Áhrif þess að hætta að reykja á heilsu og þær breytingar sem verða í líkamanum

Notkunotkun, er eitt mikilvægasta áhættuþáttanna sem hefur fjölþætt neikvæð áhrif á heilsu manna. Sérstaklega er hættan á að þróa með sér alvarlega langvinna sjúkdóma eins og krabbamein, hjarta- og æðasjúkdóma, marktækt hærri hjá einstaklingum sem reykja. Að auki getur áhættan á styttri líftíma aukist hjá þeim sem hafa reykt í mörg ár. Af öllum þessum ástæðum er mikilvægt skref fyrir heilsuna að halda sig frá tóbaki. Hins vegar geta nikótínfíkn og fráhvarfseinkenni gert það erfitt að hætta að reykja. Pirringur, þreyta, höfuðverkur og mikil löngun í nikótín eru algeng einkenni á þessu tímabili. Þótt ferlið við að hætta sé erfitt, veitir það fjölbreyttan ávinning fyrir bæði líkamlega og andlega heilsu. Hér fyrir neðan má sjá ítarlega hvaða jákvæðu breytingar verða í líkamanum þegar þú hættir að reykja.

Jákvæðar breytingar í líkamanum við að hætta að reykja

Líkaminn byrjar strax að jafna sig eftir að hætt er að reykja. Alvarleiki fráhvarfseinkenna minnkar yfirleitt á fyrstu vikum. Helstu breytingar sem sjást eftir að hætt er að reykja eru eftirfarandi:

Minnkun fíknar og aðlögun heilans

Innan nokkurra mánaða eftir að hætt er að reykja, byrjar næmi viðtaka í heilanum sem bregðast við nikótíni að færast í eðlilegt horf. Þannig minnkar nikótínfíknin smám saman.

Styrking blóðrásarkerfisins

Á milli 2 og 12 vikum eftir að hætt er að reykja, verður marktæk framför í blóðrásinni. Á þessu tímabili minnkar hættan á hjarta- og æðasjúkdómum. Jafnframt eykst geta til líkamsræktar og líkaminn getur fundið fyrir meiri orku. Lungun byrja einnig að hreinsa skaðleg efni sem reykingar hafa skilið eftir sig.

Bætt bragð- og lyktarskyn

Reykingar geta dregið úr næmi bragð- og lyktarskyns. Hins vegar, innan 48 klukkustunda eftir að hætt er að reykja, byrjar skemmd á bragð- og lyktartaugum að lagast hratt. Þannig getur skynjun þessara skynfæra aukist verulega á stuttum tíma.

Að finna fyrir meiri orku og ferskleika

Eftir að hætt er að reykja, bætist öndunarhæfni og súrefnismagn í blóði eykst. Þetta hjálpar fólki að finna fyrir meiri orku og ferskleika.

Styrking ónæmiskerfisins

Að halda áfram að reykja getur skaðað varnarkerfi líkamans. Að hætta að reykja stuðlar að styrkingu ónæmiskerfisins og betri baráttu við sýkingar með aukinni súrefnisupptöku og minni bólgumyndun.

Bætt munn- og tannheilsa

Eftir að hætt er að reykja batnar hreinlæti í munni hratt; gulnun á tönnum og andremmu dregur úr. Einnig minnkar hættan á sýkingum í munni.

Jákvæðar breytingar á kynlífi

Reykingar geta valdið ýmsum kynferðislegum truflunum hjá bæði konum og körlum. Sérstaklega getur það aukið ristruflanir hjá körlum og kynlífslítilleika hjá konum. Að hætta að reykja styður við endurjöfnun kynheilbrigðis.

Minnkun á áhættu á krabbameini

Einn helsti skaðinn af reykingum er að það eykur áhættu á mörgum tegundum krabbameins. Eftir að hætt er að reykja minnkar hættan á að fá ákveðnar tegundir krabbameins, sérstaklega í lungum, vélinda, brisi, leghálsi, þvagblöðru, munni, barkakýli og nýrum, verulega með tímanum.

Fráhvarfseinkenni sem geta komið fram eftir að hætt er að reykja

Að hætta að reykja getur verið erfitt bæði andlega og líkamlega fyrir marga. Sérstaklega geta fráhvarfseinkenni sem koma fram á fyrstu vikum aukið hættuna á að byrja aftur að reykja. Á þessu tímabili getur einstaklingurinn fundið fyrir einkennum svipuðum flensu. Ástæða þessara einkenna er að líkaminn reynir að losa sig við nikótín og kerfi sem eru vön nikótíni bregðast við þessari breytingu. Það mikilvægasta er þó að vita að fráhvarfseinkenni eru tímabundin. Algengustu fráhvarfseinkenni eru meðal annars:

• Höfuðverkur og ógleði: Þegar nikótín byrjar að hverfa úr líkamanum geta komið fram kvartanir eins og höfuðverkur og ógleði.

• Doði í höndum og fótum: Bætt blóðrás getur valdið tímabundinni doðatilfinningu í höndum og fótum.

• Hósti og hálsverkur: Þegar lungun reyna að hreinsa uppsafnaðar leifar reyks og eiturefna getur komið hósti og hálsverkur.

• Aukin matarlyst og þyngdaraukning: Hegðun sem kemur í stað nikótínvenju getur aukið matarlyst og valdið þyngdaraukningu hjá sumum.

• Mikil löngun í nikótín: Á milli tveggja og fjögurra vikna eftir að hætt er að reykja getur löngun í nikótín verið mikil.

• Pirringur og skapbreytingar: Eftir að hætt er að reykja geta komið fram óróleiki, reiði, kvíði eða tilfinningasveiflur.

• Hægðatregða: Nikótín hefur áhrif á meltingarkerfið, og þegar hætt er að reykja getur orðið tímabundin hægðatregða og hægari þarmahreyfingar.

• Kvíði, þunglyndi og svefnvandamál: Á fráhvarfstímabilinu geta komið fram kvíði, þunglyndistilfinningar og svefnleysi. Sérstaklega ef þunglyndiseinkenni koma fram er mælt með að leita aðstoðar heilbrigðisstarfsmanns. Til að auðvelda ferlið geta læknar mælt með sálrænum stuðningi, jurtum eins og jóhannesarjurt, omega-3 fitusýrum, nálastungum, hugleiðslu eða nuddmeðferð.

• Einbeitingarerfiðleikar og munnþurrkur: Skortur á einbeitingu og munnþurrkur geta einnig verið tímabundin fráhvarfseinkenni.

Hvenær verða hvaða breytingar í líkamanum eftir að hætt er að reykja?

Með ákvörðun um að hætta að reykja hefjast jákvæðar breytingar í líkamanum fljótt og halda áfram að aukast með tímanum:

• Eftir 20 mínútur: Hjartsláttartíðni hægist og blóðþrýstingur byrjar að lækka.

• Eftir 12 klukkustundir: Kolmónoxíðmagn í blóði nær eðlilegu stigi.

• Eftir 48 klukkustundir: Bragð- og lyktarskyn verða greinilega næmari.

• Á milli 2 vikna og 3 mánaða: Blóðrás og öndunarstarfsemi batnar verulega.

• Á milli 1 og 9 mánaða: Andnauð og hósti minnka.

• Eftir 1 ár: Hættan á hjartasjúkdómum minnkar verulega.

• Eftir 5 ár: Heilablóðfallsáhætta verður svipuð og hjá þeim sem aldrei hafa reykt.

• Eftir 10 ár: Áhætta á lungnakrabbameini nálgast þá sem aldrei hafa reykt.

• Eftir 15 ár: Áhætta á hjarta- og æðasjúkdómum verður næstum sú sama og hjá þeim sem aldrei hafa reykt.

Af hverju er mikilvægt að fá stuðning í ferlinu við að hætta að reykja?

Að taka ákvörðun um að hætta að reykja er eitt mikilvægasta skrefið sem þú getur tekið fyrir heilsu þína. Hins vegar getur það verið erfitt fyrir suma að takast á við þetta verkefni einir. Sumir eiga erfitt með að takast á við fráhvarfseinkenni og því getur hættan á að byrja aftur að reykja aukist. Þeir sem eru staðráðnir í að hætta að reykja ættu að leita sér aðstoðar hjá heilbrigðisstarfsmanni eða stuðningsteymi, sem tryggir öruggara og stöðugra ferli. Læknirinn þinn getur boðið viðeigandi meðferðarúrræði eða aðra stuðningsmöguleika og þannig stuðlað að farsælli niðurstöðu í ferlinu við að hætta að reykja.

Algengar spurningar

1. Hvernig hefur það áhrif á líkamann að hætta að reykja?

Að hætta að reykja hefur jákvæð áhrif á nánast öll kerfi líkamans. Hjarta- og æðakerfi batnar, krabbameinshætta minnkar, ónæmiskerfið styrkist og lífsgæði almennt aukast.

2. Hversu lengi vara fráhvarfseinkenni eftir að hætt er að reykja?

Fráhvarfseinkenni eru mest áberandi fyrstu eina til tvær vikurnar, dvína yfirleitt á nokkrum vikum og hverfa að lokum alveg með tímanum.

3. Er aukin matarlyst og þyngdaraukning óhjákvæmileg?

Margir finna fyrir aukinni matarlyst og smávægilegri þyngdaraukningu eftir að hafa hætt að reykja. Með hollu mataræði og reglulegri hreyfingu má þó halda þessum áhættuþáttum í skefjum.

4. Hversu fljótt minnkar hættan á hjartasjúkdómum eftir að hætt er að reykja?

Frá fyrsta ári eftir að hætt er að reykja byrjar hættan á hjartasjúkdómum að minnka og getur með tímanum orðið næstum sú sama og hjá þeim sem aldrei hafa reykt.

5. Hversu fljótt ná lungun sér eftir að hætt er að reykja?

Lungun hefja hreinsunarferli frá slími og skemmdum frumum innan nokkurra mánaða eftir að hætt er að reykja. Á 1-9 mánuðum má sjá verulega framför í öndunarstarfsemi.

6. Hverjar eru áhrifaríkustu leiðirnar til að auka löngun til að hætta að reykja?

Fagleg aðstoð, nikótínskiptameðferðir, lyf og sálfræðiráðgjöf auka líkurnar á árangri í ferlinu við að hætta að reykja.

7. Getur fráhvarfstímabilið valdið andlegum vandamálum?

Hjá sumum einstaklingum geta kvíði, óróleiki eða jafnvel þunglyndiseinkenni komið fram. Í slíkum tilvikum er gagnlegt að leita sér aðstoðar hjá sérfræðingi.

8. Fæ ég bragð- og lyktarskynið mitt aftur eftir að hafa hætt að reykja?

Hjá flestum verður framfarir í bragð- og lyktarskyni á stuttum tíma eftir að hætt er að reykja.

9. Hvaða breytingar verða á húðinni eftir að hafa hætt að reykja?

Þegar hætt er að reykja eykst blóðflæði í húðinni, litbrigði og teygjanleiki geta komið aftur.

10. Er mikilvægt fyrir þá sem ætla sér að verða þungaðar að hætta að reykja?

Algjörlega. Reykingar hafa neikvæð áhrif á frjósemi, meðgöngu og heilsu barnsins. Að hætta að reykja er afar mikilvægt fyrir þroska barnsins og heilsu móðurinnar.

11. Verð ég að hætta sjálf/ur?

Nei. Flest heilbrigðisstofnanir geta aðstoðað þig með ráðgjöf og ýmsum stuðningsúrræðum til að auðvelda ferlið við að hætta að reykja.

12. Virka aðrar meðferðir þegar verið er að hætta að reykja?

Hjá sumum geta hugleiðsla, nálastungur, nudd og stuðningsmeðferðir verið gagnlegar. Þessar aðferðir koma þó ekki í stað læknisfræðilegs stuðnings; til að ná sem bestum árangri er mælt með að ráðfæra sig við lækni.

13. Fyrir hvaða einkenni á fráhvarfstímabili þarf endilega að leita til læknis?

Ef alvarlegt þunglyndi, langvarandi svefnvandamál, stöðugur höfuðverkur eða önnur alvarleg óþægindi koma fram, skal alltaf leita til sérfræðings.

14. Er hætta á að byrja aftur að reykja eftir að hafa hætt?

Já, sérstaklega fyrstu mánuðina getur verið tilhneiging til að byrja aftur. Því er mikilvægt að fá stuðning og forðast aðstæður sem geta komið af stað löngun.

15. Hef ég ennþá gagn af því að hætta að reykja þó ég hafi reykt í mörg ár?

Að hætta að reykja skilar jákvæðum áhrifum á heilsu á öllum aldri og óháð því hversu lengi þú hefur reykt. Það er aldrei of seint; með ákvörðun um að hætta dregur þú úr áhættunni.

Heimildir

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) – Staðreyndablað um tóbak

Bandaríska lungnasamtökin (American Lung Association) – Ávinningur af því að hætta að reykja

Bandarísku miðstöðvarnar fyrir sjúkdómastýringu og forvarnir (CDC) – Reykingar og tóbaksnotkun: Hætta að reykja

Evrópska hjartasamtökin (ESC) – Leiðbeiningar um tóbak og hjarta- og æðasjúkdóma

Bandaríska krabbameinsfélagið (American Cancer Society) – Leiðarvísir að því að hætta að reykja