Te Kōrohirohi o te Tinana: Ngā Pūtake, Ngā Tohu me Ngā Ara Whakahaere
He aha te Kākā
Ko te kākā, e mōhiotia ana i te ao rongoā ko te "pruritus", he amuamu whānui ka puta ki tētahi wāhi o te tinana, ki te tinana katoa rānei. Ahakoa he māmā, he poto tonu i te nuinga o te wā, i ētahi wā ka kaha rawa, ka mau tonu, ā, ka pā kino ki te oranga o ia rā. Ahakoa e hono ana ki ngā raruraru kiri, ka taea hoki te kākā te tohu o ngā momo mate, āhuatanga rerekē hoki. Nō reira, he mea tino nui kia mārama ki ngā āhuatanga o te kākā, kia whai tautoko mātanga hoki mō te whakamahere tika i te whakahaere.
He aha te Kākā? Me pēhea te mōhio?
Ko te kākā, he āhua pāwera, he wera, he koi hoki ka rongo te tangata ki tōna kiri. I ētahi wā, ka rite te pāwera ki te mamae, ā, ka tino pā ki te kounga o te oranga. Ko te kākā mau tonu, ka hua mai ngā raruraru pērā i te kore moe, ngā wharanga kiri, te noho wehe i te pāpori, me ngā taumahatanga hinengaro. Ko ngā tohu pērā i te pupuhi, te whero, te marū rānei ki te kiri e kākā ana, ka taea te tohu i te take kei raro iho.
He aha ngā Take pea o te Kākā?
He whānui rawa ngā take o te kākā. Ko ngā āhuatanga tino kitea ko ngā mate kiri, ngā urupare āleriki, ngā mate pirinoa, ngā mate harore, ngā koretake o te hāora, ngā raruraru whatukuhu, ate, ngā mate tiroiti, te māharahara me ngā āhuatanga hinengaro. Ka taea hoki e ētahi rongoā, te kore toto, ngā mate pūnaha (hei tauira, mate huka, mate toto, ētahi momo mate pukupuku) me ngā āhuatanga taiao te take o te kākā.
Te Hononga o ngā Mate Kiri me te Kākā
Ko te kākā te nuinga o te wā he tohu o ngā mate kiri. Ko te maroke, te eketama (dermatitis), te urtikā (kurutēne), ngā mate harore me ngā pirinoa (hei tauira, te mate uyuz) he take tino kitea o te kākā nui ki te kiri.
Te Maroke o te Kiri (Kserozis): Ka kitea te kiri maroke, te pakupaku, te pakaru, he nui ki ngā ringa, ngā waewae me ngā peka. Ka whakakaha te āhuarangi makariri, maroke, te horoi i te wai wera, me te kore inu wai i te maroke o te kiri.
Eketama: He mate kiri mau tonu, ka kākā, ka whero, ā, i ētahi wā ka puta ngā marū wai.
Uyuz: He mate pirinoa nā te akar Sarcoptes scabiei, ka tino kākā i te pō, ā, he mate ka taea te horapa.
Urtikā: He āhuatanga ka puta ohorere te pupuhi me te whero ki te kiri, ka tere ngaro, engari he tino kākā ngā marū.
Te Hononga o ngā Mate o Roto ki te Kākā
Ehara te kākā i te mea nā ngā raruraru kiri anake; ka puta hoki i ngā mate whatukuhu, ate, tiroiti, toto me ētahi atu mate o roto.
Ngā Raruraru Whatukuhu: Ina ngoikore te mahi a te whatukuhu (ina koa te ngoikore whatukuhu mau tonu), ka puta te kākā whānui ki te kiri.
Ngā Mate Ate: Ko te jaundice, te cirrhosis me ngā aukatinga o te ara kōwhai, ka hua te kākā me te kowhai o te kiri me ngā karu.
Ngā Koretake o te Tiroiti: Ka taea te kākā i te ngoikore (hipotiroidisim) me te kaha rawa (hipertiroidisim) o te tiroiti. Ina koa, ka kitea hoki te manukanuka, te rerekē o te taumaha me te heke o te makawe.
Mate Huka me ngā Mate Toto: Ka taea te kākā whānui, ā-rohe rānei ki te hunga mate huka me ētahi mate toto.
Ngā Tohu o te Kākā me ngā Āhuatanga Kia Arohia
He mea nui te kaha, te roa, te wā ka puta ai te kākā (hei tauira, te kākā e kaha ake ana i te pō) me ngā tohu e piri ana. Ko te kowhai, te whero o te kiri, te ngaro taumaha kāore i te whakamāramatia, te manukanuka, te ngoikore, te pupuhi, te whero rānei, ka tohu pea i te mate kei raro iho.
Kākā Nō te Pūnaha Ngaru (Nōroheniki) me te Hinengaro (Psykoheniki)
I ētahi wā, ka takea te kākā i te pūnaha io. Ina kitea ki tētahi wāhi, ka piri te wera, te pāwera, ā, ka whakakaha te māharahara, te manukanuka, ka kīia he kākā hinengaro, nōroheniki rānei. Ka kitea hoki te raruraru moe.
Me pēhea te Tautuhi i te Kākā?
Ko te mahi tuatahi hei mārama ki te take o te kākā, ko te uiui taipitopito me te tirohanga tinana. Ina hiahiatia, ka tonoa ēnei whakamātautau:
Te tatau toto katoa (mō ngā mate toto)
Ngā taumata rino, huaora
Ngā whakamātautau mahi ate, whatukuhu, tiroiti
Ngā whakamātautau āleriki (ina whakapaetia he āhuatanga āleriki)
Whakaahua uma (ina piri te pupuhi o ngā kōiwi rākau, te kākā kāore i te whakamāramatia)
Ētahi atu whakamātautau taiwhanga, whakaahua hoki e hiahiatia ana
E taunaki ana kia ui ki te rata mō te hunga katoa e pāngia ana e te kākā. I ētahi wā ka roa te kimi i te take, nō reira me manawanui, me whai i ngā tohutohu.
Me pēhea te Whakahaere me te Rongoā i te Kākā?
Ko te mea nui i te rongoā kākā, ko te kimi i te take kei raro iho. Ko te angitū o te rongoā, ka hāngai ki te tautuhi tika me te whakakore i te take. Ko ngā huarahi whānui e whai ake nei:
Kākā Āleriki: Ina takea e te āleriki, ka taea te whakamahi i ngā rongoā antihistaminic i tohutohungia e te rata, me ngā kirīmi (topical) ki te wāhi kākā.
Ngā Huarahi mō ngā Mate Kiri: Me whakamahi tonutia ngā hua tiaki, whakamākū kiri, me whiriwhiri i ngā hopi, hua whakapaipai e tika ana, me mau kākahu māori, ngāwari hoki.
Kirikiri Kortikosteroid, Ētahi atu Kirīmi Rongoā: Ko ngā rongoā ka taea te whakamahi i raro i te tohutohu a te rata mō ngā mate kiri; me tupato ki ngā pānga taha.
Ngā Rongoā Pūnaha: I ētahi wā ka whakamahia ngā rongoā antidepressant, rongoā pūnaha kē atu rānei.
Whakaora Mā te Raiti (Phototherapy): Ina koa mō te kākā mau tonu, ka taea te whakamahi i raro i te tohutohu a te rata kiri.
Kākā Hinengaro: He mea nui te whakahaere i te māharahara, te tautoko hinengaro, me te rongoā hinengaro ina hiahiatia.
Ngā Ārahi Māmā ka taea i te Kāinga
Me karo i ngā mea whakakākā me ngā papanga whakapāwera,
Me whakamahi i ngā whakamākū kiri ngawari, kāore he kakara, he hipoāleriki hoki,
Me karo i te kaukau ki te wai tino wera, me kaukau ki te wai mātao,
Me karo i te kākā i te kiri, me pupuri poto ngā matikuku, me whakamahi karapu i te pō ina hiahiatia,
Me pupuri i te haumākū o te taiao (ka whai hua pea te whakamahi mīhini kohu),
Me whiriwhiri i ngā kākahu māmā, mātao hoki,
Me whakamahi i ngā tikanga pērā i te whakangā, yoga, tohutohu hei whakahaere i te māharahara,
Me aro ki te tiaki i te kounga o te moe.
Ngā Hua Roa o te Kākā me ngā Uauatanga
Ko te kākā kaha, roa rānei (nui atu i te ono wiki), ka tino pā ki te kounga o te oranga. Ko te kākā tonutia, ka hua ngā wharanga kiri, te mate, me te hanga tohu (scarring). Ka taea hoki te wehe o te moe me te māharahara te pā kino ki te oranga o ia rā.
Te Hiranga o te Tautoko Mātanga
Ahakoa i ētahi wā ka whakaarohia he take māmā noa te kākā, i ētahi wā ka tohu i ngā mate tino nui. Nō reira, ina roa, whānui, ka piri rānei ki ētahi atu tohu, he mea nui kia ui ki te rata.
Ngā Pātai Auau
1. He aha ngā mahi ka taea i te kāinga mō te kākā o te tinana?
Hei whakangāwari i te kākā i te kāinga, me pupuri i te kiri kia mākū, me karo i te kaukau ki te wai tino wera, me whakamahi i ngā whakamākū kiri kāore he kakara, he matū rānei, me whakahaere i te māharahara, me karo hoki i ngā kākahu whakakākā. Engari, ki te kore e ngaro ngā tohu, me haere tonu ki te rata.
2. He aha ngā mate ka tohu te kākā?
Ko te kākā; he tohu o ngā mate kiri, urupare āleriki, ngā raruraru whatukuhu me te ate, ngā koretake tiroiti, mate huka, mate toto, ētahi momo mate pukupuku hoki.
3. He aha ngā take o te kākā ka puta i te pō?
Ko te kākā e kaha ake ana i te pō; ka takea i te uyuz, eketama, ngā mate ate, whatukuhu, urupare āleriki me te māharahara. Ina roa, kaha hoki te kākā i te pō, me ui ki te rata.
4. Me pēhea te rongoā i te kākā āleriki?
He mea nui kia kitea te take o te kākā āleriki. Mā te tohutohu a te rata, ka taea te whakamahi i ngā rongoā antihistaminic me ngā kirīmi topikal. Ina hiahiatia, me whakarerekē hoki te āhua noho.
5. I ngā āhuatanga pēhea ka tika te toro ki te rata mō te mākū?
Mēnā ka roa te mākū (kāore e mutu i roto i ētahi wiki), ka kaha ake i te pō, kei te taha ētahi atu tohu pēnei i te kirikā, te ngaronga o te taumaha, te kōwhai, te whēru, te ngoikore rānei, ā, ki te tino pāngia te oranga pāpori, me toro ki tētahi mātanga.
6. Ka raru pea te mākū ki ngā tamariki?
I ngā tamariki, he maha ka puta te mākū nā ngā mate kiri, ngā mate pāwera, ngā kīrehe rānei. Mēnā he whānui, he kaha, he takea hoki ki ngā whara ki te kiri, me ui ki te rata tamariki.
7. Ka pā te kino ki te kiri mēnā ka kākā tonu?
Āe, mā te kākā tonu ka whakapataritari i te kiri, ka takea hoki ki ngā whara; ka piki ake te tūpono o te mate urutā me te hanga tohu (pēnei i te pakaru).
8. He hononga tō te mākū ki te ahotea?
He āhuatanga ka whakakā, ka whakapiki rānei i te mākū te ahotea. Nō reira, he wāhanga nui te whakahaere ahotea i te rongoā mō te mākū mauroa.
9. He mate pā te pruritus?
Ehara te mākū i te mate pā; heoi anō, ko ētahi take pēnei i te mate uyuz (ngā kīrehe), he mate urutā ka taea te pā atu i te tangata ki te tangata.
10. Me aha mēnā ka mākū te karu?
He maha ka takea te mākū o te karu i te pāwera, i te mate urutā rānei. Kāore e tika kia whakamahi rongoā karu, rongoā rānei me te kore mōhio ki te take, engari me toro ki te rata karu.
11. Mā ēhea whakamātautau ka mōhiotia te take o te mākū?
Ka āwhina pea te tatau toto katoa, ngā whakamātautau mahi ate, whatukuhu, tireti, ngā whakamātautau pāwera, ā, i ētahi wā, ngā tikanga whakaahua mō te kimi take. Mēnā he mārama, he roa, he uaua te mākū, ka taea te whānui ake i ngā whakamātautau.
12. Āhea ka whakamahia ngā rongoā ā-rohe, ā-pūnaha rānei mō te mākū?
Ka tohua ngā kirīmi, ngā pani, ngā rongoā ā-waha rānei e tō rata, i runga i te take me te kaha o te mākū. Kaua e whakamahi rongoā mōu anake.
13. Me pēhea te mōhio ki te mākū neurogenic (nā te roro)?
Mēnā kāore he tohu atu i te kiri, he ā-rohe te mākū, he pā tahi ki te wera, te whakapataritari, ka whakakāhia rānei e te ahotea, te māharahara, ka taea te whakapae he mākū neurogenic. I tēnei āhuatanga, me ui ki tētahi rata mātanga.
14. Me aha mēnā kei te taha o te mākū he pupuhi, he whēru rānei?
I tēnei āhuatanga, ko te huarahi pai ko te toro ki te mātanga kiri kia kitea te take me te whiriwhiri i te rongoā tika.
15. Me aha mēnā kāore e mutu te mākū ahakoa ngā rongoā kāinga?
Mēnā kāore e tau te mākū ahakoa ngā tikanga kāinga, ka puta rānei he tohu hou, me rapu wawe i te āwhina hauora ngaio.
Ngā Rauemi
Te Whakahaere Hauora o te Ao (WHO), "Itch (Pruritus) – Ngā Meka Matua me ngā Tirohanga Ao"
Te Pokapū Manaaki me te Ārai Mate o Amerika (CDC), "Te Kiri Mākū – Ngā Take me te Whakahaere"
Te Whare Wānanga Dermatology me te Venerology o Uropi (EADV), "Ngā Aratohu Mahi Haumanu mō te Mākū"
Te American Academy of Dermatology (AAD), "Pruritus: Titiro ki tua atu i te Mata"
Mayo Clinic, "Te Kiri Mākū: Ngā Take, Te Tirohanga, me te Rongoā"