Ko e hā ʻa e Nabisi mo e hā ʻoku mahuʻinga ai?

Nabiki, ‘oku fa‘a ui ko e fatu kehe pe; ka ko hono mo‘oni, ko e taimi kotoa pe ‘oku fakamalohi ai e fatu, ‘oku ne fakahoko ha ngaahi peau fakamalohi ki he ngaahi puipui‘anga toto pea mo e ngaahi peau ritimi ‘oku hoko ai ‘i he ngaahi puipui‘anga ko ia. ‘Oku fakamalohi mo fakafiemalie e fatu, pea ‘oku ne fekau‘aki e toto ki he aorta, ko e puipui‘anga toto lahi taha, pea mei ai ki he sino kotoa. Ko e ngaahi puipui‘anga toto, he‘enau anga elastic, ‘oku nau tali e fakamalohi ko ia ‘aki hono fakalahi mo fakasi‘isi‘i. Ko e nabiki; ‘i he nima, ‘i he ua, ‘i he malumalu pe ‘i he konga ‘oku ofi ki tu‘a, ‘oku faingofua ke ongo‘i ‘aki hono totongi.

Ko e totongi nabiki ‘a e tangata kotoa pe; ‘oku kehekehe ia ‘i he ta‘u, fefine pe tangata, tu‘unga mo‘ui lahi, mafana ‘o e sino, ngaahi liliu hormone, ngaahi ngaue fakasino pe fakalaumalie he ‘aho, ngaahi me‘a fakafaito‘o ‘oku faka‘aonga‘i pea mo e ngaahi mahaki kehekehe. ‘I he ngaahi taimi kehekehe, ko e mamahi, ngaue fakasino, mahaki pe liliu ‘o e loto, ‘oku totonu pe ke ma‘u ai e hiki pe holo ‘o e nabiki. Ko e me‘a mahu‘inga heni, ke ma‘u e nabiki ‘i he founga totonu mo e ritimi.

Kuo fakamo‘oni‘i ‘oku faingofua ke ma‘u e nabiki ‘i he ngaahi tangata ‘oku fai ngaue fakasino, tautautefito ki he kau sipoti, ‘i he taimi ‘oku nau malolo ai, pea ‘oku si‘isi‘i ange ia ‘i he ngaahi totongi ‘o e kakai lahi. ‘Oku ‘ikai ngata pe e nabiki ‘i he vave ‘o e fatu, ka ‘oku ne fakahaa‘i foki e ritimi ‘o e fatu, ho‘o tu‘unga mo‘ui fakasino pea mo e ngaahi tu‘unga mo‘ui kehekehe. Ko e ngaahi mahaki fatu mo e ngaahi puipui‘anga fatu, ngaahi toto lahi, ngaahi faingata‘a ‘o e thyroid, ngaahi mahaki ‘o e sisitemi neva pea mo e toto ‘i he ulu, ‘oku lava ke fakatupu ai ha ngaahi liliu lahi ‘i he nabiki.

‘I he ngaahi tagata mo‘ui lelei ‘oku malolo, ko e vave ‘o e fatu ‘oku fa‘a ‘i he 60-80 fakamalohi/miniti.

Ko e hā e ngaahi totongi totonu ‘o e Nabiki?

Ko e ma‘u ‘o e nabiki ‘i he ritimi totonu mo e totongi totonu, ko e fakamo‘oni ia ‘o ha sisitemi fakamafola mo‘ui lelei. ‘Oku kehekehe e totongi nabiki ‘a e tangata kotoa pe, ka ‘i he ngaahi tagata mo‘ui lelei ‘oku malolo, ko e totongi totonu ‘o e fatu ‘oku fa‘a tali ia ‘i he vaha‘a 60-100 fakamalohi/miniti. Ki he kakai ‘oku fai ngaue fakasino, ‘oku lava ke hifo ki he vaha‘a 45-60 fakamalohi/miniti. Ko e si‘isi‘i ‘o e nabiki ‘i he malolo, ‘oku fakahaa‘i ai ‘oku ngaue lelei ange e fatu.

Ko e vave lahi ‘o e fatu, ‘oku lava ke fakalalahi e faingamālie ki he stroke pe fatu ta‘ofi, pea ko e totongi totonu ‘i he malolo ‘oku tokoni ia ke vave ke tokanga ki ai. Kapau ‘oku ho‘o nabiki ‘i he malolo ‘i he vaha‘a 50-70, ‘oku totonu ia; 70-85 ‘oku totonu foki; 85 pe lahi ange, ‘oku pehē ‘oku ma‘olunga e nabiki. Ka ‘oku totonu ke manatu‘i, ‘oku ‘ikai ke fakamo‘oni‘i pe ‘e he nabiki pe ia ha mahaki, pea ‘oku kehekehe e ngaahi tu‘unga mo‘ui ‘a e tangata kotoa pe.

Ko e totongi fakataimi ‘o ho‘o nabiki, tautautefito kapau ‘oku ke ma‘u ha faingata‘a pe ‘oku ke ma‘u ha faingamālie, ‘oku tokoni ia ke vave ke tokanga ki ha ngaahi palopalema mo‘ui. Ka ‘oku ke ma‘u foki ha ngaahi faka‘ilonga hange ko e vaivai, liliu ulu, pe mole ongo, fakataha mo e nabiki si‘isi‘i, ‘oku totonu ke vave ke fetu‘utaki mo ha toketā fatu. Ko e nabiki ma‘olunga, ‘oku fa‘a hoko ia mei he ngaahi ‘uhinga fakataimi (hange ko e ngaue fakasino, mamahi), ka kapau ‘oku ma‘olunga ‘i he malolo, ‘oku totonu ke fakatotolo‘i. Ko e inu sigareti mo e anemia, ‘oku lava ke fakatupu ma‘olunga e nabiki. Ka ‘osi tuku e sigareti, ‘i he ngaahi māhina ni‘ihi, ‘oku fa‘a hifo lahi e nabiki, pea ‘oku fakahaa‘i ia ko ha liliu lelei.

Fēfē ke Fakatatau e Nabiki?

Ko e fakatatau nabiki, ke ma‘u ha ola totonu, ‘oku totonu ke fai ‘i ha tu‘unga malolo mo fakafiemalie. ‘Oku lava ke fakatatau ‘i he ngaahi taimi kehekehe ‘o e ‘aho ke ma‘u ha totongi fakafonua. ‘I he ua, ‘i he konga ‘o e laulau, pe ‘i he nima, ‘i mui ‘i he matamata nima, ‘oku lava ke fakapikopiko ho nima tolu ki he puipui‘anga toto ke ongo‘i ai e fakamalohi. Kapau ‘oku ke ma‘u e nabiki ‘i he puipui‘anga toto, ‘o fakatatau ‘aki ha uati pe kronometa, lau e fakamalohi ‘i he sekoni 60. Ko e totongi ia ‘o ho‘o nabiki ‘i he taimi ko ia.

Kapu ke ke fie, ‘oku lava ke ke faka‘aonga‘i e ngaahi me‘a fakatatau nabiki fakatekinolosia pe ngaahi device poto. Foki, kapau ‘oku ‘ikai totonu e ritimi ‘o e fatu (ko e ‘uhinga ‘oku ui ‘e he kakai ko e ‘tekileki’), ‘oku totonu ke ke fetu‘utaki mo ho‘o toketā. Ki he kakai ‘oku ma‘u ha faingata‘a ‘i he ritimi, ke ma‘u ha totongi totonu, ‘oku totonu ke fanongo tu‘o pe ki he fatu. Ko e fakatotolo fakataimi ‘o e nabiki, ‘oku mahu‘inga ia ki he vave ‘o e fakatokanga ki he ngaahi mahaki fakamafola mo e ngaahi mahaki lahi kehekehe.

Ko e hā e ngaahi ‘Uhí ‘o e Nabiki Ma‘olunga (Tachycardia)?

Kapau ‘oku vave ange e fatu ‘i he totonu, ‘oku ui ia ko e "tachycardia". Ko e nabiki ma‘olunga; ‘oku lava ke hoko mei he fatu ta‘ofi, ngaahi mahaki, ngaahi faingata‘a ‘o e thyroid, guatr ‘ikai ke pule‘i, ngaahi toto lahi pe ngaahi mahaki lahi kehekehe. ‘I he ngaahi toto lahi, ‘oku vave ange e fatu ke fakap supply ki he ngaahi konga ‘o e sino, ka kapau ‘oku lahi e toto mole, ‘oku hifo lahi e nabiki pea ‘oku fakatupu ai ha faingamālie ki he mo‘ui.

Ko e mafana lahi, mamahi, loto hoha‘a, ngaue fakasino mo e ngaahi ngaue fakavavevave, ‘oku lava ke fakatupu ma‘olunga e nabiki. Ko e nabiki ‘oku ma‘olunga hili ha ngaue fakasino pe faingata‘a laumalie, ‘oku fa‘a foki ia ki he totonu kapau ‘oku malolo e tangata. Ka, kapau ‘oku ma‘olunga e nabiki ‘i he malolo, ‘i he vaha‘a 90 fakamalohi/miniti pe lahi ange, ‘oku lava ke fakahaa‘i ha faingata‘a mo‘ui ‘oku lolotonga hoko pea ‘oku fiema‘u ha fakatotolo lahi ange.

Ko e ngaue fakasino fakataimi, ‘oku lava ke fakasi‘isi‘i e nabiki ‘i he malolo. Ko e ngaahi ngaue hange ko e ‘alu malohi he ‘aho, ‘oku tokoni ia ki he mo‘ui lelei ‘o e fatu pea tokoni ke fakasi‘isi‘i e nabiki.

Ko e hā e ngaahi ‘Uhí ‘o e Nabiki Si‘isi‘i (Bradycardia)?

Ko e nabiki si‘isi‘i, ‘oku ui ia ko e "bradycardia", pea ‘oku ‘uhinga ia ‘oku hifo e vave ‘o e fatu ‘i he totonu. Kapau ‘oku hifo e nabiki ki lalo he 40 fakamalohi/miniti, ‘oku ‘ikai lava ke ma‘u e toto mo e okesini totonu ki he sino, pea ‘oku lava ke fakatupu liliu ulu, mole ongo, fakamalohi pea mo e ngaahi faka‘ilonga neva. Ko e toto ‘i he ulu, ngaahi tumoa, mahaki fatu, si‘isi‘i e ngaue ‘a e thyroid, liliu hormone, motu‘a, ngaahi fa‘ahinga fatu ‘ikai totonu mei fanau, masiva mineral, moe apneia he mohe pea mo e ngaahi me‘a fakafaito‘o ni‘ihi, ‘oku lava ke fakatupu bradycardia.

Ka, ki he kakai mo‘ui lelei ‘oku fai ngaue fakasino pea mo e tu‘unga lelei, kapau ‘oku hifo e nabiki ki he 40 fakamalohi/miniti, ‘oku totonu ia. Ko e fakahaa‘i ia ‘oku malohi mo ngaue lelei e fatu. Ki he kakai ‘oku masani mo e sipoti, ko e nabiki si‘isi‘i fakafaito‘o ‘oku ‘ikai ko ha palopalema mo‘ui.

Ko e hā e Totongi Nabiki ‘i he Ta‘u Kehekehe?

Ko e nabiki, ‘oku totonu ke ma‘u ha ritimi totonu ‘i he ta‘u kotoa pe. ‘Oku vave ange ia ‘i he ngaue fakasino, pea ke totonu e totongi, ‘oku totonu ke fakatatau ‘i he malolo pe hili ha miniti 5-10 ‘o e malolo. ‘Oku kehekehe e totongi nabiki ‘i he ta‘u mo e tangata pe fefine. Ko e fānau tangata, ‘oku ma‘olunga ange e nabiki ‘i he fānau fefine; ‘i he tagata mo e fefine motu‘a, ‘oku ‘ikai ke lahi e kehekehe. Ko e mamafa lahi pea mo e ngaahi mahaki lahi, ‘oku lava ke fakatupu liliu ‘i he nabiki. Ki he mo‘ui lelei, ‘oku totonu ke fai e ngaahi sivi mo‘ui fakataimi.

Ko e ngaahi totongi nabiki totonu ki he ngaahi kulupu ta‘u ‘oku hange ko eni:

• Fanau fo‘ou: 70-190 (fakamalohi fakafonua 125 fakamalohi/miniti)

• Fanau 1-11 māhina: 80-160 (fakamalohi fakafonua 120)

• Ta‘u 1-2: 80-130 (fakamalohi fakafonua 110)

• Ta‘u 2-4: 80-120 (fakamalohi fakafonua 100)

• Ta‘u 4-6: 75-115 (fakamalohi fakafonua 100)

• Ta‘u 6-8: 70-110 (fakamalohi fakafonua 90)

• Ta‘u 8-10: 70-110 (fakamalohi fakafonua 90)

• Ta‘u 10-12: Fefine 70-110, Tangata 65-105 (fakamalohi fakafonua 85-90)

• Ta‘u 12-14: Fefine 65-105, Tangata 60-100 (fakamalohi fakafonua 80-85)

• Ta‘u 14-16: Fefine 60-100, Tangata 55-95 (fakamalohi fakafonua 75-80)

• Ta‘u 16-18: Fefine 55-95, Tangata 50-90 (fakamalohi fakafonua 70-75)

• Ta‘u 18 mo lahi ange: 60-100 (fakamalohi fakafonua 80)

‘I he ta‘u mo e ngaahi tu‘unga fakatautaha, ‘oku lava ke kehekehe si‘isi‘i e totongi ni‘ihi, pea kapau ‘oku ke hoha‘a, ‘oku totonu ke ke kole tokoni ki ha tokotā mo‘ui.

Ngaahi Fehu‘i Faka‘ata‘ata (N.F.F)

1. Ko e hā e totonu ‘o e nabiki?

Ki he kakai mo‘ui lelei ‘oku malolo, ko e nabiki ‘oku fa‘a ‘i he vaha‘a 60-100 fakamalohi/miniti. Ki he kakai fai ngaue fakasino, ‘oku lava ke si‘isi‘i ange. Ka ‘oku kehekehe e totonu ‘o e nabiki ‘i he tu‘unga mo‘ui mo e ta‘u.

2. Fēfē ke u fakatatau ho‘o nabiki?

‘Oku lava ke fakatatau ho‘o nabiki ‘i he ua, nima pe konga ‘o e sino ‘oku ofi ki tu‘a, ‘aki ho nima tolu ke fakapikopiko, pea lau e fakamalohi ‘i he sekoni 60. Foki, ‘oku lava ke faka‘aonga‘i e ngaahi device fakatekinolosia pe ngaahi device poto.

3. Ko e nabiki ma‘olunga ‘oku faingata‘a?

Kapau ko e totongi vave ʻo e fatu ʻoku fakatatau ki ha ngaahi ʻuhinga fakataimi, ʻoku ʻikai ke ʻi ai ha faingamālie lahi ʻo e fakatamaki pea ʻe toe hoko ki he anga māʻolunga. Ka ko e totongi vave ʻo e fatu ʻoku hokohoko atu ʻi he taimi malōlō, ʻe lava ke fakalahi ai e faingamālie ʻo e ngaahi mahaki fatu mo e ngaahi totongi toto pea ʻoku totonu ke vakaiʻi ʻi lalo ʻo e tokanga ʻa e faitoʻo.

4. ʻOku fakatuʻutāmaki ʻi he totongi fatu maʻulalo?

Kapu ʻoku hifo e totongi fatu ki lalo he 40 ki he miniti ʻe taha pea ʻoku kau mo ia ha ngaahi fakaʻilonga hange ko e lelea, mālohi, pe mole ongo, ʻoku totonu ke ʻave ki ha fakamahino fakapoto. Ka ʻi he kakai fai sipoti fakataimi, ʻoku ʻikai ke hoko ko ha palopalema e totongi fatu maʻulalo.

5. Ko e hā ʻoku ʻuhinga ai ha liliu vave ʻi he totongi fatu?

ʻOku lava ke fakatatau e liliu vave ʻo e totongi fatu ki he ngaahi meʻa hange ko e fakamā, fai ngāue, mataku vave, mahana pe mahaki. Ka ko e liliu hokohoko pe mahino, ʻe lava ke hoko ko ha fakaʻilonga ʻo ha mahaki ʻoku lolotonga hoko, pea ʻoku fautuʻu ke fai ha vakai fakafaitoʻo.

6. ʻOku uesia ʻe he sigareti e totongi fatu?

ʻIo, ʻoku ʻiloa ʻoku hiki ʻe he fakamoleki sigareti e totongi fatu. Ko e tuku ʻo e sigareti ʻoku ʻave ki ha hifo ʻo e totongi fatu; ko ha meʻa lelei ia ki he moʻui fatu.

7. Ko e hā e ngaahi mahaki ʻoku fakatupu liliu ʻi he totongi fatu?

Ko e ngaahi mahaki tiroit, ngaahi mahaki kapakapa fatu, anemia, ngaahi palopalema ʻo e sisitemi neva, ngaahi mahaki, pea mo e ngaahi ngaahi konga kovi ʻo e fakamoleki, ʻoku lava ke fakatupu liliu ʻi he totongi fatu.

8. Ko e hā e totongi fatu totonu ki he fānau?

ʻOku liliu e totongi fatu ʻo e fānau ʻi he taʻu. ʻOku lahi ange e totongi fatu ʻi he fānau foʻou, pea ʻoku hifo fakalakalaka ʻi he tupu hake. Ko e tepile ʻo e ngaahi totongi totonu ki he ngaahi kulupu taʻu ʻoku ʻi ʻolunga.

9. Ko e hā ʻoku ʻuhinga ai ha "tekileka" ʻi he totongi fatu?

Ko e liliu pe "tekileka" ʻi he totongi fatu ʻoku fakaʻilonga ki ha liliu ʻi he fakamālohi ʻo e fatu. Kapau ʻoku toe hoko pe kau mo e ngaahi fakaʻilonga, ʻoku mahuʻinga ke ʻave ki he faitoʻo.

10. ʻOku totonu ke fuofua taimi kotoa pe hoku totongi fatu?

ʻIo, tautautefito kapau ʻoku ʻi ai ha faingamālie ki he ngaahi mahaki fatu-toto pe ʻoku fai ngāue fakataimi, ʻe tokoni ke tokangaʻi ho totongi fatu. Kapau ʻoku ʻi ai ha liliu vave, ʻoku fautuʻu ke fehuʻi ki ha fakapoto.

11. ʻOku uesia ʻe he mamafa lahi pe obese e totongi fatu?

ʻOku lava ke fakatupu ʻe he mamafa lahi mo e obese ke ngāue lahi ange e fatu; pea ʻe hiki ai e totongi fatu ʻi he taimi malōlō.

12. ʻOku falalaʻanga e fuofua totongi fatu ʻaki e meʻalele fuofua toto?

ʻOku falalaʻanga lahi e meʻalele fuofua toto fakalakalaka; ka ʻoku fautuʻu ke fai ha vakai fakafaitoʻo kapau ʻoku ʻi ai ha fuofua masiasi pe liliu ʻikai totonu.

13. ʻOku uesia ʻe he ngaahi tuʻunga fakalaumalie e totongi fatu?

ʻOku lava ke fakatupu ʻe he fakamā, loto hohaʻa, mo e fiefia vave ha hiki fakataimi ʻi he totongi fatu. Ko e meʻa ni ʻoku toe vave.

14. Ko e hā e taimi ʻoku toe hoko ai e totongi fatu ki he anga māʻolunga hili e ngāue?

Fakatatau ki he mālohi mo e tuʻunga ʻo e sino, ʻoku toe hoko e totongi fatu ki he anga māʻolunga ʻi he miniti ʻe 5-10 hili e ngāue.

15. ʻOku ʻi ai ha ngaahi mahaki tumau ʻoku uesia e totongi fatu?

ʻIo; ko e ngaahi mahaki fatu tumau, ngaahi palopalema kapakapa fatu, ngaahi liliu fakamālohi, mo e ngaahi mahaki tiroit ʻoku lava ke uesia tumau e totongi fatu. ʻOku mahuʻinga lahi e tokanga mo e faitoʻo fakahokohoko ʻi he ngaahi tuʻunga ko ʻeni.

Ngaahi Konga Fakamālie

• World Health Organization (WHO). Cardiovascular diseases.

• American Heart Association (AHA). All About Heart Rate (Pulse).

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Heart Rate.

• Mayo Clinic. Pulse: How to take your pulse.

• European Society of Cardiology (ESC). Guidelines on the management of cardiovascular diseases.

• Başoğlu, M., et al. Tıbbi Fizyoloji. Nobel Tıp Kitabevi.

• UpToDate. Evaluation of the adult patient with palpitations.