Lii ñuy wara xam ci Çinko: Jëfandikukatam, Jafe-jafeem ak Yoonu Jëfandikukat bu Yaatu

Lanmooy ci Çinko ak bokk ci jëfandikukatam ci yaram

Çinko, am na solo bu baax ci wàllu yaram, te am na solo ngir dund ak wér-gu-yaram. Yaram du mana denc çinko walla sos ko ci boppam; loolu tax, war nga jëfandikoo ci lekk walla ci takke yu am solo. Çinko, ci yaramu nit, moo bokk ci ñaari minerale yu am solo, ba noppi demir, te am na solo ci doxalin yu bare ci yaram.

Çinko am na solo ci jëfandikukatam ci loolu:

• Yaatu, yeneen ak rëy ci sell yi

• Dooleel dooleem ci wàllu wér-gu-yaram

• Sos ak meloon (DNA) ak sell yu ñu dañoo

• Sos protein

• Fesal wàllu wér-gu-yaram ci wàllu feebar

• Dooleel dooleem ci wàllu yaatu ak doxalin

• Jàmm ci xam-xam ak xam-xam ci yaram

• Jàmm ci wér-gu-kanam

Çinko, doxalin metabolism, doxalin ci wàllu nopp, wér-gu-xel ak doxalin ci wàllu xel ak yaram, moo tax yaram di dox ci jamono ju baax.

Ban laaj la Çinko di jox?

Jàmm ci wér-gu-yaram ci wàllu çinko, am na solo ci wàllu yaram, te xam nañu ko ci àdduna sépp, te ay jàngat yu xam-xam jox nañu ko. Ñi ci gën a am solo ci wàllu yaram ci çinko:

Dooleel dooleem ci wàllu wér-gu-yaram

Çinko, am na solo ngir sell yi ci yaram, yaatu, yeneen ak doxalinam. Bu amee ci yaram, dina jàmm ci wér-gu-yaram ngir jàmm ci feebar. Bu amul ci yaram, dina wàññi dooleem ci wér-gu-yaram, te dina jàmm ci feebar. Jàmm ci çinko ci yaram, ci ndigalu dogtor, am na solo ci jamono yu feebar walla jamono yu feebar di gën a am.

Dooleel dooleem ci wàllu wér-gu-kanam

Çinko, dooleel na ci wàllu sos collagen ci kanam ak sell yi, moo tax dina jàmm ci wér-gu-kanam. Bu amee feebar yu mel ni kanam bu feebar, kanam bu dal, walla kanam bu feebar ci jamono yu am solo, jàmm ci çinko dina jàmm ci wér-gu-kanam.

Dooleel dooleem ci wàllu feebar yu am ci ndaje ak ndaw

Ci jàngat yu xam-xam, çinko dina jàmm ci wér-gu-kanam ci jamono yu ndaw, ci feebar yu mel ni makula dejenerasyon (wér-gu-kanam), feebar ci xol ak xam-xam, ak feebar ci xel. Dina jàmm ci wér-gu-yaram ci ndaw ak ndaw yu mag.

Dooleel dooleem ci wàllu kanam ak wér-gu-kanam

Çinko, dina jàmm ci wér-gu-kanam ci ndaw, ci jamono yu ndaw, ci jamono yu feebar, te dina jàmm ci wér-gu-kanam ci jamono yu feebar. Dina jàmm ci wér-gu-kanam ci jamono yu feebar, te dina jàmm ci wér-gu-kanam ci jamono yu feebar.

Dooleel dooleem ci wàllu feebar

Çinko, dina jàmm ci wér-gu-yaram ci jamono yu feebar, te dina jàmm ci wér-gu-yaram ci jamono yu feebar. Dina jàmm ci wér-gu-yaram ci jamono yu feebar, te dina jàmm ci wér-gu-yaram ci jamono yu feebar.

Dooleel dooleem ci wàllu ishal

Ci xale yu ndaw ak bayi, bu amul ci yaram, dina jàmm ci ishal. Loolu tax, Organisation mondiale de la santé, dina jàmm ci çinko ci jamono yu ishal. Çinko dina jàmm ci wér-gu-yaram ak doxalin ci wàllu nopp, te dina jàmm ci ishal.

Beneen jàmm yu am solo

Çinko, dina jàmm ci wér-gu-yaram ci jamono yu feebar, ci jamono yu feebar, ci jamono yu feebar, ak ci jamono yu feebar. Waaye, ci jamono yu feebar, war nga jàmm ci dogtor.

Çinko bu amul: Ñi ci gën a am solo ak lu waral?

Çinko bu amul, am na solo ci ay nit. Bu amee ci nit yu am solo ci lekk, ci jamono yu feebar, ci jamono yu feebar, ci jamono yu feebar, ak ci jamono yu feebar, dina gën a am solo.

Bu amul ci yaram, dina jàmm ci loolu:

• Ndaw yu ndaw ci yaatu ak doxalin

• Kanam bu feebar walla kanam bu dal

• Ndaw ci wàllu doxalin

• Ishal bu doy waar

• Jàmm ci xel ak doxalin ci yaram

Ci jamono yu am solo, çinko bu amul du jox ay laaj, te ci jamono yu am solo, dina jàmm ci jàngat yu xam-xam. Ñi ci am ci yaram, dogtor dina jox ay takke ak lekk yu am solo.

Naka la war a jëfandikoo çinko ci bés bu nekk?

Ci jamono yu am solo, ci jamono yu ndaw, ci jamono yu jigéen ak ci jamono yu am solo, çinko dina gën a am solo. Ci jamono yu am solo, ci jamono yu ndaw ak ci jamono yu am solo, çinko dina gën a am solo:

• 7 waxtu-3 at: 3 mg/bés

• 4-8 at: 5 mg/bés

• 9-13 at: 8 mg/bés

• 14-18 at: 9 mg/bés

• 19 at ak ginnaaw: 8 mg/bés

• Jigéen yu am ci biir: 11 mg/bés

Bu laajee jàmm ci çinko, war nga jàmm ci dogtor. Bu amee ci yaram, dina jàmm ci laaj yu am solo.

Ban lekk la çinko ci?

Çinko, am na ci lekk yu am solo ak lekk yu am solo. Lekk yu am solo ci çinko:

• Yeneen ci géej (bu baax, yeneen ci géej, yeneen ci géej)

• Jën (sardine, saumon, sole)

• Yapp bu weex (nam, xar)

• Ginaar (ganaar, pintade) ak ñebbe

• Legum (ndambe, lenti, niebe)

• Gerte yu am solo (kaju, gerte, pepita)

• Naan ak lekk yu naan (naan, yaay, fromaage)

• Céréales (avoine, kinoa, riz bu xonq)

• Legum yu xonq ak pwa

Ñi ci lekk bu baax, dinañu jàmm ci çinko ci lekk. Waaye, ñi ci lekk bu baaxul, dogtor dina jox ay takke ci çinko.

Çinko bu bare: Lu waral?

Çinko bu bare, dina jàmm ci laaj yu am solo. Bu laajee ci çinko bu bare, dina jàmm ci "çinko toxique" ci yaram. Laaj yu am solo ci:

• Yaram bu feebar, dal, ishal

• Nopp bu feebar walla nopp bu dal

• Nopp bu xel

• Feebar

• Xol bu feebar

• Wàññi dooleem ci wér-gu-yaram

Bu laajee ci çinko bu bare, dina jàmm ci laaj yu am solo ci yaram, ni bakar ak demir. Bu laajee ci laaj yu am solo, war nga jàmm ci dogtor.

Çinko ak jëfandikukatam ci farmasi

Çinko, dina jàmm ci farmasi yu am solo, te dina jàmm ci jëfandikukatam ci farmasi. Bu laajee ci farmasi yu am solo, dina jàmm ci farmasi yu am solo. Waaye, bu laajee ci farmasi yu am solo, dina jàmm ci farmasi yu am solo. Bu laajee ci farmasi yu am solo, war nga jàmm ci dogtor.

Çinko, wér-gu-kanam ak grippe

Jàngat yu xam-xam jox nañu ni çinko dina jàmm ci wér-gu-kanam ak grippe. Çinko dina jàmm ci sell yi ci yaram, te dina jàmm ci wér-gu-kanam. Waaye, bu laajee ci wér-gu-kanam, war nga jàmm ci dogtor.

Çinko ci jamono yu am ci biir

Ci jamono yu am ci biir ak ci jamono yu am solo, ci ndaw ak jigéen, çinko dina gën a am solo. Ci jamono yu am ci biir, war nga jàmm ci dogtor ngir xam ni la war a jëfandikoo çinko.

Çinko takke: Kan la war a jëfandikoo?

Çinko takke, dinañu jëfandikoo ci jamono yu feebar, ci jamono yu feebar, ci jamono yu feebar, walla bu amul ci lekk. Takke yi am nañu ci ay form yu bare (tablet, pastil, siro, ndox, spray walla krem); waaye, bu laajee ci takke, war nga jàmm ci dogtor.

Laaj yu gëna gëna laaj

1. Ci ban feebar la çinko dina jàmm?

Çinko, man naxari ci doxalin doole jikko, aar sañ-sañu deret, jàppale ci gaawal wér-gu-yaram ak wér-gu-xel, ak jàppale ci wér-guy-yaram ak akne. Waaye, lu dul ci wér-gu-yaram, bu la nekk, war nga laaj sa dogtër bala nga jëfandikoo takke.

2. Kan la ci gën a gëna am ci ciñko?

Ciñko bu amul, ci jigéen ñi ci biir, jigéen ñi di nax, ñi am jafe-jafe ci doxalin yaram, ñi lekk yapp, ak ñi di naan alkool, la gën a am.

3. Naka lañu xam ne ciñko dafa bari?

Bu ciñko bari, mën na am xel mu metti, wàññi, diis ak xel mu metti ci doxalin yaram. Bu ciñko bari ci yaram, mën na jàppale ci yàggal jàmmu yeneen minerale.

4. Mën nañu jëfandikoo ciñko ak garab?

Ciñko mën na am jafe-jafe ak antibiyotik ak minerale yu bari. Ndax loolu, bu nga di jëfandikoo garab, bu nga jëfandikoo ciñko, war nga wax sa dogtër.

5. Ndax ciñko bu jëfandikoo ci dara du am, mën na metti?

Waaw, bu ciñko jëfandikoo ci dara du am ak ci bari, mën na jappale ci jafe-jafe ci yaram. War nga jëfandikoo ciñko ci doxalin dogtër moo la jox.

6. Naka lañu xam ciñko bu amul ci xale?

Bu xale amul ciñko, mën na am jàmmu ndaw, jàmmu yaram yu bari, wér-gu-deret bu dul wér, ak jafe-jafe ci doxalin xel. War nañu def testu deret ngir xam loolu.

7. Ciñko ci lan la am?

Ciñko am na ci yeneen jën, yapp bu weex, niéenti, garab yu am ci yaram, meew, cere ak nen.

8. Ndax ciñko jàppale na ci wér-gu-yaram?

Ay jàngat yu xam-xam yépp, jëfandikoo ciñko mën na gaawale jamono wér-gu-yaram ak wàññi ay laaj. Waaye, ci wér-gu-yaram bu nekk, du lañu koy jox ci kaw, war nga laaj sa dogtër.

9. Ciñko krem bu lan la jëfandikoo?

Ciñko oksid krem, mën na jàppale ci wér-gu-deret, wér-gu-deret bu ndaw, akne ak wér-gu-yaram yu ndaw.

10. Kan la war a jëfandikoo ciñko?

Bu lekk ciñko amul, bu am jàmmu yaram, wér-gu-deret, walla bu dogtër la jox, mën nañu jëfandikoo takke.

11. Ndax ciñko am na solo ci jigéen ñi ci biir?

Ci biir jigéen, ciñko dafa gën a am solo, waaye war nga bañ a gëna jëfandikoo ci doxalin bu dogtër la jox. War nga laaj sa dogtër bala nga jëfandikoo ciñko ci biir.

12. Ndax mën nañu jëfandikoo ciñko ak fer?

Ciñko ak fer ak yeneen minerale, bu ñu jëfandikoo benn yoon, mën na am jafe-jafe ci doxalin yaram. Du lañu koy jox benn yoon, war nañu jox jamono ci diggante.

13. Ndax ciñko mën nañu ko jox xale?

Ciñko, bu xale am jàmmu yaram, ak ci dogtër la jox, mën nañu ko jox xale ak ndaw yu ndaw.

14. Ndax ciñko jàppale na ci wàññi kawar?

Ciñko bu amul, mën na jappale ci wàññi kawar. Bu ciñko am, mën na jàppale ci wér-gu-kawar, waaye du ciñko rekk moo tax kawar wàññi.

15. Ndax ciñko mën na jappale ci yàggal yaram?

Ciñko amul jàmmu yaram. Bu jëfandikoo ci doxalin ak ci doxalin dogtër la jox, du lañu xam ne mën na jappale ci yàggal yaram.

Man nañu jëfandikoo

• World Health Organization (WHO). Zinc in Human Nutrition: Report of a WHO Expert Consultation.

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Zinc.

• National Institutes of Health (NIH) Office of Dietary Supplements. Zinc Fact Sheet for Health Professionals.

• Mayo Clinic. Zinc supplements: Should I take them?

• European Food Safety Authority (EFSA). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for zinc.

• American Academy of Dermatology Association. Zinc and Acne.