Жүрек талмасы дегеніміз не? Оның белгілері мен себептері қандай? Қазіргі заманғы тәсілмен емдеу жолдары
Жүрек ұстамасының белгілері, себептері қандай? Қазіргі емдеу тәсілдері қандай?
Жүрек ұстамасы – жүрек бұлшықетінің өмірлік маңызы бар оттегі мен қоректік заттардан айрылуы нәтижесінде пайда болатын, шұғыл араласуды қажет ететін жағдай. Медицинада миокард инфарктісі деп аталатын бұл ауру, әдетте жүректі қоректендіретін коронарлық тамырлардың кенеттен бітелуі салдарынан туындайды. Бұл бітелу, тамыр қабырғасында жиналған май, холестерин және басқа заттардан түзілген түйіншектердің жарылуы немесе осы жерде пайда болған қан ұйығының тамырды толық немесе жартылай жабуынан болады. Ерте анықтау және емдеу арқылы жүрекке келетін зиянды барынша азайтуға болады.
Жүрек ұстамасының анықтамасы және негізгі себептері
Жүрек ұстамасы – жүрек бұлшықетінің оттегіге қажеттілігі қанағаттандырылмаған жағдайда, жүрек тінінің зақымдануымен сипатталады. Бұл жағдай, көбінесе коронарлық артериялардағы тарылу немесе кенеттен бітелудің нәтижесі болып табылады. Тамыр қабырғасында жиналған түйіншектер уақыт өте келе тамырды тарылтуы мүмкін және жарылған жағдайда үстіне қан ұйығы қосылып, жүрек бұлшықетіне қан ағымы кенеттен тоқтауы мүмкін. Егер бұл бітелу тез арада ашылмаса, жүрек бұлшықеті қайтымсыз зақымдануы мүмкін және жүректің айдау күші төмендеп, яғни жүрек жеткіліксіздігі дамуы ықтимал. Жүрек ұстамасы бүкіл әлемде өлімнің негізгі себептерінің бірі болып қала береді. Көптеген елдерде жүрек ұстамасы жол-көлік оқиғаларына байланысты өлімнен әлдеқайда көп шығынға әкеледі.
Жүрек ұстамасының ең жиі кездесетін белгілері қандай?
Жүрек ұстамасының белгілері адамнан адамға өзгеруі мүмкін және айқын емес симптомдармен де көрінуі мүмкін. Ең жиі кездесетін белгілер мыналар:
Кеуде ауыруы немесе жайсыздық: Кеуде ортасында қысым, қысылу, күйдіру немесе ауырлық сезімі; кейде сол қолға, мойынға, жаққа, арқаға немесе ішке таралуы мүмкін.
Тыныс алудың тарылуы: Кеуде ауыруымен бірге немесе жеке дамуы мүмкін.
Терлеу: Әсіресе суық және қатты терлеу тән.
Әлсіздік және шаршау: Ұстама алдындағы күндерде шаршау күшейуі мүмкін, әсіресе әйелдерде жиі кездеседі.
Бас айналу немесе есеңгіреу сезімі
Жүрек айнуы, құсу немесе асқазанның бұзылуы
Белсенділікпен байланысы жоқ және басылмайтын жүрек қағуы
Жүрек соғысының жиілеуі немесе ретсізденуі
Арқа, иық немесе жоғарғы іште ауырсыну, әсіресе әйелдерде жиі байқалады.
Себепсіз жөтел немесе тыныс алудың қиындауы
Аяқ, табан немесе тобықта ісіну (көбінесе аурудың кеш кезеңдерінде) Бұл белгілер кейде жеңіл, кейде өте ауыр болуы мүмкін. Әсіресе кеуде ауыруы мен тыныс алудың тарылуы бірнеше минутта басылмаса немесе қайталанса, бірден медициналық көмекке жүгіну қажет.
Әртүрлі топтарда жүрек ұстамасының белгілері
Әйелдер мен жастарда жүрек ұстамасы кейде классикалық кеуде ауыруынсыз да дамуы мүмкін. Әйелдерде әсіресе әлсіздік, арқа ауыруы, жүрек айнуы, ұйқы бұзылуы және мазасыздық сияқты атипиялық белгілер басым болуы мүмкін. Қарттарда немесе қант диабеті бар адамдарда ауырсыну сезімі әлсіз болуы мүмкін, оның орнына кенеттен әлсіздік немесе тыныс алудың тарылуы алғашқы белгі ретінде көрінуі мүмкін.
Түнде немесе ұйқы кезінде сезілетін кеуде жайсыздығы, жүрек қағуы, суық терлеу және кенеттен ояну сияқты белгілер де ұйқыға байланысты дамитын жүрек ұстамасының хабаршысы болуы мүмкін.
Жүрек ұстамасына әкелетін негізгі қауіп факторлары қандай?
Жүрек ұстамасының дамуына көптеген қауіп факторлары әсер етеді және әдетте бұл факторлар бірге кездеседі. Ең жиі кездесетін қауіп факторлары:
Темекі және темекі өнімдерін қолдану
Жоғары холестерин (әсіресе LDL холестериннің жоғарылауы)
Жоғары қан қысымы (гипертония)
Қант диабеті
Семіздік және физикалық белсенділіктің болмауы
Дұрыс тамақтанбау (қаныққан май мен транс майға бай, талшыққа кедей диета)
Отбасында ерте жаста жүрек ауруының болуы
Стресс және созылмалы психологиялық қысым
Жастың ұлғаюы (қауіп жас ұлғайған сайын артады)
Ер жынысы (бірақ менопауза кезеңінен кейін әйелдерде де қауіп жоғарылайды) Кейбір зертханалық көрсеткіштер (С-реактивті ақуыз, гомоцистеин және т.б.) де қауіптің жоғары екенін көрсетуі мүмкін. Қазіргі медицинада семіздік мәселесі бар адамдарда, кейбір хирургиялық және инвазивті әдістер өмір салтын өзгерту арқылы қауіптің төмендеуіне ықпал етеді.
Жүрек ұстамасында диагноз қалай қойылады?
Жүрек ұстамасын анықтауда ең маңызды қадам – науқастың шағымдары мен клиникалық жағдайын бақылау. Одан кейін мына негізгі тексерулер жүргізіледі:
Электрокардиография (ЭКГ): Ұстама кезінде жүректің электрлік белсенділігіндегі өзгерістерді көрсетеді.
Қан талдаулары: Әсіресе тропонин сияқты жүрек бұлшықетінен бөлінетін ферменттер мен ақуыздардың жоғарылауы диагнозды растайды.
Эхокардиография: Жүрек бұлшықетінің жиырылу күшін және қозғалыс бұзылыстарын бағалайды.
Қажет болған жағдайда өкпе рентгені, компьютерлік томография немесе магниттік-резонанстық бейнелеу қосымша зерттеу ретінде қолданылуы мүмкін.
Коронарлық ангиография: Тамыр бітелуі мен тарылуын нақты анықтау және бір мезгілде емдеу үшін жасалады. Процедура кезінде қажет болса баллон ангиопластикасы немесе стент арқылы тамыр ашылуы мүмкін.
Жүрек ұстамасында алғашқы жасалуы тиіс шаралар
Жүрек ұстамасының белгілерін сезінген адам үшін уақыт өте маңызды. Бұл жағдайда орындалуы тиіс негізгі қадамдар мыналар:
Дереу жедел медициналық қызметке хабарласу (жедел жәрдем немесе жедел қызмет шақыру)
Адам тыныш қалыпта отырып, қозғалысты барынша азайтуы керек
Жалғыз болса есікті ашық қалдыруы немесе айналасынан көмек сұрауы керек
Бұрын дәрігер ұсынған болса, қорғаныс мақсатында нитроглицерин сияқты дәрілерді қолдануға болады
Медициналық топ келгенше кәсіби көмек күтілуі керек, қажетсіз күш салу мен үрейден аулақ болу қажет Ұстама кезінде жылдам әрі дұрыс араласу жүрек бұлшықетіндегі зақымды барынша азайтады және өмір сүру мүмкіндігін арттырады.
Жүрек ұстамасын емдеудегі қазіргі тәсілдер
Қазіргі медициналық тәжірибеде жүрек ұстамасын емдеу, науқастың ұстамасының түріне, ауырлығына және бар қауіп факторларына қарай жоспарланады. Емдеу әдетте мынадай қадамдарды қамтиды:
Дереу тамыр ашатын дәрілер мен қан сұйылтатын дәрі-дәрмек тағайындалады
Ерте кезеңде коронарлық араласу (ангиопластика, стент қою) көбіне бірінші таңдау болып табылады
Қажет болған жағдайда шунттау операциясы арқылы бітелген тамырлардың орнына сау тамырлармен алмастыру операциялары жасалуы мүмкін
Өмірге қауіп жойылғаннан кейін жүрек саулығын қолдайтын өмір салтын өзгерту, тұрақты дәрі қабылдау және қауіп факторларын басқару қамтамасыз етіледі
Темекіні тастау, дұрыс және теңгерімді тамақтану, тұрақты физикалық белсенділік, күйзелісті басқару және қант диабеті мен гипертония болса, оларды бақылауда ұстау негізгі шаралар болып табылады Емдеу барысында науқастардың кардиология және жүрек-қан тамырлары хирургиясы мамандарының ұсыныстарын мұқият орындауы және тұрақты бақылау тексерулеріне баруы өте маңызды.
Жүрек ұстамасының алдын алу үшін не істеуге болады?
Жүрек ұстамасы қаупі, көптеген жағдайда өмір салтын өзгерту арқылы айтарлықтай төмендетілуі мүмкін:
Темекі және темекі өнімдерінен толық бас тарту
Холестерині төмен, көкөніс пен талшыққа бай, қаныққан май мен өңделген тағам мөлшері шектеулі тамақтану тәртібін ұстану
Тұрақты жаттығу жасау; аптасына кемінде 150 минут орташа қарқынды физикалық белсенділік ұсынылады
Жоғары қан қысымы мен қантты бақылауда ұстау; қажет болса үздіксіз дәрі-дәрмек қабылдау
Артық салмақты немесе семіз болсаңыз, сау салмаққа жету үшін кәсіби көмек алу
Күйзелісті басқаруды үйрену және психологиялық қолдау жүйелерін пайдалану Бұл шараларға назар аудару, әлем бойынша жүрек ауруларына байланысты өлімді азайтуға көмектеседі.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жүрек ұстамасы қай жаста жиі кездеседі?
Жүрек ұстамасы қаупі жас ұлғайған сайын артады. Алайда генетикалық факторлар, қант диабеті, темекі шегу және өмір салтына байланысты жас ересектерде де кездесуі мүмкін.
Кеуде ауыруынсыз жүрек ұстамасын бастан кешіру мүмкін бе?
Иә. Әсіресе әйелдерде, қант диабеті бар науқастарда және қарттарда жүрек ұстамасы кеуде ауыруынсыз да дамуы мүмкін. Әлсіздік, тыныс алудың тарылуы, жүрек айнуы немесе арқа ауыруы сияқты атипиялық белгілерге назар аудару қажет.
Жүрек талмасы түнде немесе ұйықтап жатқанда да пайда болуы мүмкін бе?
Иә, жүрек талмалары ұйқы кезінде немесе таңға жуық та орын алуы мүмкін. Ұйқыдан кенеттен кеуде ауыруы, жүрек қағуы немесе бас айналуымен оянғандар медициналық бағалау үшін кешіктірмей дәрігерге жүгінуі тиіс.
Әйелдердегі жүрек талмасы белгілері ерлерден өзгеше ме?
Әйелдерде классикалық кеуде ауыруының орнына әлсіздік, арқа мен іштің ауыруы, ентігу, жүрек айну сияқты әртүрлі шағымдар байқалуы мүмкін.
Жүрек талмасымен шатастырылуы мүмкін жағдайлар қандай?
Асқазан аурулары, үрей ұстамасы, бұлшықет-қаңқа жүйесінің ауырсынулары, рефлюкс және өкпе қабынуы сияқты кейбір аурулар жүрек талмасына ұқсас белгілер беруі мүмкін. Күмән болған жағдайда міндетті түрде медициналық бағалау жүргізілуі тиіс.
Жүрек талмасы кезінде аспирин қабылдау керек пе?
Дәрігеріңіз ұсынған болса және аллергияңыз жоқ болса, жедел жәрдем келгенше аспиринді шайнап қабылдау кейбір жағдайларда пайдалы болуы мүмкін. Алайда кез келген жағдайда медициналық көмек бірінші кезекте болуы тиіс.
Жүрек талмасынан кейін толықтай сауығу мүмкін бе?
Ерте араласу алған науқастардың көпшілігі, тиісті ем мен өмір салтын өзгерту арқылы сау өмірге қол жеткізе алады. Дегенмен кейбір жағдайларда жүректің тұрақты қызмет жоғалуы дамуы мүмкін.
Жастарда жүрек талмасының себептері қандай?
Жастарда темекі шегу, жоғары холестерин, семіздік, қозғалыссыздық, кейбір туа біткен тамыр аномалиялары жүрек талмасына себеп болуы мүмкін.
Жүрек талмасынан сақтану үшін тамақтануда нелерге назар аудару керек?
Көкөністер, жемістер, тұтас дәнді дақылдар, балық және пайдалы майлар таңдалуы тиіс; қаныққан және транс май қышқылдары, тұз бен қант тұтыну шектелуі керек.
Жүрек талмасынан кейін жаттығуды қашан бастауға болады?
Жүрек талмасынан кейінгі жаттығу бағдарламасы міндетті түрде дәрігер бақылауымен және жеке қауіп-қатерді бағалау арқылы басталуы тиіс.
Жүрек талмасы болған адам ауруханада қанша уақыт жатады?
Бұл уақыт талманың ауырлығына және қолданылған емдерге байланысты өзгереді. Көп жағдайда бірнеше күннен бір аптаға дейін ауруханада болады.
Отбасында жүрек ауруы болса не істеу керек?
Отбасылық анамнез маңызды қауіп факторы болып табылады. Темекі шекпеу, дұрыс тамақтану, тұрақты жаттығу және қажет болған жағдайда жүрек тексерулерін тұрақты жүргізу керек.
Стресс жүрек талмасына себеп бола ала ма?
Ұзақ мерзімді стресс жанама түрде жүрек талмасы қаупін арттыруы мүмкін. Стрестен мүмкіндігінше аулақ болу немесе тиімді күресу әдістерін қолдану пайдалы болады.
Дереккөздер
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (World Health Organization, WHO): Жүрек-қан тамыр аурулары туралы ақпараттық парақ.
Американдық жүрек қауымдастығы (American Heart Association, AHA): Жүрек талмасының белгілері, қауіптері және қалпына келу жолдары.
Еуропалық кардиология қоғамы (European Society of Cardiology, ESC): Жедел миокард инфарктісін басқару бойынша нұсқаулықтар.
АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC): Жүрек аурулары туралы деректер.
New England Journal of Medicine, The Lancet, Circulation (Сараптамалық медициналық журналдар).