iTuvaki ni Moce Dau yaco (Hipersomnia) kei na Vuna: na iTuvaki e Vakaleqa na Bula ni Tamata

Na gagadre ni moce tikoga, e dau kilai levu ena vosa vakavuniwai me vaka na hipersomnia. Na ituvaki oqo, e vakaraitaki ena nona vakila vakalevu e dua na tamata na gagadre ni moce ena siga, na dredre ni vakaduri tu kei na vakayacora ni itavi ni veisiga. Na hipersomnia e rawa ni vakaleqa vakalevu na itovo ni bula vinaka ka dau gadrevi kina na veivuke vakavuniwai. Ena ulutaga oqo, eda na veitalanoataka na vuna e vakavuna kina na gagadre ni moce tikoga, na kena veiwekani kei na leqa ni bula eso, kei na sala ni lewa.

Na Vuna Levu ni Gagadre ni Moce Tikoga

1. Na Cava na Hipersomnia?

Na hipersomnia e dua na leqa ni moce e vakaraitaki ena gagadre ni moce tikoga ka vakavuna me vakila e dua na tamata na moce ena loma ni siga. E rawa ni wasei ena rua na iwasewase levu: hipersomnia idiopathic kei na hipersomnia sekonderi. Na hipersomnia idiopathic e yaco ena sega ni dua na vuna matata, ka dau vakaraitaki ena nona vakila na oca ena mataka dina ga ni moce balavu ena bogi. Na hipersomnia e rawa ni vakaleqa na bula vakavanua kei na cakacaka ni tamata, ka vakalailaitaka na itovo ni bula vinaka. E bibi me vakadikevi vakavuniwai me rawa ni kilai na kena iwali.

2. Na Moce Vakadredre ena Narkolepsi

Na narkolepsi e dua na leqa ena veisau ni moce kei na vakaduri tu e ulunivanua. O ira na tauvimate era sotava na moce vakadredre, sega ni lewai rawa ena gauna e sega ni namaki. E rawa ni tomani talega ena lutu vakawawa ni lewa ni yago (cataplexy), dredre ni yadra se moce (sleep paralysis), kei na raivotu dina ni moce. Na narkolepsi e gadrevi kina na veivakaraici vakavuniwai baleta ni rawa ni vakaleqa na bula ni veisiga kei na taqomaki ni tamata.

3. Na Veikilai ni Depretioni kei na Gagadre ni Moce

Na leqa ni bula vakayalo, vakabibi na depretioni, e dau semati vakalevu kei na gagadre ni moce vakalevu. O ira na tauvimate depretioni era dau vakila na oca tudei, lailai ni kaukauwa, kei na gagadre ni moce ena siga taucoko. E rawa talega ni vakaleqa na ituvaki ni moce, me vaka na sega ni moce (insomnia) se hipersomnia. Na veivuke vakayalo kei na wainimate e rawa ni wili ena iwali.

4. Chronic Fatigue Syndrome (CFS)

Na Chronic Fatigue Syndrome e dua na ituvaki ni oca tudei e sega ni vakavinakataki ena vakacegu, ka sega ni matata na vuna. Dina ga ni moce vinaka, era rawa ni vakila na tauvimate na sega ni vakacegu, vakakina na mosi ni yago kei na ulunivanua, dredre ni vakasamataka na ka, kei na leqa ni nanuma. Kevaka e nanumi ni CFS, e dodonu me vakadikevi talega na vuna tale eso e vunitaka.

5. Sleep Apnea: Na Vuna ni Moce Sega ni Vinaka

Na sleep apnea e dua na leqa ni moce e vakaraitaki ena muduki lekaleka ni cegu ena gauna ni moce. Ena vuku ni veika oqo, e dau yadra vakalevu ena bogi ka sega ni moce vinaka; oqo e vakavuna na oca levu kei na gagadre ni moce ena siga. Na iwali ni sleep apnea e sega ni vakavinakataka walega na moce, ia e bibi talega ena vakalailaitaka na rerevaki ni mate ni yago me vaka na hypertension kei na mate ni yalo.

6. Leqa ni Cakacaka ni Thyroid kei na Oca Tudei

Na thyroid e bulia na hormone e lewa na metabolism. Vakabibi ena gauna e sega ni cakacaka vinaka (hypothyroidism), e lutu na kena rawa ni bulia na kaukauwa. O koya gona, e dau laurai na malumalumu, oca, kei na gagadre ni moce. Na hypothyroidism e rawa ni lewai vinaka ena iwali donu.

7. Anemia (Kanikani) kei na Lutu ni Kaukauwa

Na anemia e kena ibalebale ni sega ni levu na sela damu damudamu vinaka ena yago. Na sela damu damudamu e kauta na oxygen, ka kevaka e sega ni rawati vinaka na oxygen, e rawa ni vakavuna na oca kei na gagadre ni moce. E dua na mataqali anemia e dau laurai vakalevu oya na lailai ni aini. Ena iwali donu, e dau vakalailaitaki na leqa oqo.

8. Na iVakarau ni Diabeti ena Oca

Na diabeti e dua na mate tudei e dredre kina na yago me lewa vinaka na levu ni suka ena dra. Na veisau sega ni lewai rawa ni suka ena dra e vakaleqa na kena rawa ni bulia na kaukauwa e gadrevi ena sela. Oqo e rawa ni vakavuna na oca vakayago kei na vakasama, vakakina na gagadre ni moce. Ena lewai vinaka ni diabeti, e rawa ni vakalailaitaki vakalevu na leqa oqo.

Na Vanua e Dodonu Me Nanumi Kina na Gagadre ni Moce Tikoga

E rawa ni vakila na tamata yadua ena so na gauna na oca kei na gagadre ni moce. Ia kevaka e yaco me tudei, ka vakaleqa vakalevu na itovo ni bula vinaka kei na cakacaka ni veisiga, e dodonu me vakadikevi vakavuniwai. Ni sa kilai na vuna, e dau rawa ni vakalailaitaki na leqa ena iwali donu se veisau ni itovo ni bula.

Taro Dau Tarogi Vakalevu

1. Kevaka au moce tikoga, e vakaraitaka beka na leqa levu ni bula?

Na gagadre ni moce tikoga e rawa ni semati ena itovo ni bula, ia e rawa talega ni vakavuna e dua na leqa ni bula e vunitaka. Vakabibi kevaka e vakaleqa na nomu bula veisiga, e dodonu mo sikova e dua na vuniwai.

2. Na veisau e tu vei Hipersomnia kei Narkolepsi?

Na hipersomnia e vakaraitaki ena gagadre ni moce vakalevu ena siga; na narkolepsi e tomani ena moce vakadredre sega ni lewai rawa kei na lutu ni lewa ni yago. Na narkolepsi e dau dua na leqa ni ulunivanua e veivakasosani vakalevu.

3. Na iVakarau ni Depretioni ena Moce

Na depretioni e rawa ni vakaraitaki ena sega ni moce (insomnia) se moce vakalevu (hipersomnia). E dau laurai talega na oca ena mataka kei na lailai ni kaukauwa ena siga.

4. E rawa ni walia na sleep apnea?

Io, na sleep apnea e rawa ni walia. Na sala ni iwali e wili kina na veisau ni itovo ni bula, na kena vakayagataki na misini ni cegu (CPAP), na ivoli ni gusu, kei na veiqaravi vakavuniwai ena so na gauna.

5. Na Veikilai ni Chronic Fatigue Syndrome kei na Gagadre ni Moce Tikoga

O ira na tauvimate ni chronic fatigue syndrome era dau vakila na oca tudei dina ga ni moce vinaka, ka so na gauna na gagadre ni moce vakalevu. Ia, na gagadre ni moce tikoga e rawa ni vakavuna talega ena vuna eso tale.

6. Au na kila vakacava keu tauvimate ena anemia?

Na ivakatakilakila ni anemia e wili kina na oca tudei, malumalumu, rairai vulavula, kei na oca totolo. Me vakadeitaki, e gadrevi na vakadidike ni dra.

7. Na iVakarau ni Leqa ni Thyroid ena Moce

Kevaka na thyroid e sega ni bulia na hormone vinaka (hypothyroidism), e lutu vakalevu na kaukauwa kei na tubu ni gagadre ni moce. Ena iwali donu, e dau vakalailaitaki na leqa oqo.

8. Na lewai ni diabeti e rawa ni vakalailaitaka na oca?

Na lewai vinaka ni suka ena dra e vakalevutaka na kaukauwa ni yago kei na vakalailaitaka na gagadre ni moce.

9. E so na gauna au moce vakalevu ia au se oca tiko, na vuna cava?

E levu na vuna e rawa ni vakavuna: sleep apnea, depretioni, leqa ni thyroid, anemia, se mate ni metabolism tale eso. Kevaka e dede tiko na leqa, e dodonu mo sikova na vuniwai.

10. Na cava au rawa ni cakava vakataki au?

Mo tovolea mo vakayacora na moce vinaka, kanavata, cakacaka vakayago. Ia kevaka e sega ni yali na leqa, e dodonu mo kerea na veivuke vakavuniwai.

11. Na gagadre ni moce tikoga e dau laurai vakalevu vei ira na qase?

E rawa ni veisau na ituvaki ni moce ena kena sa qase na tamata, ia na hipersomnia tudei e rawa ni vakaraitaka e dua na leqa ni bula. Vakabibi kevaka e qai tekivu, e dodonu me vakadikevi vakavuniwai.

12. Na gagadre ni moce tikoga e rawa ni laurai vei ira na gone?

Io, e rawa ni laurai na moce vakalevu vei ira na gone ena vuna eso tale. Kevaka e dede se veisau vakasauri, e vinaka mo sikova na vuniwai ni gone.

13. Na mate cava tale e rawa ni vakavuna na gagadre ni moce tikoga?

Na leqa ni vo ni kaukauwa, mate tudei ni matedamu, so na wainimate, kei na mate ni ulunivanua eso tale e rawa ni vakavuna na leqa oqo.

iVurevure

• World Health Organization (WHO) – Sleep Disorders Fact Sheet

• American Academy of Sleep Medicine (AASM) – Sleep Disorders Classifications and Management

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Chronic Fatigue Syndrome Resources

• American Psychiatric Association (APA) – Major Depressive Disorder Diagnostic Criteria

• American Diabetes Association (ADA) – Diabetes Management Guidelines

• Journal of Clinical Sleep Medicine – Hypersomnia and Narcolepsy Reviews