Fitaayu Kawe: Yeneen Yoonu Jëfandikukat, Alamatu, Jàmm ak Yoonu Fàggu
Lu muy Boyun Fıtığı?
Boyun fıtığı mooy jafe-jafe bu am ci disk yi nekk ci diggante omur yi, bu diggante bi (nucleus pulposus) daldi génn ci boppam te daldi def lu metti ci sinir yi ci kaw, loolu man na indi jafe-jafe ci dund ak yaram. Loolu am na lu bari ci jamono yu metti, yenn saay ci yenn yaram yi, trauma walla bu nit dafa toog bu yàgg. Man na am ci ndaw ak mag, waaye loolu am na ci nit ñi am 20-40 at. Ci ndawam, dund ak mbirum askan wi ak génn ci askan wi man na am ci ndawam.
Naka la Boyun Fıtığı di am?
Omurga mooy lu tax yaram di toog ak di dox. Ci diggante 7 omur yi ci boyun bi, am na disk yu mel ni elastik. Ci diggante disk yi am na lu mel ni gel (nucleus pulposus), te am na lu mel ni xol bu dëgër (anulus fibrosus) ci kawam. Bu loolu metti, gel bi man na génn te daldi def lu metti ci sinir yi, di indi jafe-jafe yu bari.
Lan la tax Boyun Fıtığı?
Lu bari ci lu tax boyun fıtığı am na lu bari ci ndawam. Li gën a metti ci ndawam mooy:
Yenn doxalin yu baaxul, trauma walla lu metti ci yaram
Toogal bu yàgg ak doxalin bu baaxul
Yaram bu metti walla doxalin bu metti ci yaram
Disk yi bu am na ndawam, bu ndawam génn ci ndawam (dejenerasyon)
Sigaar
Toogal bu yàgg ci komputer walla telefon bu am xel
Stres ci yaram yi ci omurga
Ci askan wi, bu am na jafe-jafe yu mel ni loolu, ndax génn ci askan wi
Gannaaw loolu, ci yenn liggéey yi (ni ñi toog ci bureau bu yàgg, ñi def liggéeyu kër, walla ñi dox ci oto) boyun fıtığı am na ci ndawam.
Lu am ci ndawam ci ndawam, man na tax disk bi génn ci ndawam, di indi boyun fıtığı bu yàgg. Bu trauma am ci ndawam, jafe-jafe yi man nañu am ci kaw te yàggul.
Lan la Boyun Fıtığı di indi?
Boyun fıtığı, ci ndawam ak sinir yi ci kaw, man na indi jafe-jafe yu bari. Li gën a metti ci ndawam mooy:
Agu boyun, yaram, kaw ak loxo
Loxo walla loxo yu ndaw bu am na ndawam, bu am na kar, bu am na ndawam
Yaram bu metti ci loxo, bu am na ndawam ci loxo walla loxo yu ndaw
Refleks bu yàggul walla refleks bu ndaw
Baax bu metti, baax bu yàggul
Ci yenn waxtu, doxalin bu metti, baax bu metti walla loxo yu ndaw bu ndaw
Ci yenn nit, baax bi man na gëna metti bu nit di xol, di nopp walla di def lu metti. Sinir yi ci kaw, bu am na ndawam, man na indi lu metti ci loxo ak loxo yu ndaw.
Bu jafe-jafe yi yàgg, sinir yi bu am na ndawam, man na indi ndawam bu metti walla yaram bu metti, ndax loolu, bu jafe-jafe yi am, war na ñu dem ci doktor ba pare.
Jafe-jafe yu am ci Sinir yi ci Boyun Fıtığı
Bu fıtık bi def lu metti ci sinir yi, man na indi jafe-jafe yu bari ci sinir yu bari:
C2: Baax bu metti, baax ci bët ak nopp
C3, C4: Boyun, yaram ak kaw bu metti ak yaram bu metti
C5: Boyun ak yaram bu metti, loxo bu ndaw ak yaram bu ndaw bu am na ndawam, yaram bu metti
C6: Yaram, loxo ak loxo bu ndaw bu am na ndawam, yaram bu metti, refleks bu ndaw
C7: Loxo bu ndaw, loxo bu digg, ndawam bu ndaw, refleks bu metti
C8-T1: Loxo yu ndaw ak loxo bu digg bu am na ndawam, doxalin bu metti ci loxo yu ndaw
Naka la Boyun Fıtığı di gëna xam?
Ci xam-xam boyun fıtığı, bu jafe-jafe yi am, war na ñu def ay test bu am solo, di xool jafe-jafe yi. Ndax baax bi, jamono bi, baax bu metti ak jafe-jafe yu neurologique, loolu mooy lu tax doktor di xam. Test yi ci laboratuvar man nañu am solo bu ndaw, waaye test yi ci xool yaram mooy lu gën a am solo:
Röntgen (X-ray): Xool omurga ak lu man am ci ndawam
Bilgisayarlı Tomografi (BT): Xool lu am ci ndawam ci omurga ak disk yi
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI): Xool yaram yi, disk yi ak sinir yi, mooy lu gën a am solo ci xam-xam boyun fıtığı
Elektromiyografi (EMG) ak test ci sinir yi: Xool lu am ci sinir yi, mooy lu gën a am solo ci xam sinir yi
Doktor man na def test yu am solo ci xam ndax am na jafe-jafe yu mel ni rheumatism, tumor walla infection.
Naka la Boyun Fıtığı di wone ci jàmm?
Ci wone boyun fıtığı, li gën a am solo mooy yeneen jafe-jafe yi, def lu metti ci sinir yi ak yaram, di gëna baax dund. Jàmm bi, ci ndawam ak jamono bi, war nañu def ci nit ku nekk. Ci boppam, ci ndawam, jàmm yi gën a am solo mooy ci jamono bu jàmmul:
Jàng ak dund bu baax: Toogal bu baax, liggéey ci biir kër bu baax, baal ci yaram bu metti ak doxalin bu metti
Fizik terapi ak doxalin: Yaram yi ci boyun bi, doxalin yi, man nañu gëna baax yaram ak xol. Waaye doxalin yi war nañu def ci kaw jàngkat bu xam
Def ısı walla def lu sedd: Man nañu gëna baax baax bi ak yaram bu metti
Yaram bu metti ak yaram bu yàgg: Def ci jamono ak doxalin bu xam
Spinal injection: Bu baax bi metti, doktor man na def injection ci sinir walla ci epidural, loolu man na gëna baax sinir yi
Boyunluk: Ci jamono bu metti, man na gëna baax, waaye yàggul ci def ko
Jàmm ci yaram bu metti, bu sinir yi metti, yaram bu metti walla bu yaram bu metti, man nañu def ci jamono bu metti. Ci jamono bu metti, disk bi ci sinir bi lañu génn. Ci yenn waxtu, man nañu def disk bu am ci boppam walla def yeneen jàmm ci ndawam.
Ci kan lañu war a def Ameliyat ci Boyun Fıtığı?
Jàmm ci yaram bu metti, du ci nit ñépp lañu war a def. Waaye ci waxtu yii lañu man a def ameliyat:
Yaram bu metti ci yaram ak ndawam bu gëna metti
Baax bu metti bu yàgg, bu jàmm yi gën a metti ci dund
Sinir bu metti bu gëna metti ak/ walla yaram bu metti
Jafe-jafe ci ndigalu ndox walla ndigalu ndoxu ndigalu
Ci nit ku nekk, war nañu xool ndawam ba def jàmm bu baax.
Lan la gën a baax ci Boyun Fıtığı?
Ci jàmm boyun fıtığı, man nañu def yeneen jàmm:
Fizik terapi ak doxalin ci kaw jàngkat
Yaram bu yàgg, yaram bu metti ak yaram bu metti ci jamono bu xam
Def lu sedd walla lu tàng
Bu doktor ko xam, man na def massage walla kayropraktik
Yaatu ci boyun, def yaram bu baax ak dund bu baax
Lu gën a am solo mooy, bu ñu bëgg a def jàmm walla doxalin, war nañu laaj jàngkat bu xam. Bu ñu def lu ñu xamul, man na indi jafe-jafe yu gëna metti, ndax loolu, war nañu laaj jàngkat bu xam.
Lañu laaj ci lu bari
1. Ci kan lañu gëna gis Boyun Fıtığı?
Boyun fıtığı man na am ci ndaw ak mag. Ndax ñi toog ci bureau, ñi yóbbu yaram bu metti ak ñi toog bu yàgg, lañu gëna gis ci ndawam.
2. Lan la man a wone ci Boyun Fıtığı?
Baax ci boyun, yaram walla loxo, ndawam, kar, yaram bu metti ci loxo, refleks bu ndaw ak ci yenn waxtu baax bu yàggul, lañu man a wone ci boyun fıtığı.
3. Lanuy jafe-jafe ju gën a am solo ci xam-xam bi lan la?
Manyetik rezonans görüntüleme (MRI) mooy yoon wi gën a am solo te gën a jafe ci xam-xam bi ci wàllu xam-xam boyun fıtığı.
4. Ndax laaj yi am nañu am solo ci nit ñépp?
Program bu laaj bi du am solo ci nit ñépp. Ñi am boyun fıtığı, war nañu dox ci program bi doktoor bi joxee te ci wàllu fizyoterapist.
5. Ndax masaa jaxasoo na ak boyun fıtığı?
Bu jëfandikoo tekniko yu baax, dina tax kas yi yàgg ak xel googu gën a gàtt. Waaye ci ay xaalis, masaa du am solo; war nga laaj sa doktoor ndax mu am solo la.
6. Ndax boyun fıtığı man naa wéy ci boppam?
Ci xaalis yu ndaw ak yu tàmbali, ndax yàgg ak laaj, jafe-jafe yi man nañu gàtt. Waaye ci xaalis yu gën a yàgg ak yu am jafe-jafe neurologique, jàmm ci wàllu faj bi war nañu.
7. Ndax jar nañu defar?
Ñu bare ci ñi am boyun fıtığı man nañu wéy ci yoon yu dul defar. Defar, soxla nañu ci xaalis yu gën a yàgg ak bu yeneen yoon du am ndam.
8. Ndax jàmm ci yàgg ci jëfandikoo boyunluk dañu koy bañ?
Waaw, jëfandikoo ci yàgg dina tax kas yi gën a wóor. Boyunluk war nañu jëfandikoo ci waxtu wu ndaw rekk ak ci wàllu doktoor.
9. Ndax jëfandikoo komputer ak telefon dina tax boyun fıtığı?
Posisiyo bu baaxul ak yàgg ci doxalin bu baaxul, dina tax kas yi ak disk yi gën a wóor te dina gën a yombal fıtık.
10. Ndax boyun fıtığı man naa dellu?
Waaw, bu laaj yi am solo ci risk yi duñu topp ak bu dund bi duñu soppi, man naa dellu.
11. Ban farmasi lañu jëfandikoo ci faj boyun fıtığı?
Ñu jëfandikoo farmasi yu baax ci xel, farmasi yu laxas kas ak farmasi yu anti-inflamatuar. Jëfandikoo farmasi war na ci wàllu doktoor.
12. Ci ban xaalis lañu war a dem ci doktoor?
Bu amee xel, yàgg walla wóor ci kas, walla bu laaj yi gën a yàgg, war nga laaj jàmm ci wàllu fajkat bu am xam-xam.
Jëfandikukat yi
Organisation mondiale de la santé (OMS): “Musculoskeletal Conditions”
Akademi yu Amerik Nöroloji (AAN): Tontu ci Cervical Radiculopathy
EuroSpine: Tontu ci Cervical Disc Herniation
American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS): Xel ci boyun ak boyun disc disease
Mayo Clinic: “Herniated Disk”
New England Journal of Medicine: “Cervical Radiculopathy”