ການອັກເສບໃນເຢື້ອບຸກະເພາະ: ສິ່ງທີ່ທ່ານຄວນຮູ້ກ່ຽວກັບກາດສະຕິດ

ກົມການກັບຕ້ານກົມກົດໃນກະເພາະແລະກົມການປົກປ້ອງ

ກະເພາະຜະລິດນ້ຳກົດທີ່ມີຄວາມແຮງ ເຊິ່ງມີບົດບາດສຳຄັນໃນຂະບວນການຍ່ອຍອາຫານ. ນ້ຳກົດນີ້ຖືກຫຼັ່ງອອກຈາກຕໍ່ມີຢູ່ຢ່າງຫຼາຍໃນຜິວດ້ານໃນຂອງກະເພາະ. ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ເຢື້ອກະເພາະ (mukoza) ຖືກທຳລາຍ, ຜິວດ້ານໃນນີ້ຖືກຄຸ້ມຄອງໂດຍຊັ້ນມິວກັດທີ່ບາງແລະປົກປ້ອງ ທີ່ຜະລິດໂດຍເ຋ວພິເສດ. ແຕ່ໃນບາງສະພາບ, ອາດຈະມີການທຳລາຍຕໍ່ດ້ານປົກປ້ອງຂອງກະເພາະ ຫຼື ການຜະລິດນ້ຳກົດກະເພາະຫຼາຍເກີນໄປ. ຜົນທີ່ຕາມມາ, ເຢື້ອກະເພາະອາດອັກເສບ ແລະເກີດພາວະທີ່ເອີ້ນວ່າ ກາສຕຣິດ.

ກາສຕຣິດແມ່ນຫຍັງ?

ກາສຕຣິດແມ່ນການອັກເສບຂອງເຢື້ອທີ່ປູພື້ນດ້ານໃນຂອງກະເພາະ (mukoza). ສ່ວນໃຫຍ່ເກີດຈາກການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງນ້ຳກົດກະເພາະ ຫຼື ການທຳລາຍຊັ້ນປົກປ້ອງ. ໃນສະພາບນີ້, ນ້ຳກົດກະເພາະຈະສຳຜັດກັບເນື້ອກະເພາະໂດຍກົງ ແລະທຳໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍໃນເ຋ວ. ກາສຕຣິດສາມາດເກີດໄດ້ສອງຮູບແບບຫຼັກ: ເກີດຂຶ້ນກະທັນຫັນ (ຉຸດ) ຫຼື ພັດທະນາຊ້າ ແລະຢູ່ດົນນານ (ຄຣອນິກ).

ກາສຕຣິດຉຸດມັກຈະປາກົດດ້ວຍອາການເຈັບທ້ອງທີ່ຊັດເຈນແລະຮຸນແຮງ, ຄວາມຮູ້ສຶກຄືນໄສ້, ອາເມັນ ແລະການບໍ່ຢາກອາຫານ. ສ່ວນກາສຕຣິດຄຣອນິກມັກບໍ່ມີອາການ ຫຼືມີຄວາມອຶດອັດ, ທ້ອງອືດ ຫຼືຮູ້ສຶກເຕັມຫຼັງກິນອາຫານ.

ສາເຫດຂອງກາສຕຣິດ

ສາເຫດທີ່ພົບໄດ້ບ່ອຍທີ່ສຸດຂອງກາສຕຣິດແມ່ນການຕິດເຊື້ອທີ່ເກີດຈາກເຊື້ອບັກເທີຣີ Helicobacter pylori ທີ່ມາອາໄສຢູ່ໃນກະເພາະ. ແຕ່ຍັງມີສາເຫດອື່ນໆອີກຫຼາຍຢ່າງທີ່ສາມາດທຳໃຫ້ເກີດການອັກເສບໃນເຢື້ອກະເພາະ:

• ການສູບຢາ

• ການດື່ມເຫຼົ້າຫຼາຍ

• ການໃຊ້ຢາຕ້ານອັກເສບບໍ່ໃຊ້ສະເຕີຣອຍດ໌ (aspirin, ibuprofen) ເປັນເວລາດົນ

• ພະຍາດຮ້າຍແຮງ, ການຜ່າຕັດໃຫຍ່, ແຜບາດເຈັບຮ້າຍແຮງ ແລະໄຟໄໝ້ຮ້າຍແຮງ

• ຄວາມເຄັງຕຶງທາງຈິດໃຈສູງ

• ການຕິດເຊື້ອບັກເທີຣີ, ໄວຣັສ ຫຼື ເຊື້ອຣາ

• ພະຍາດພິມອາຫານ

• ການຮັບການສະແດງລັງສີ

• ຄວາມເຖົ້າ

• ການພິດອາຫານ

• ພາວະທີ່ລະບົບພຸມຄຸ້ມກັນເຫັນເນື້ອກະເພາະເປັນສັດຕູ (autoimmune gastrit ຫຼື gastrit ປະເພດ A)

ອາການຂອງກາສຕຣິດມີຫຍັງບ້າງ?

ອາການຂອງກາສຕຣິດອາດຈະແຕກຕ່າງກັນໃນແຕ່ລະຄົນ. ບາງຄົນອາດບໍ່ມີອາການເລີຍ, ແຕ່ບາງຄົນອາດມີອາການຊັດເຈນ.

ອາການຂອງກາສຕຣິດຉຸດ

• ເຈັບທ້ອງເກີດຂຶ້ນກະທັນຫັນ, ມັກຮູ້ສຶກຢູ່ກາງ ແລະທ້ອງສ່ວນເທິງ (ເພາະກົດແຮງຈະເຈັບຫຼາຍຂຶ້ນ)

• ເຈັບລາຍອອກໄປຫຼັງ

• ຄືນໄສ້ ແລະອາເມັນ

• ບໍ່ຢາກອາຫານ

• ເກັ່ງບ່ອຍ

• ຮູ້ສຶກເຕັມ ແລະອືດອັດໃນທ້ອງ

• ອາເມັນມີເລືອດ ຫຼືສີນ້ຳຕານເຂົາເຂັ້ມ

• ອຸຈາລະມີເລືອດ ຫຼືມີສີດຳເຂົາ (melena)

• ຮູ້ສຶກເຜົາ ແລະຂົມໃນກະເພາະ

ອາການຂອງກາສຕຣິດຄຣອນິກ

ໃນກາສຕຣິດຄຣອນິກມັກບໍ່ມີອາການໃດໆ. ອາດມີອາການບາງຢ່າງເຊັ່ນ ທ້ອງອືດຫຼັງກິນອາຫານ, ເກັ່ງດົນ ແລະຮູ້ສຶກຍ່ອຍອາຫານບໍ່ດີ. ແຕ່ຖ້າປ່ອຍໄວ້ໂດຍບໍ່ຮັບການຮັກສາ, ກາສຕຣິດຄຣອນິກອາດເພີ່ມຄວາມສຽງຕໍ່ການເກີດແພະພິບາດສຳຄັນເຊັ່ນ ແພະພິບາດກະເພາະ ຫຼືມະເຮັງກະເພາະ.

ປະເພດຂອງກາສຕຣິດ: ຈັດປະເພດຕາມຕຳແໜ່ງແລະສາເຫດ

ກາສຕຣິດຈະຖືກເອີ້ນຕາມບ່ອນທີ່ມີການອັກເສບໃນກະເພາະ:

• ອັນທຣານກາສຕຣິດ: ເກີດຂຶ້ນທີ່ສ່ວນອອກຂອງກະເພາະ (antrum), ເປັນຮູບແບບທີ່ພົບໄດ້ຫຼາຍທີ່ສຸດ ແລະມັກກ່ຽວຂ້ອງກັບ H. pylori.

• ພານກາສຕຣິດ: ມີຜົນກະທົບຕໍ່ພື້ນທີ່ກວ້າງໃນເຢື້ອກະເພາະ.

• ຄອຣພັດກາສຕຣິດ: ເກີດຂຶ້ນທີ່ສ່ວນກາງ (corpus) ຂອງກະເພາະ.

ກາສຕຣິດຄຣອນິກຈະແບ່ງອອກເປັນ 3 ປະເພດຫຼັກຕາມສາເຫດ:

1. ກາສຕຣິດອົດໂອອິມມູນ (A ປະເພດ): ເກີດຈາກການທີ່ລະບົບພຸມຄຸ້ມກັນຂອງຮ່າງກາຍຕອບສະໜອງຜິດພາດຕໍ່ເ຋ວກະເພາະ. ມັກມີການຂາດວິຕາມິນ B12 ຮ່ວມດ້ວຍ.

2. ກາສຕຣິດບັກເທີຣີ (B ປະເພດ): ເກີດຈາກການຕິດເຊື້ອບັກເທີຣີ, ໂດຍສະເພາະ H. pylori.

3. ກາສຕຣິດເຄມີ (C ປະເພດ): ເກີດຈາກການໃຊ້ຢາດົນ (ໂດຍສະເພາະ NSAID), ດື່ມເຫຼົ້າຫຼາຍ ຫຼືບາງຄັ້ງເກີດຈາກການຍ້ອນນ້ຳດີ.

ການວິນິດໄຊກາສຕຣິດເຮັດແນວໃດ?

ໃນຂັ້ນຕົ້ນຈະສອບຖາມປະຫວັດລະອຽດຂອງຜູ້ປ່ວຍ. ນອກເຫນືອຈາກອາການ, ການໃຊ້ຢາ, ນິສັຍການກິນ, ການດື່ມເຫຼົ້າ-ສູບຢາ ແລະປະຫວັດສຸຂະພາບທົ່ວໄປຈະຖືກປະເມີນ. ທ່ານໝໍຈະກວດທ້ອງເພື່ອຫາບ່ອນເຈັບ.

ຖ້າຈຳເປັນອາດໃຊ້ວິທີການຖ່າຍຮູບເຊັ່ນ ultrasound ຂອງທ້ອງ. ການຖ່າຍຮູບ X-ray ມັກໃຊ້ເມື່ອສົງໃສວ່າມີການຮົ່ມຂອງກະເພາະ. ວິທີທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້ທີ່ສຸດໃນການຢືນຢັນກາສຕຣິດແລະຫາສາເຫດຄືການສອບສວນກະເພາະດ້ວຍ endoscopy. ໃນລະຫວ່າງ endoscopy ອາດຈະຕ້ອງເອົາຕົວຢ່າງເນື້ອກະເພາະໄປກວດດ້ວຍ.

ນອກເຫນືອຈາກນັ້ນ, ການກວດເລືອດອາດຈະຊ່ວຍຫາຕົວຊີ້ວ່າມີການອັກເສບ, ການຕິດເຊື້ອ ຫຼືພຸມຄຸ້ມກັນຜິດປົກກະຕິ. ຖ້າສົງໃສກາສຕຣິດອົດໂອອິມມູນ ຈະກວດຫາພິເສດອານຕິບອດີ. ການກວດອຸຈາລະສາມາດຊ່ວຍຫາການເລືອດອອກໃນອຸຈາລະໄດ້.

ແນວທາງການຮັກສາກາສຕຣິດ

ສ່ວນໃຫຍ່ກາສຕຣິດສາມາດຄວບຄຸມໄດ້ໂດຍປ່ຽນແປງວິຖີຊີວິດແລະສັງເກດອາຫານ. ແຕ່ຖ້າຈຳເປັນອາດຈະຕ້ອງໃຊ້ຢາຮັກສາ.

ຂັ້ນຕອນທີ່ແນະນຳຄື:

• ເລີກການດື່ມກາເຟ, ເຫຼົ້າ ແລະສູບຢາທີ່ກະຕຸ້ນກະເພາະ

• ເລີກອາຫານເຜັດ ແລະອາຫານທີ່ມີກົດສູງ

• ຖ້າມີອາການຊັດເຈນ ອາດຫຼຸດປະລິມານອາຫານຊົ່ວຄາວ ຫຼືເລືອກອາຫານທີ່ຍ່ອຍງ່າຍ

• ບໍລິຫານຄວາມເຄັງຕຶງ (ເຊັ່ນ ຝຶກຜ່ອນຄາຍ, ສະຫມາທິ)

ຢາທີ່ໃຊ້ບໍ່ຫຍໍ້ໃນການຮັກສາທາງການແພດມີ:

• ຢາຕ້ານກົດກະເພາະ, proton pump inhibitor (PPI) ແລະ H2 receptor blocker

• ຢາຕ້ານຊີວະທີ່ເໝາະສົມສຳລັບການຕິດເຊື້ອ H. pylori

• ອາຫານເສີມວິຕາມິນ B12 ສຳລັບກາສຕຣິດອົດໂອອິມມູນ

ສ່ວນທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງການຮັກສາຄືການຄວບຄຸມສາເຫດພື້ນຖານ (ເຊັ່ນ ການຕິດເຊື້ອ H. pylori, ການໃຊ້ຢາດົນ, ການຕອບສະໜອງພຸມຄຸ້ມກັນ) ພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງຂອງແພດ. ການຕິດຕາມແລະກວດສຸຂະພາບສະເຫມີ ມີຄວາມສຳຄັນໃນການປ້ອງກັນພາວະແຊກຊ້ອນຮ້າຍແຮງໃນອະນາຄົດ.

ຄຳແນະນຳດ້ານອາຫານສຳລັບຜູ້ປ່ວຍກາສຕຣິດ

ອາຫານມີບົດບາດສຳຄັນໃນການຮັກສາກາສຕຣິດ ແລະບັນເທົາອາການ. ຄວນເລືອກອາຫານທີ່ດີຕໍ່ກະເພາະ, ມີໃຍອາຫານສູງ ແລະຊ່ວຍຫຼຸດການອັກເສບ. ການສຶກສາພົບວ່າອາຫານທີ່ມີພຣອບິໂອຕິກເຊັ່ນ ໂຢເກີດ ແລະກະລຳປັ້ນດອງ ອາດຊ່ວຍປົກປ້ອງຕໍ່ເຊື້ອບາງຊະນິດ. ຜັກເຊັ່ນ ບຣອກໂຄລີ, ຂີງ, ກະທຽມ, ແຄຣັອດ ແລະນ້ຳຊາສົດອາດຊ່ວຍບັນເທົາອາການກາສຕຣິດໄດ້.

ອາຫານແລະເຄື່ອງດື່ມທີ່ແນະນຳ:

• ຜັກ ແລະໝາກໄມ້ສົດ (ເຊັ່ນ ໝາກແອັບເປິ້ນ, ແຄຣັອດ, ບຣອກໂຄລີ)

• ທັນທິງທີ່ມີໃຍອາຫານສູງ (ເຊັ່ນ ເຂົ້າໂພດ, ເຖົ້າຫູ, ເຖົ້າດຳ)

• ເນື້ອສັດໄຂມັນນ້ອຍ (ໄກ່, ໄກ່ປ່າ, ປາ)

• ນ້ຳມັນມະພ້າວ

• ອາຫານທີ່ມີພຣອບິໂອຕິກສູງ (ຕາຮານາ, ໂຢເກີດ, ກະລຳປັ້ນດອງ)

ອາຫານທີ່ຄວນຫຼີກລ້ຽງ:

• ຊັອກໂກແລັດ, ກາເຟ, ເຫຼົ້າ

• ຫມາກເລັ່ນ ແລະອາຫານທີ່ມີກົດສູງ

• ອາຫານປຸງແຕ່ງ, ໄຂມັນ ແລະນ້ຳຕານສູງ

• ອາຫານເຜັດ ແລະອາຫານທອດ

• ອາຫານສຳເລັດແລະອາຫານແຊ່ແຂງ

• ສານຫວານເທີງ ແລະສານເພີ່ມເຕີມ

ຄວນຈື່ຈຳວ່າ ຄວາມໄວຕໍ່ອາຫານຂອງແຕ່ລະຄົນອາດຈະແຕກຕ່າງກັນ. ຄວນປຶກສາຜູ້ຊຳນານກ່ອນປ່ຽນແປງອາຫານ ຫຼືກ່ອນຮັບການຮັກສາ.

ຄຳຖາມທີ່ພົບບ່ອຍ

1. ກາສຕຣິດຫາຍເອງໄດ້ບໍ?

ໃນບາງກໍລະນີ, ໂດຍສະເພາະຖ້າສາເຫດຖືກກຳຈັດ (ເຊັ່ນ ຢຸດໃຊ້ຢາ ຫຼືຫຸ້ນເຫຼົ້າ-ຢາ), ອາການກາສຕຣິດອາດຈະບັນເທົາລົງ. ແຕ່ຖ້າອາການຮຸນແຮງ ຫຼືຢູ່ດົນນານຄວນໄດ້ຮັບການປຶກສາແພດ.

2. ກາສຕຣິດມີໂອກາດນຳໄປສູ່ມະເຮັງກະເພາະໃນອະນາຄົດບໍ?

ກາສຕຣິດຄຣອນິກ, ໂດຍສະເພາະທີ່ຢູ່ດົນນານແລະບໍ່ຮັບການຮັກສາ, ອາດເພີ່ມຄວາມສຽງຕໍ່ມະເຮັງກະເພາະ. ດັ່ງນັ້ນການຕິດຕາມແລະຮັກສາທີ່ເໝາະສົມມີຄວາມສຳຄັນ.

3. Helicobacter pylori ແມ່ນຫຍັງ ແລະມີຜົນຕໍ່ກາສຕຣິດແນວໃດ?

Helicobacter pylori ແມ່ນເຊື້ອແບັກທີເຊີທີ່ສາມາດມີຊີວິດຢູ່ໃນເຢື້ອຫຸ້ມມູກຂອງກະເພາະ. ມັນສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດການອັກເສບໃນເຢື້ອຫຸ້ມກະເພາະ ແລະອາດຈະນຳໄປສູ່ການເກີດກາສຕຣິດ. ການຮັກສາມັກຈະໃຊ້ຢາຕ້ານເຊື້ອແບັກທີເຊີ ແລະຢາທີ່ກົດກັ້ນກົດກະເພາະ.

4. ບຸກຄົນທີ່ມີກາສຕຣິດຄວນໄປພົບແພດເມື່ອໃດ?

ເມື່ອມີອາການເຈັບທ້ອງ, ຄືນໄສ້, ອາ່ວຍ, ອາ່ວຍທີ່ມີເລືອດ ຫຼື ດຳ, ຫຼືມີເລືອດໃນອຸຈາລະ ຄວນໄປພົບແພດໂດຍບໍ່ຄວນລ່າຊ້າ. ອາການເບົາະບາງທີ່ມີເວລາຍາວກໍຄວນໄດ້ຮັບການປຶກສາທາງການແພດເຊັ່ນກັນ.

5. ວິທີການຮັກສາທີ່ມີປະສິດທິພາບທີ່ສຸດໃນກາສຕຣິດແມ່ນຫຍັງ?

ການຮັກສາຈະຖືກກຳນົດຕາມສາເຫດພື້ນຖານ. ວິທີການທີ່ມີປະສິດທິພາບທີ່ສຸດແມ່ນການປ່ຽນແປງວິຖີຊີວິດ, ຫຼີກລ້ຽງສິ່ງທີ່ທຳໃຫ້ກະເພາະເສຍຫາຍ ແລະໃຊ້ຢາຕາມຄຳແນະນຳຂອງແພດຢ່າງສະເຫມີສະເຫມີ.

6. ກາສຕຣິດສາມາດຫາຍຂາດໄດ້ຫຼືບໍ?

ດ້ວຍການຮັກສາແລະມາດຕະການທີ່ເໝາະສົມ ກາສຕຣິດມັກຈະດີຂຶ້ນ. ແຕ່ຖ້າບໍ່ກຳຈັດສາເຫດອອກ ອາດຈະເກີດຊ້ຳໄດ້. ສຳລັບກໍລະນີເປັນຫຼັງຄົງ ການກວດສຸຂະພາບກັບແພດຢ່າງສະເຫມີສະເຫມີແມ່ນມີປະໂຫຍດ.

7. ຢາປົກປ້ອງກະເພາະສາມາດໃຊ້ໃນກາສຕຣິດໄດ້ຢ່າງປອດໄພບໍ?

Proton pump inhibitors ແລະ antacids ສາມາດໃຊ້ໄດ້ຢ່າງປອດໄພຕາມຄຳແນະນຳຂອງແພດ. ການໃຊ້ດ້ວຍຕົນເອງ ແລະໃນເວລາຍາວອາດເຮັດໃຫ້ເກີດຜົນຂ້າງເຄຽງເພີ່ມຂຶ້ນ.

8. ຄວນປະຕິບັດອາຫານສຳລັບກາສຕຣິດເປັນເວລາດົນແຄ່ໃດ?

ເວລາປະຕິບັດອາຫານຈະແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມບຸກຄົນ ແລະປະເພດຂອງກາສຕຣິດ. ໂດຍທົ່ວໄປຈະແນະນຳໃຫ້ປະຕິບັດຈົນອາການຫຼຸດລົງ ຫຼືບາງຄັ້ງອາດຈະຕ້ອງຮັກສານິສັຍການກິນທີ່ດີໃນເວລາຍາວ.

9. ອາຫານທີ່ມີພັນທຸກຳມະຊີວະສາມາດຮັກສາກາສຕຣິດໄດ້ບໍ?

ອາຫານທີ່ມີພັນທຸກຳມະຊີວະ ຕາມການສຶກສາບາງສ່ວນ ສາມາດຊ່ວຍສົມທົບສຸຂະພາບການຍ່ອຍ ແລະອາດຊ່ວຍໃນການຮັກສາກາສຕຣິດ, ໂດຍສະເພາະໃນການຮັກສາການຕິດເຊື້ອ H. pylori.

10. ຄວນຫຼີກລ້ຽງເຄື່ອງດື່ມໃດໃນກາສຕຣິດ?

ກາເຟ, ເຫຼົ້າ, ເຄື່ອງດື່ມມີກະປອງ ແລະນ້ຳຜົນໄມ້ທີ່ມີກົດສູງ ບໍ່ແນະນຳເພາະອາດກະຕຸ້ນກະເພາະ.

11. ກາສຕຣິດໃນຄັນຕັ້ງທ້ອງອັນຕະລາຍບໍ?

ອາການກາສຕຣິດໃນຄັນຕັ້ງທ້ອງອາດເຮັດໃຫ້ຮູ້ສຶກບໍ່ສະດວກ ແຕ່ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດບັນຫາຮ້າຍແຮງ. ທຸກກໍລະນີຄວນປຶກສາກັບແພດສູດຮິດສາດສຳລັບສະຕີ.

12. ຄວາມເຄັງຕຶງສາມາດກະຕຸ້ນກາສຕຣິດໄດ້ບໍ?

ແມ່ນແທ້, ຄວາມເຄັງຕຶງຫຼາຍສາມາດເຮັດໃຫ້ການຜະລິດກົດກະເພາະເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະອາດເຮັດໃຫ້ອາການກາສຕຣິດເຫັນຜົນຫນັກຂຶ້ນ. ການຄວບຄຸມຄວາມເຄັງຕຶງອາດມີປະໂຫຍດ.

13. ກາສຕຣິດເປັນໂລກຕິດຕໍ່ບໍ?

ການຕິດເຊື້ອ Helicobacter pylori ສາມາດຕິດຈາກຄົນໜຶ່ງໄປອີກຄົນໜຶ່ງໄດ້ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນກາສຕຣິດທຸກປະເພດຈະຕິດຕໍ່. ການຮັກສາຄວາມສະອາດສ່ວນບຸກຄົນແມ່ນສຳຄັນ.

14. ເດັກນ້ອຍສາມາດເປັນກາສຕຣິດໄດ້ບໍ?

ແມ່ນແທ້, ເດັກນ້ອຍກໍສາມາດເກີດກາສຕຣິດໄດ້. ອາດມີອາການຄ້າຍຄືກັນ ແລະຄວນໄດ້ຮັບການປຶກສາຈາກແພດ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ

• ອົງການອະນາໄມໂລກ (World Health Organization), Helicobacter pylori and Gastric Cancer Fact Sheets

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Helicobacter pylori Information

• American Gastroenterological Association (AGA), Gastritis Clinical Guidelines

• Mayo Clinic, Gastritis overview

• European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE), Clinical Practice Guidelines on Gastritis