Көздің тартылуы туралы білуіңіз қажет мәліметтер
Көздің тартылуы – қоғамда өте жиі кездесетін жағдай және әдетте зиянсыз деп есептелгенімен, шын мәнінде бұл – қабақтағы бұлшықеттердің еріксіз жиырылуынан туындайтын клиникалық көрініс. Күнделікті өмірде көбінесе шаршау немесе ұйқысыздық сияқты себептермен пайда болса да, кейде астарында жатқан түрлі көз ауруларының белгісі болуы мүмкін. Осы себепті, ұзақ уақытқа созылатын немесе жиі қайталанатын көз тартылуларында көз аурулары маманына қаралу маңызды.
Көз тартылуы дегеніміз не?
Медицинада "миокимия" деп аталатын көз тартылуы, көбінесе қабақтағы бұлшықеттерде кенеттен, қысқа уақытты және еріксіз қозғалыстармен (спазмдармен) байқалады. Бұл жиырылулар әдетте жоғарғы қабақта көрінеді; кейбір адамдарда төменгі қабақта немесе екі қабақта да болуы мүмкін. Тартылулар жеңіл және байқалмайтындай минималды болуы мүмкін, кейде күні бойы бірнеше рет немесе мүлде болмауы да ықтимал. Сирек жағдайда, жиырылулар күштірек және ұзаққа созылуы мүмкін, тіпті екі қабақтың да жабылуына әкелуі ықтимал. Бұл ауырлау көріністі "блефароспазм" деп атайды және міндетті түрде медициналық бағалауды талап етеді.
Көп жағдайда қабақтағы тартылулар тек жергілікті және жеңіл шағымдарға себеп болады. Алайда сирек болса да, беттегі басқа аймақтарда бұлшықет тартылуы мен бақылаусыз қозғалыстардың қатар жүруі неврологиялық жағдайға нұсқауы мүмкін. Мұндай жағдайда медициналық мекемеге шұғыл түрде жүгіну қажет.
Көз тартылуының ықтимал себептері
Көз тартылуы көбінесе зиянсыз және уақытша жағдай ретінде пайда болады. Нақты себебі көп жағдайда анық болмаса да, түрлі қоздырғыш факторлар көз бұлшықетінің спазмында рөл ойнауы мүмкін:
Шамадан тыс шаршау
Ұйқысыздық немесе ұйқының бұзылуы
Стресс пен күйзеліс
Көздің тітіркенуі, аллергиясы немесе құрғауы
Көз инфекциялары
Күшті күн сәулесі, жел, ауа ластануы немесе жарық ортада болу
Көзді жиі ысқылау немесе физикалық жарақаттар
Кофеин, алкоголь немесе темекі өнімдерін шамадан тыс қолдану
Кейбір дәрі-дәрмектердің жанама әсерлері
Өте сирек жағдайда, кейбір неврологиялық аурулар немесе ми ісіктері де көзде ұзақ уақытты тартылудың астарында жатқан себеп болуы мүмкін. Сондықтан, шағымдар ұзақ уақытқа созылса міндетті түрде маманға қаралу қажет.
Сол немесе оң көздегі тартылу себептері
Оң және сол көзде байқалатын тартылулардың себептері ұқсас келеді. Шаршау, стресстің жоғарылауы, шамадан тыс кофеин немесе алкоголь қабылдау, электролит теңгерімсіздігі және кейбір дәрілер бұл жағдайға себеп болуы мүмкін. Сирек жағдайда, көздегі тартылу қандай да бір денсаулық мәселесінің белгісі болуы мүмкін; мұндайда көз тексерісі мен қажетті зерттеулер маңызды рөл атқарады.
Көз тартылуының белгілері қандай?
Ең негізгі белгі – қабақта (жоғарғы немесе төменгі) жылдам, ырғақты және еріксіз жиырылулар. Көбіне ауыртпалықсыз, бірақ кейбір адамдарда аздап жайсыздық тудыруы мүмкін. Тартылулар бірнеше секундқа созылуы мүмкін, кейде үзіліспен бірнеше күнге дейін жалғасады. Ауыр жағдайларда қабақтың толық жабылуына себеп болуы ықтимал.
Қандай жағдайда медициналық көмек алу қажет?
Көз тартылуларының көпшілігі қысқа уақытта өздігінен өтеді және әдетте емдеуді қажет етпейді. Алайда төмендегідей шағымдар болса, көз дәрігеріне қаралуға тартынбау керек:
Қабақта қатты салбырау пайда болса
Көзде шамадан тыс ірің немесе үнемі қызару байқалса
Бетте басқа аймақтарда да жиырылулар пайда болса
Қабақ спазмы кезінде көз толық жабылып, кейін ашу қиындық тудырса
Ірің, ісіну немесе көзде айқын қабыну белгілері болса
Тартылу үш аптадан ұзаққа созылса
Сонымен қатар, көз тартылуымен қатар көруде кенет өзгеріс, ауырсыну немесе айнала бұлшықеттерде де еріксіз қозғалыстар болса, неврологиялық бағалау қажет болуы мүмкін.
Көз тартылуын анықтау және тексеру үдерісі
Көз тартылуының диагнозы, әдетте, науқастың медициналық тарихы мен клиникалық тексеру арқылы қойылады. Сирек жағдайда, шағымдар жалғасқан кезде, көз ауруларына немесе неврологиялық бұзылыстарға қатысты кеңейтілген зерттеулер сұралуы мүмкін (мысалы, магниттік-резонанстық томография – МРТ, қан талдаулары немесе неврологиялық бағалау). Бұл ықтимал ауыр себептерді жоққа шығару үшін маңызды.
Көз тартылуын азайту және алдын алу шаралары
Көз тартылуының көпшілігі қарапайым шаралармен өздігінен басылады. Төменде осы тақырыпқа қатысты ұсыныстарды таба аласыз:
Жеткілікті және сапалы ұйқыға мән беріңіз.
Көздеріңізді жиі тынықтырыңыз және ұзақ уақыт экранға қарасаңыз, үзіліс жасаңыз.
Кофе, шай және энергетикалық сусындар сияқты кофеин мөлшері жоғары сусындарды азайтыңыз.
Көздеріңізді қажетсіз ысқыламаңыз немесе баспаңыз.
Көз құрғауы, аллергия немесе инфекцияға күмәніңіз болса, дәрігерге кеңесіп, тиісті тамшы немесе дәрі-дәрмектерді қолданыңыз.
Күн астында жүргенде ультракүлгін сүзгісі бар күн көзілдірігін пайдаланыңыз.
Бөлме ауасының таза әрі ылғалды болуына назар аударыңыз; желдету мен таза ауа да көз саулығы үшін пайдалы.
Стрестен арылу үшін қажет болса психологиялық қолдау алудан тартынбаңыз.
Қолданыстағы көз ауруыңыз немесе созылмалы дерттеріңіз болса, дәрі-дәрмектеріңізді дәрігердің нұсқауы бойынша қабылдауды жалғастыруыңыз керек.
Емдеу нұсқалары
Көп жағдайда көз тартылуы емсіз-ақ басылады. Шағымдар жалғасса немесе жиі қайталанса, медициналық тексеруден кейін астарындағы себепті емдеу маңызды. Көзде аллергия немесе құрғау болса, тиісті тамшы және жасанды көз жасы препараттары тағайындалуы мүмкін. Стресс пен бұлшықет шаршауы болса, тынығу ұсынылады. Сирек әрі ауыр жағдайларда, дәрігердің кеңесімен бұлшықет босаңсытатын дәрілер немесе одан да күрделі емдер қолданылуы мүмкін. Блефароспазм сияқты ауыр тартылуларда ботулинум токсині инъекциялары қажет болуы мүмкін және ем дәрігердің бақылауымен жүргізілуі шарт.
Есіңізде болсын, көздеріңізде ұзақ уақытты, ауыр немесе әдеттен тыс қайталанатын жиырылулар болса, ерте кезеңде маман көмегіне жүгіну болашақта туындауы мүмкін күрделі көз мәселелерінің алдын алуға мүмкіндік береді. Көз саулығыңызды ескерусіз қалдырмаңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
1. Көз тартылуы не себепті болады?
Көбінесе шаршау, ұйқысыздық, стресс, кофеин тұтыну немесе көздің тітіркенуі көз тартылуының негізгі себептері қатарында. Сирек жағдайда, астарында жатқан көз немесе неврологиялық аурулар да әсер етуі мүмкін.
2. Көз тартылуы зиянды ма?
Көз тартылуының көпшілігі зиянсыз және қысқа уақытта өтеді. Алайда әдеттен тыс ұзаққа созылса немесе басқа ауыр белгілермен қатар жүрсе, міндетті түрде дәрігерге қаралу керек.
3. Сол көз тартылуы жамандықтың белгісі ме?
Сол немесе оң көз тартылуы арасында денсаулық тұрғысынан айтарлықтай айырмашылық жоқ. Екі көздегі тартылу да әдетте бірдей себептерге байланысты.
4. Қандай жағдайда көз тартылуы үшін дәрігерге бару керек?
Тартылу үш аптадан ұзаққа созылса, көзді толық жапса, қатар ауырсыну, ісіну немесе көру жоғалуы болса, беттегі басқа бұлшықеттерде де еріксіз қозғалыстар басталса, маманға қаралу қажет.
5. Көз тартылуын азайту үшін не істеуге болады?
Жеткілікті ұйқы, стрессті азайту, кофеин тұтынуды азайту, экран алдында жиі үзіліс жасау және көз гигиенасына мән беру пайдалы.
6. Көз тартылуы жұқпалы ма?
Жоқ, көз тартылуы жұқпалы аурулар қатарына жатпайды.
7. Қабақ тартылуы тұрақты болуы мүмкін бе?
Қабақ тартылуының көпшілігі уақытша. Астарында ауыр ауру болмаса, тұрақты болуы күтілмейді.
8. Көз тартылуында қандай тамшылар қолданылады?
Дәрігердің кеңесімен аллергия, құрғау немесе инфекция үшін тиісті көз тамшылары қолданылуы мүмкін.
9. Көзімді ысқылау тартылуды күшейте ме?
Иә, көзге жиі қысым жасау немесе ысқылау тітіркенуге себеп болып, тартылуды қоздыруы мүмкін.
10. Көз тартылуында өсімдік текті немесе баламалы ем қолдану керек пе?
Денсаулық мамандарының ұсынысынан тыс баламалы емге жүгіну ұсынылмайды. Көз шағымдарында алдымен дәрігер тексеруі қажет.
11. Көз тартылуымен бірге бас ауруы болса не істеу керек?
Шағымдар қатар және ұзаққа созылса, неврологиялық бағалау қажет болуы мүмкін, міндетті түрде дәрігерге қаралу керек.
12. Балаларда көз тартылуы қауіпті ме?
Балаларда да әдетте уақытша. Алайда жиі қайталанса немесе қосымша шағымдар болса, педиатрға немесе көз дәрігеріне қаралу қажет.
Дереккөздер
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (World Health Organization – WHO)
Американдық офтальмология академиясы (American Academy of Ophthalmology – AAO)
Mayo Clinic: Көздің тартылуы
Ұлттық көз институты – Көз саулығы туралы ақпараттық ресурстар
Cleveland Clinic: Көздің тартылуы (Миокимия және блефароспазм)