)

KLL imayna mana riqsisqachu. Ichaqa hatun watayuq, qari kawsay, kimika kawsaykunaman chinkay, ayllupi KLL ñawpaqta riskta wiñachin.

Kronik Myeloid Lösemi (KML)

KMLqa sapa runapa kawsaypi paqarichiy kawsaywan tinkuy. "Philadelphia kromosoma" sutin paqarichiy kawsay KMLpi aswan rikusqa, chaymi tutura sirk'uyuqpi willka kawsaykuna mana kontrolwan mirayku.

Lösemi Riqsichiy Imaynataq?

Lösemi riqsichiypaq, unquy kachkanta, ayllun, sutin yaykuyta allin ruwachiyta munanku. Riqsichiy chaymi kay ruwasqakuna ruwanku:

• Llapan willay wan hapt'ay: Yuraq kawsay, lymph kawsay utaq organopi wiñay, llaqtapi ch'uyaykuna riqsichiy.

• Yawar ruwakuy: Llapan yawar ruwakuy, biyokimya, qollana ruwakuy, yawar churay ruwakuy ruwasqa.

• Periferik yawar yaykuy: Yawarpim mana allin kawsaykuna riqsichiyta ruwasqa.

• Tutura sirk'uyuq hapt'ay/aspiración: Unquy riqsichiypaq, akut unquykunapi, tutura sirk'uyuqmanta chaskisqa ch'uyay mikroskopiwan riqsichiy.

• Paqarichiy wan molekular ruwakuy: KMLpi Philadelphia kromosoma wan BCR-ABL paqarichiy riqsichiy.

Tutura sirk'uyuq hapt'ayqa aswan siki tutura sirk'uyuqpi ruwasqa, sapa laboratorio especialpi riqsichisqa.

Lösemi Hampiy Imaynataq Ruwasqa?

Hampiy ruwakuyqa, lösemi ayllun, runapa kawsay allin kachkan, yawar unquykuna wan onkoloji yachaqkuna aylluwan ruwasqa. Kunan punchaw lösemi hampiypi ruwasqa hatun ruwakuykuna kaykuna:

Kemoterapi

Imayna kemoterapi hampiykuna, mana allin kawsaykunata chinkachiyta munanku. Ima hampiykunata, lösemi ayllun, runapa kawsaykunamanta ruwasqa.

Radyoterapi

Hatun k'anchaywan lösemi kawsaykunata chinkachiyta munanku. Radyoterapiqa sutin unquykunapi, chaymanta willka kawsay churayta ruwakuyta munanku.

Paqarichiy wan Molekular Hampiykuna

Ch'uyanchik kawsayta wiñachiy utaq yawar kawsaykunata chinkachiypaq paqarichiy hampiykuna (inmunoterapia, paqarichiy hampiy, molekular hampiy) lösemi ayllukunapi hatun ruwakuyta ruwanku. Uqari, KML hampiypaq ruwasqa tirozin kinasa inhibitor hampiykuna kay unquypi hatun kutichiyta ruwanku, kemoterapiwan aswan pisiy ch'inkaywan.

Willka Kawsay (Tutura Sirk'uyuq) Churay

Kayra ch'uyma ch'uyanchaypa tukuy chinkaykuyta ruwaspa, allin mallki puquq ruruchakunawan ruwasqa kay llamk'ay, hampiy ch'uyanchaykuna hukninmi aswan allinmi, ima hina kaspa, allin kayuq unquqkunapi ruwasqa. Llamk'aypi, llamk'ay qhipapi, sapaq yanaykuna rikuykuchkan. Sumaq ch'uyanchaypa ch'uyanchaykuna (ñawpaq GVHD), rikhuy organokuna chinkaykuna, ch'uyanchay unquykuna risku yachaykuchkan. Chaymi ch'uyma ch'uyanchay llamk'ay, yachayniyuq wasikunapi ruwasqa kananpaqmi.

Yanapay Hampiykuna

Kemoterapiya ukata huk hampiykunawan chinkaykuy, unquy, yawar chinkay risku ch'uyachinapaqmi yawar ch'uyanchay, unquy ñawpaq hampiykuna, mana chaykuchu antibiyotikokuna, huknin yanapay hampiykuna mikhuykuchkan.

Kunan hampiy yachaykuna rayku, lösemi unquqkunapi kawsay kachkanan qillqaykuna qhipa watakunapi aswan hatunmi wiñarikun. Ñawpaq 1970 watakunapi pichqa watayuq kawsay qillqay 30% nisqapi kachkan, kunan p'unchaykunapi allin hampiywan, ñawpaq yachaywan chay qillqay 60% chaymanta aswan hatunmi chaykuchkan.

Yuyariy; ñawpaq yachaywan, allin hampiywanmi rikuykuna rikuykuchkan, pisi p'unchay chinkayta mana chinkaykuy, kawsay sumaqta, unquy puriyta aswan allin ch'usaykuchkan.

Sapa P'unchay Tapukuna

1. Lösemi unquy ch'uyanchaykunata apachiyta atinchikchu?

Mana, lösemi unquy ch'uyanchaykunata apachiyta atinchikchu. Qichwapi tukuy ruwasqa, lamar qochapi, runa risku ruwasqakunawanmi wiñarikun, runamanta runaman mana apachiykuchu.

2. Lösemi unquyman ima chaymi ruwachkan?

Lösemi unquyman ima chaymi ruwachkan mana yachaykuchu. Ichapas qichwa ruwasqakuna, huknin kimyawi, radiación hina lamar qochapi ruwasqakuna, huknin viruskunam risku wiñachiyta atinchik.

3. Lösemi hampiyta atinchikchu?

Aswan lösemi unquy, ñawpaq yachaywan, allin hampiywanmi ch'usaykuchkan, ichapas tukuy chinkayta atinchik. Hampiy atiy kawsay, runa watay, unquy kastataqmi ruwasqawanmi ruwasqa.

4. Lösemi unquq runakuna achka p'unchay kawsayta atinchikchu?

Lösemi unquypi kawsay p'unchay unquy kastawan, ñawpaq yachaykuna, hampiyta riykuywan, runa kawsay kastawanmi aswan allinmi ruwasqa. Kunan p'unchaykunapi allin hampiywanmi aswan kawsayta atinchik.

5. Imarayku lösemi unquy wawa runakunapi aswan rikuykuchkan?

Wawa runakunapi qichwa, ch'uyanchaywan ruwasqakuna, lamar qochapi ruwasqakuna lösemi unquyman ch'usaykuchkan. Ichapas aswan wawa runakunapi mana yachaykuchu ima chaymi ruwachkan.

6. Ch'uyma ch'uyanchayta tukuy runakunapaqmi atinchikchu?

Mana, ch'uyma ch'uyanchayta tukuy runakunapaqmi mana atinchikchu. Allin kay, runa watay, kawsay kastawan, unquy kastawan, huknin hampiy yachaykunawanmi yachachik.

7. Lösemi unquy ima huk unquykunawanmi ch'usaykuchkan?

Lösemi; huknin unquykuna, yawar chinkay kastakuna, huknin yawar unquykunawanmi ch'usaykuchkan. Tukuy yawar yachaykuna, aswan yachaykuna ch'usaykuchkan.

8. Lösemi unquyman ima ñawpaq chinkayta atinchikchu?

Tukuy chinkayta mana atinchikchu, ichapas k'anchayta, mana allin kimyawiwanmi, allin kawsay yachaykunawanmi, sapa p'unchay kawsay yachaykunawanmi, ñawpaq yachaywanmi unquy ñawpaq rikuyta atinchik.

9. Lösemi unquq runakuna unquyman aswan ch'usaykuchkanchu?

Arí, ch'uyma ch'uyanchay, ch'uyanchaypa ch'uyanchaykuna ch'usaykuchkan. Chaymi llump'ayta yachay, achka runa, unquq wasikunamanta karayta, mana chaykuchu yanapay chinkaykuna ruwasqa.

10. Lösemi unquypi chukcha chinkayta atinchikchu?

Hampiy llamk'aykunapi huknin hampiykuna (sumaq kemoterapiya) chukcha chinkayta atinchik. Kay ch'uyanchay sapaqmi, hampiy qhipapi chukchakuna kutiyta atinchik.

11. Lösemi unquy ayllu runakunapi kachkanchu?

Ayllu ruwasqa aswan lösemi unquykunapi mana kachkanchu. Ichapas qichwa ruwasqakuna lösemi unquyman risku wiñachiyta atinchik.

12. Lösemi hampiy llamk'aykunapi ima yachaykuna ruwasqakunata yachaykuchkan?

Unquykunamanta yanapayay, hampiy yachachiqnin yachaykuna qatiy, sapa p'unchay yachaykuna mana chinkaykuy, yanaykuna ch'uyanchaykuna yachachiqnin yachaykuna yachachiy.

Qillqaykuna

• Dunia Kawsay Qhapaq Kamachiq (WHO): Leukemia

• USA Unquy Kamachiy Wasin (CDC): Leukemia Unquq Runakunapaq Yachaykuna

• American Cancer Society: Leukemia Qhawariy

• European Hematology Association: Leukemia Kamachiykuna

• Cancer Research UK: Leukemia Kastakuna, Hampiykuna