Фибромиалгия синдромы: белгілері, себептері және басқару тәсілдері

Фибромиалгия дегеніміз не?

Фибромиалгия – бұл дененің әртүрлі бөліктерінде ұзақ уақытқа созылатын кең таралған бұлшықет ауырсынуларымен сипатталатын, созылмалы әрі күрделі жұмсақ тін ревматизмі. Бұл жағдай тек физикалық ауырсынумен шектелмейді; шаршау, ұйқы бұзылыстары, ойдың тұмандануымен қатар психикалық ауытқулар да қатар жүруі мүмкін. Әлемнің әртүрлі қоғамдарында таралуы әртүрлі болғанымен, ересектердің аз пайызында кездеседі және әсіресе әйелдер арасында жиі байқалады. Фибромиалгияның нақты себебі әлі анықталмағанымен, генетикалық және қоршаған орта факторларының өзара әрекеттесуі нәтижесінде пайда болады деп есептеледі.

Фибромиалгия синдромы дегеніміз не?

Фибромиалгия – бұлшықет пен сүйектерде сезілетін кең таралған ауырсынумен қатар, дененің белгілі бір аймақтарында сезімталдықтың артуы және жалпы әлсіздік белгілерімен танылатын созылмалы денсаулық мәселесі. Бұл синдромның белгісі көбінесе субъективті; яғни, зертханалық талдаулармен тікелей анықталмайды. Сондықтан ауру көбінесе басқа сырқаттармен шатастырылып, диагнозы кешігуі мүмкін.

Фибромиалгияның ықтимал себептері қандай?

Фибромиалгияға әкелетін бір ғана себеп анықталмаған; алайда көптеген зерттеулер кейбір қауіп факторларын анықтаған:

• Өткен инфекциялар: Кейбір вирус немесе бактерия инфекцияларынан кейін фибромиалгия дамуы мүмкін екені байқалған.

• Генетикалық бейімділік: Отбасында фибромиалгия тарихы бар адамдарда қауіптің жоғарылауы мүмкін деп есептеледі.

• Физикалық және эмоциялық жарақат: Ауыр жарақат немесе күшті психологиялық күйзеліс фибромиалгияны қоздырушы болуы мүмкін.

• Үздіксіз күйзеліс: Ұзақ мерзімді күйзеліс гормоналды жүйеге әсер етіп, аурудың пайда болуына ықпал етуі мүмкін.

• Тұлғалық ерекшеліктер: Сезімтал және мінсіздікке ұмтылатын адамдар арасында фибромиалгия жиі кездесуі мүмкін.

Кейбір теориялар ми мен жүйке жүйесінің ауырсыну шегін төмендетіп, ауырсынуға аса сезімталдық пайда болатынын алға тартады. Бұл жағдай, әдетте ауырсыну туғызбайтын тітіркендіргіштердің де уақыт өте келе ыңғайсыздық тудыруына себеп болуы мүмкін.

Фибромиалгия ұстамалары қалай пайда болады?

Аурудың ағымы адамнан адамға әртүрлі болуы мүмкін. Кейде ауырсынудың күшеюі (ұстама кезеңі) байқалады. Бұл кезеңдерде ауырсыну мен шаршау айқын түрде нашарлайды. Ұстама кезінде ұйқысыздық, ас қорыту мәселелері (мысалы, рефлюкс), қол мен аяқта ісіну, ұйып қалу сияқты әртүрлі шағымдар да күшеюі мүмкін.

Фибромиалгия белгілері қандай?

Фибромиалгияның ең негізгі белгісі – кең таралған және ұзақ уақытқа созылатын бұлшықет ауырсынуы. Алайда ауру көбінесе тек ауырсынумен шектелмейді. Жиі кездесетін басқа белгілер мыналар:

• Тұрақты немесе қайталанатын шаршау

• Ұйықтағанына қарамастан тынығып шықпау

• Бас аурулары

• Депрессивті көңіл-күй немесе мазасыздық

• Зейін қоюдың қиындауы (“ми тұманы” деп те аталады)

• Төменгі іш ауыруы

• Дем алуда қиындау сезімі

• Құлақта шуылдау

• Жаттығу кезінде тез шаршау

Фибромиалгияда бұрын диагноз үшін маңызды болған және 'сезімтал нүктелер' деп аталатын дене аймақтарында (мысалы, бастың артқы бөлігі, иықтар, жамбас, тізе және шынтақ сияқты) қысымға сезімталдық дамуы мүмкін. Қазіргі таңда бұлар диагноз үшін жалғыз жеткілікті деп саналмайды.

Кімдер фибромиалгия даму қаупінде?

Әйелдерде ерлерге қарағанда жиі кездесетін ауру. Отбасында фибромиалгия тарихының болуы қауіптің жоғарылауына себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, кейбір аутоиммунды аурулармен, мысалы, лупус немесе ревматоидты артритпен қатар жүруі мүмкін.

Фибромиалгия диагнозы қалай қойылады?

Фибромиалгия диагнозында негізгі критерий – кемінде үш ай бойы жалғасатын және басқа медициналық себеппен түсіндірілмейтін кең таралған дене ауырсынуы. Қазіргі уақытта фибромиалгияны нақты көрсететін бірде-бір зертханалық тест жоқ. Дәрігерлер қан талдаулары немесе бейнелеу сияқты кейбір тесттер арқылы басқа ықтимал ауруларды жоққа шығарып, диагноз қояды.

Фибромиалгияны басқару: не істеуге болады?

Емдеу тәсілі симптомдарды бақылауға алуды және адамның өмір сапасын арттыруды мақсат етеді. Әдетте дәрі-дәрмек қолдану, өмір салтын өзгерту және қосымша емдеу әдістері бірге қарастырылады.

Дәрі-дәрмекпен емдеу

• Ауырсынуды басатын дәрілер: Жеңіл ауырсынулар үшін дәрігеріңіз қарапайым ауырсынуды басатын дәрілер ұсынуы мүмкін. Қатты ауырсыну үшін күшті дәрілер қысқа мерзімді және бақылаумен қолданылуы мүмкін.

• Антидепрессанттар: Ауырсыну сезімталдығын азайтуда, сондай-ақ көңіл-күй мен ұйқы бұзылыстарын басқаруда қолданылуы мүмкін.

• Антиепилептиктер: Әсіресе габапентин және прегабалин сияқты дәрілердің жүйке жүйесі арқылы ауырсынуды азайтатын әсері дәлелденген. Бұл дәрілерді ықтимал жанама әсерлеріне байланысты міндетті түрде дәрігер бақылауымен қолдану керек.

Қосымша тәсілдер және өмір салтын өзгерту

Фибромиалгияны емдеуде көпқырлы тәсілдер өте тиімді болуы мүмкін:

• Физикалық терапия және оңалту шаралары

• Акупунктура, йога, медитация немесе массаж терапиясы сияқты босаңсытатын әдістер

• Салауатты және теңгерімді тамақтану

• Тұрақты, жеңіл әрі ұзақ мерзімді жаттығу бағдарламалары (мысалы, серуендеу, жүзу, велосипед тебу)

• Ұйқының сапалы болуы үшін қолайлы орта мен әдеттер қалыптастыру

Жаттығу бағдарламалары және физикалық белсенділіктің рөлі

Жаттығу фибромиалгияны емдеуде маңызды қолдаушы болып табылады. Дұрыс қарқынмен және жеке ерекшеліктерге сай ұйымдастырылған қозғалыстар бұлшықеттерді күшейтеді, төзімділікті арттырады және ауырсыну мен шаршаудың азаюына ықпал етеді. Әсіресе аэробты жаттығулар (серуендеу, велосипед тебу), жеңіл созылу және күшейту жаттығулары ұсынылады. Бастапқыда баяу қарқынмен және қысқа уақытқа жаттығулар басталып, уақыт өте келе біртіндеп ұлғайтылуы тиіс. Артық күш салу белгілерді нашарлатуы мүмкін; сондықтан физиотерапевтен кәсіби көмек алу пайдалы болуы мүмкін.

Фибромиалгиядан сақтану үшін қандай шаралар қолдануға болады?

Фибромиалгияның алдын алудың нақты жолы белгісіз болса да, өмір сапасын сақтау және симптомдарды жеңілдету үшін мынадай шаралар ұсынылады:

• Тұрақты және сапалы ұйқы әдеттерін қалыптастыру

• Артық кофеин мен қоздырғыш заттардан аулақ болу

• Стресті басқару және босаңсу әдістерін қолдану

• Салауатты диета ұстану

• Тұрақты жаттығу жасау

• Массаж, жылы суға түсу сияқты босаңсытатын әдістерді қолдану

• Әлеуметтік қарым-қатынасты және жеке хоббилерді белсенді ұстау

Фибромиалгия үшін қандай мамандарға жүгіну керек?

Фибромиалгияны басқаруда, ең алдымен ревматология, физикалық медицина және оңалту салаларына негізделген көпсалалы тәсіл ұсынылады. Психиатрия және психология саласынан қолдау алу симптомдарды басқаруда маңызды рөл атқара алады. Физиотерапевтер мен еңбек терапевтерінен жаттығу және қозғалыс бойынша кеңес алуға болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

1. Фибромиалгия дегеніміз не, бұлшықет ревматизмімен бірдей ме?

Фибромиалгия – кең таралған бұлшықет ауырсынуы, сезімтал аймақтар және созылмалы шаршаумен сипатталатын жұмсақ тін ревматизмі. Бұлшықет ревматизмі ұғымы – жалпырақ термин; фибромиалгия осы топқа кіретін нақты ауру.

2. Фибромиалгия өлімге әкеледі ме?

Жоқ, фибромиалгия өлімге әкелмейді. Бірақ емделмеген жағдайда өмір сапасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.

3. Фибромиалгия жұқпалы ма?

Фибромиалгия жұқпалы ауру емес. Генетикалық бейімділік қауіпті арттыруы мүмкін, бірақ адамнан адамға берілмейді.

4. Кімдер қауіп тобында?

Әйелдер, отбасында фибромиалгия тарихы барлар және кейбір ревматикалық/аутоиммунды ауруы бар адамдарда қауіп жоғары.

5. Фибромиалгия диагнозы қалай қойылады?

Диагноз үш айдан ұзаққа созылатын кең таралған ауырсынулар мен зертханада анықталмайтын белгілер негізінде, басқа ықтимал аурулар жоққа шығарылғаннан кейін қойылады.

6. Фибромиалгияда қандай тесттер жасалады?

Фибромиалгияға тән қан талдауы жоқ. Басқа ауруларды жоққа шығару үшін кейбір қан талдаулары жасалуы мүмкін.

7. Емдеу толық сауығуға әкеледі ме?

Фибромиалгияның нақты емі жоқ; бірақ дұрыс тәсілдер симптомдарды бақылауға алуға және өмір сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

8. Жаттығу жасау пайдалы ма?

Иә, тұрақты жеңіл және қолайлы жаттығулар ауырсыну мен шаршаудың азаюына, жалпы денсаулық жағдайының жақсаруына көмектеседі.

9. Дәрілер тәуелділік тудыра ма?

Қолданылатын дәрілердің көпшілігі, әсіресе ауырсынуды басатындар, бақылаулы дозада және дәрігердің қадағалауымен қолданылса, тәуелділік қаупі төмен.

10. Альтернативті емдеу әдістері тиімді ме?

Акупунктура, йога және массаж кейбір науқастарда жеңілдік беретіні көрсетілген; алайда бұл әдістердің әсері адамнан адамға әртүрлі болуы мүмкін.

11. Фибромиалгиямен жұмыс істеу немесе спортпен айналысу мүмкін бе?

Көптеген науқастар тиісті ем және қолдаумен жұмысын және күнделікті өмірін жалғастыра алады. Жаттығулар жеке адамға бейімделуі тиіс.

12. Ұйқы мәселелері қалыпты ма, не істеуге болады?

Фибромиалгияда ұйқы сапасы жиі бұзылады. Ұйқы гигиенасына көңіл бөлу және қажет болған жағдайда дәрігерден көмек алу пайдалы болады.

13. Фибромиалгия үшін қай дәрігерге бару керек?

Ревматология, физикалық медицина және оңалту мамандары ауруды анықтау мен емдеуде негізгі мамандық салалары болып табылады.

14. Фибромиалгиядан қорғану мүмкін бе?

Нақты қорғану әдісі белгісіз болса да, салауатты өмір салты, тұрақты ұйқы және күйзелісті басқару белгілердің басталуын немесе өршуін алдын алуы мүмкін.

15. Фибромиалгия жүктілік кезінде қауіп тудыра ма?

Әдетте жүктілік кезінде өмірге қауіп төндірмейді; бірақ ауырсыну мен шаршау шағымдары артуы мүмкін. Дәрігердің бақылауымен тиісті қолдау көрсетіледі.

Дереккөздер

• Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (WHO)

• АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC)

• Американдық ревматология колледжі (ACR) – Фибромиалгия: Емдеу және басқару нұсқаулықтары

• Mayo Clinic. "Фибромиалгия: Белгілері мен себептері."

• Ұлттық артрит, бұлшықет-қаңқа және тері аурулары институты (NIAMS). "Фибромиалгияға шолу."

• Еуропалық ревматизмге қарсы лига (EULAR) фибромиалгияны басқару бойынша ұсынымдары.