Ngā Mea Me Mōhio Mō te Zona (Te Tahu o te Pō)

He aha te Zona?

Ko te zona, e mōhiotia ana i te reo rongoā ko te herpes zoster, he mate whakapokenga e puta mai ana nā te huaketo Varisella Zoster (VZV), ā, he maha ngā wā ka pā mai he mamae me ngā pupuhi kiri e kī ana i te wai. Ka taea e tēnei huaketo te noho huna ki roto i tō tinana i muri i te pānga o te mate rewharewha wai i te wā o te tamarikitanga. I ngā tau ka hipa, mēnā ka ngoikore te pūnaha ārai mate, ka taea e te huaketo te oho anō, ā, ka puta te mate zona. Ko ngā pupuhi ka pā ki tētahi wāhanga kotahi o te tinana, pērā i te uma, te tuarā, te puku, te kanohi, te hope rānei. Ka taea e te zona te take i te tino mamae, te wera me te kākā o te kiri.

He aha ngā Tohu o te Mate Zona?

Ko te tīmatanga o te zona he mamae kaha, he wera, ā, he pā ki tētahi taha kotahi o te tinana. Ko ētahi atu tohu o te mate nei:

• Te wera, te kākā me te kākā o te wāhi pupuhi

• Te tairongo me te memeha o te kiri

• Te whero, ā, i roto i te wā poto ka huri hei pupuhi kī ana i te wai

• Te mamae ā-rohe me te kākā

• Te tairongo ki te mārama

• Te pānga o te wera tiketike me te māhunga

• Te ngoikore whānui me te ngenge

Ka puta ngā pupuhi i muri i te 2–3 rā i muri i te mamae me te tairongo tuatahi. Ka taea ēnei pupuhi te noho mō te 10–15 rā pea. Ka tīmata ngā pupuhi ki te pakipaki, ka heke te tūpono o te horapa.

Me pēhea te Puta o te Mate Zona?

Ka kitea te zona i te hunga kua pāngia kētia e te rewharewha wai. Nā te mea ka noho huna te huaketo Varisella Zoster ki ngā pakiaka io i muri i te pānga o te rewharewha wai. I ngā tau ka hipa, mēnā ka ngoikore te pūnaha ārai mate, ka oho anō te huaketo. Ina koa:

• I te hunga pakeke 60 tau neke atu

• I te hunga ngoikore te pūnaha ārai mate (hei tauira; te hunga e rongoā ana mō te mate pukupuku, kua whakawhānui okana, ngā tūroro HIV/AIDS)

• I te hunga e pāngia ana e te pēhanga tinana, hinengaro rānei

he nui ake te tūpono. Ka taea e te katoa te pāngia kotahi i roto i te oranga, engari he onge te tukurua. Ka piki ake te tūpono tukurua i te hunga ngoikore te ārai mate.

Ngā Rautaki Rongoā mō te Zona

Kāore he rongoā tino mārama hei whakakore i te zona i ēnei rā. Heoi anō, ka tukuna e te rongoā hou ngā tikanga whai hua hei whakaiti i ngā pānga o te mate me te ārai i ngā raruraru. Ko ngā whāinga matua o te rongoā ko te whakangāwari i ngā amuamu me te ārai i ngā hua kāore i hiahiatia.

Mēnā ka tīmata ngā rongoā patu-huaketo i roto i te 72 hāora tuatahi i muri i te putanga o ngā tohu, ka taea te whakaroa i te tipu o te huaketo me te whakakōpiri i te wā whakaora. Nō reira, he mea nui kia toro wawe ki tētahi mātanga kiri i te kitenga tuatahi o ngā tohu zona.

I ētahi wā, ka tūtohuhia ngā rongoā whakamāmā mamae, ngā kirīmi ā-rohe, ngā rongoā whakangāwari kiri i muri i te kaukau. Hei ārai i te poke o ngā whara o te kiri, me horoi ki ngā otinga patu-paitini, ā, me tiaki ngā pupuhi kia ātaahua. Mēnā he tiketike te wera o te tūroro, ka taea te tāpiri rongoā whakaiti wera ki te rongoā.

Ko te mamae io kaha, roa hoki (ka taea te roa mō ngā marama, i ētahi wā mō ngā tau) nā te zona e kīia ana ko te postherpetic neuralgia. Ina koa i te hunga pakeke me te hunga ngoikore te ārai mate, ka whakamahia ngā rongoā antidepresant, ētahi rongoā io motuhake me ngā papa mamae motuhake hei rongoā tāpiri.

Mēnā ka pāngia te wahine hapū e te zona, me ui ki te rata mō te whakamahinga o ngā rongoā patu-huaketo. Ina koa i te hunga e whiwhi ana i ngā rongoā aukati ārai mate, ka hiahia pea kia tukuna ngā rongoā mā te uaua i te hōhipera.

Zona Kore Döküntü: Me pēhea te Kite i ngā Tohu?

Ko te zona kore pupuhi, arā, "herpes zoster sine herpete", he āhua onge o te mate. I tēnei āhuatanga, ahakoa kāore he pupuhi, he whara rānei i te kiri, ka puta pea te mamae io kaha, te wera, te kākā rānei i te rārangi io. Ahakoa kāore he whara mārama i te wāhi pāngia, ka taea e te mamae me te tairongo roa te pā kino ki te kounga oranga o te tūroro. He tino nui te aromatawai a te rata mō te tautuhi i tēnei momo zona, ā, ka taea te whakahaere mamae mā ngā rongoā rongoā zona tawhito.

Ngā Mea hei mōhio mō te Horapa o te Zona

Kāore te zona e horapa ana ki te hunga kua pāngia kētia e te rewharewha wai, kua werohia rānei. Heoi anō, mēnā ka pā tētahi tangata kāore anō kia pāngia, kia werohia rānei, ki te wai o ngā pupuhi o te tangata zona, ka taea te pāngia e te rewharewha wai. Ka horapa te zona mā te pā atu tangata ki te tangata; nō reira, me hipoki ngā wāhi pupuhi o te hunga zona, me whakaiti i te tūpono pā atu. Ina koa, me karo te pā atu ki te hunga ngoikore te ārai mate, ngā wāhine hapū me ngā pēpi iti iho i te kotahi marama te pakeke.

Ngā Ara Ārai me te Pārongo Mō te Werohanga Zona

Ko te ara tino whai hua, kua whakamātauhia hoki hei ārai i te zona ko te werohanga. Ko ngā werohanga zona (herpes zoster) kua whakaaetia e te FDA, e whakamahia ana puta noa i te ao, ka tino whakaiti i te auau me te kaha o te mate. Ka tūtohuhia te werohanga mō te hunga pakeke 50 tau neke atu, ā, ina koa i muri i te 60 tau nā te pikinga o te tūpono. He rerekē te werohanga zona i te werohanga rewharewha wai (varisella), ā, ka tukuna i te nuinga o te wā hei 1–2 werohanga.

Ka puta pea he pānga taha māmā i muri i te werohanga (te mamae, te whero, te māhunga māmā, te ngenge i te wāhi werohanga). He poto noa ēnei pānga taha; heoi anō, mēnā ka puta he tohu kāore i tūmanakohia, me toro ki te mātanga hauora.

Ngā Mea hei Aro i te Mate Zona

• Me pupuri te wāhi pupuhi kia maroke, kia mā, ā, kaua e kākā ngā pupuhi.

• Ko te hipoki i ngā pupuhi ka whakaiti i te tūpono horapa o te huaketo. Heoi anō, me whiriwhiri i ngā hipoki kāore e pā tika ki te kiri.

• Kāore e tika te whakamahi kirīmi patu-paitini ki runga i ngā pupuhi, ka taea te whakaroa i te whakaora.

• Hei horoi, whakamahia he tāora māmā, ā, kaua e tiritiri tāora ki ētahi atu.

• Kōwhiria ngā kākahu māmā, hāneanea hoki, he mea miro.

• Mēnā ka whakamahia te huka, kaua e pā tika ki te kiri, me waiho he kākahu i waenganui.

• Me karo te pā tata ki te hunga kāore anō kia ārai mate, ngā wāhine hapū, ngā pēpi hou, me te hunga mate nui.

• He mea nui te tiaki i te parukore o ngā ringa i ngā wāhi pāpori, kaua hoki e tiritiri kākahu, taonga whaiaro rānei.

• Me karo i ngā hākinakina pā atu ā-tinana kia mutu rā anō ngā pupuhi kaha.

Ka Pēhea te Roa o te Zona, Ka Tukurua rānei?

I te nuinga o te wā, ka ora te mate zona i roto i te 2–4 wiki. I muri i te tīmatanga o te rongoā, ka heke ngā amuamu i roto i te 2 wiki. Heoi anō, ina koa i te hunga pakeke me te hunga ngoikore te ārai mate, ka roa ake te wā whakaora, ka puta pea te postherpetic neuralgia. He onge te tukurua o te zona i muri i te pānga kotahi, engari ka taea te puta anō i te hunga ngoikore te ārai mate. Mēnā ka roa ake ō tohu i te tūmanako, kāore rānei e taea te whakahaere i te mamae, me toro ki tētahi mātanga hauora.

Ngā Pātai Auau

1. He mate horapa te zona?

Ka taea te horapa o te zona ki te tangata kāore anō kia pāngia, kia werohia rānei, mā te pā tika. Kei roto i te wai o ngā pupuhi o te tangata mate te huaketo kaha; nō reira me karo i te pā atu ki ngā pupuhi. Heoi anō, kāore te zona e horapa tika ana i waenga i te tangata ki te tangata; mā te pā atu ka puta hei rewharewha wai.

2. Ka tukurua te zona ki te katoa?

Ko te nuinga o te tangata ka pāngia kotahi anake i roto i te oranga. Heoi anō, ka piki ake te tūpono tukurua i te hunga ngoikore te ārai mate.

3. Me pēhea taku mōhio kua pāngia au e te zona?

Ko te mamae ā-rohe kaha, te wera, te kākā i te tīmatanga, ā, ka whai ake ko ngā pupuhi ki tētahi taha kotahi o te tinana ngā tohu tino mārama. I ēnei amuamu, he mea nui te toro ki tētahi mātanga kiri hei whakapūmau i te rongoā.

4. Ka pēhea te roa o te rongoā zona?

Mēnā ka tīmata wawe te rongoā, ka kitea te whakaora o ngā tohu i roto i te 2 wiki. Ko te roa katoa o te mate kei waenga i te 2–4 wiki.

5. He aha ngā rongoā mō te zona?

Ko ngā rongoā patu-huaketo te kōwhiringa matua. Ina koa mēnā ka tīmata i roto i ngā rā tuatahi e toru, ka kaha ake te pānga. Ka taea te whakamahi rongoā whakamāmā mamae, rongoā mamae io, ā, i ētahi wā, ngā rongoā antidepresant.

6. Ka taea te noho tahi ki tētahi tangata zona?

Āe, engari kaua e pā tika ki te wāhi pupuhi, ā, me tiaki te hunga mōrearea (ngā wāhine hapū, ngā pēpi, te hunga ngoikore te ārai mate).

7. Ka ārai katoa te werohanga i te zona?

Kāore tētahi werohanga e 100% te ārai, engari e ai ki ngā rangahau hou, ka tino whakaiti ngā werohanga zona i te tūpono me te kaha o te mate.

8. Ka noho tohu ki te kiri i muri i te zona?

I muri i te whakaoranga o ngā pupuhi, ka puta pea he rerekētanga tae, he tohu āhua māmā rānei ki ētahi tangata. Mā te kore e kārakaraka, me te tiaki tika i te whara, ka iti ake te tūpono o te noho tohu.

9. He aha te take roa ai te mamae o te zona?

Ko te mumura o ngā pito io (postherpetic neuralgia) ka puta ki ētahi tangata, ā, ka roa, ka tino taumaha te mamae. I tēnei āhuatanga, mā ngā rongoā mamae tika ka pai ake te kounga o te oranga.

10. He pānga taha ā te rongoā ārai zona?

I muri i te rongoā ārai, ka kitea nuitia ngā pānga taha māmā (te whero, te mamae, te pāmahana māmā). Heoi, ka ngaro wawe ēnei pānga taha i te nuinga o te wā.

11. He mōrearea te zona i te wā hapūtanga?

Ahakoa he onge te zona ki ngā wāhine hapū, me arotake tonu e te rata mō te rongoā. Me whai whakaaro te rata i mua i te tīmata rongoā.

12. Me pēhea te kimi i te zona kāore he pupuhi?

Mēnā kāore he pupuhi āhua tawhito, ka uaua te kimi. Mēnā he mamae nui, he mamae ki tētahi wāhi kotahi, he pai kia toro atu ki te mātanga kiri, mātanga io rānei.

Ngā Pūtake

• Te Rōpū Hauora o te Ao (WHO), "Herpes Zoster (Shingles) – Ngā pepa kōrero".

• Ngā Pokapū mō te Whakahaere me te Ārai Mate (CDC), "Shingles (Herpes Zoster)".

• Te Rōpū American Academy of Dermatology, “Shingles: Te Tohu, Te Rongoā, me te Ārai”

• Mayo Clinic, "Shingles: Ngā Tohu me ngā Pūtake".

• Te Mana Rongoā o Ūropi (EMA), "Ngā rongoā ārai Herpes Zoster".